Uzasadnienie
Postanowieniem z 3 grudnia 2004 r. I SA/Sz 680/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił skargę Moniki K.-G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z 12 lipca 2004 r. (...) w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2000 r.
Z uzasadnienia postanowienia wynikało, że Sąd wezwał skarżącą do usunięcia braków skargi, w terminie 7 dni, przez uiszczenie opłaty sądowej oraz nadesłanie opłaconego pełnomocnictwa, pod rygorem niedopuszczenia osoby występującej jako pełnomocnik do udziału w sprawie.
Wezwanie zostało odebrane przez pełnomocnika skarżącej 22 października 2004 r., po uprzednim jednokrotnym awizowaniu go 11 października 2004 r. 2 listopada 2004 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynęło pismo pełnomocnika skarżącej, nadane listem poleconym 29 października, do którego załączone zostało pełnomocnictwo i dowód uiszczenia opłaty sądowej od skargi w żądanej wysokości.
W ocenie Sądu zgodnie z art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ w razie niemożności doręczenia adresatowi pisma bezpośrednio lub do rąk uprawnionych osób, pismo składa się na okres siedmiu dni w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy, a zawiadomienie o tym umieszcza w skrzynce na korespondencję, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres dla doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. W tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia tego siedmiodniowego okresu.
Jak wynikało ze zwrotnego potwierdzenia odbioru pisma Sądu z dnia 5 października 204 r., które skierowano do pełnomocnika skarżącej, celem usunięcia braków formalnych skargi, wobec nieobecności adresata w dniu 11 października 2004 r., podczas próby doręczenia przesyłki przez doręczyciela z urzędu pocztowego, zawiadomienie o pozostawieniu pisma w placówce pocztowej pozostawiono tego dnia w skrzynce listowej adresata. Zgodnie z brzmieniem wskazanego powyżej przepisu niniejsza przesyłka powinna być przechowywana w placówce pocztowej przez okres siedmiu dni, tj. do 18 października 2004 r. Z upływem tego dnia powstał procesowy skutek prawny doręczenia ww. wezwania w wyniku tzw. fikcji prawnej doręczenia i od tej daty należy liczyć siedmiodniowy termin do uzupełnienia braków formalnych skargi Moniki K.-G., który z kolei upłynął 25 października 2004 r.
Mając na uwadze, że pismo pełnomocnika skarżącego, przesyłające opłacone pełnomocnictwo oraz dowód uiszczenia wpisu w kwocie 1.500 zł, zostało sporządzone i nadane w dniu 29 października 2004 r., natomiast wpis, jak wynika z załączonego wydruku z Banku (...) S.A. Oddział w K., został uiszczony w dniu 26 października 2004 r., Sąd stwierdził, że pełnomocnik skarżącej nie zachował siedmiodniowego terminu do usunięcia braków formalnych skargi i dlatego, na podstawie art. 220 par. 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę odrzucił.
W skardze kasacyjnej od opisanego postanowienia Monika K.-G. wniosła o: 1/ jego uchylenie w całości, 2/ przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania, 3/ zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, alternatywnie o: 4/ przedstawienie w trybie art. 187 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zagadnienia prawnego, polegającego na dokonaniu wykładni przepisów art. 65 par. 2 tej ustawy i przepisów wykonawczych, tj. par. 9 ust. 3 i ust. 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym /Dz.U. nr 62 poz. 697 ze zm./ oraz art. 73 cyt. wyżej ustawy, w zakresie dotyczącym ustalenia jaki termin powinien być zastosowany do doręczeń pism sądowych w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym /siedem dni czy też dwa razy po 7 dni/ i upływ którego terminu skutkuje uznaniem za doręczenie pisma sądowego - do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów tego Sądu, albo 5/ złożenie do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego dotyczącego zgodności art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ w części dotyczącej ustalenia, że pisma sądowe w przypadku niemożności doręczenia składa się wyłącznie na okres siedmiu dni w placówce pocztowej lub urzędzie gminy - z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, celem wyeliminowania w porządku prawnym przepisów ustawy prowadzących do ustalenia odmiennych terminów, po upływie których powstaje skutek doręczenia pism sądowych w trybie doręczania pism przez pocztę.
Postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy przez:
a/ błędną wykładnię przepisu art. 58 par. 1 pkt 3 i art. 220 par. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/, polegającą na błędnym przyjęciu, że skarżąca nie dochowała siedmiodniowego terminu do usunięcia braków formalnych skargi w postaci nieuiszczenia w terminie wpisu od skargi, b/ niezastosowanie art. 65 par. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/, polegające na pominięciu tego przepisu przy rozstrzyganiu sprawy i nieuwzględnieniu, że skarżącemu doręczono prawidłowo i skutecznie pismo sądowe wzywające do usunięcia braków formalnych w dniu 19 października 2004 r., a nie w dniu 11 października 2004 r., c/ niezastosowanie par. 9 ust. 3 i ust. 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym /Dz.U. nr 62 poz. 697 ze zm./ polegające na pominięciu tego przepisu przy rozstrzyganiu sprawy i nieuwzględnieniu, że skarżącej przysługiwało prawo do powtórnego zawiadomienia o doręczeniu pisma sądowego i prawie jego odbioru w terminie kolejnych siedmiu dni, licząc od dnia następnego po dniu sporządzenia powtórnego zawiadomienia, które listonosz doręczył skarżącej.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor wskazał, iż powołanie się przez WSA na art. 73 ustawy było błędne. Zgodnie bowiem z jej art. 65 par. 2 do doręczeń pism sądowych przez pocztę w postępowaniu przed WSA stosuje się wprost, a nie odpowiednio, gdyż brak jest takiego sformułowania w ustawie, tryb doręczeń pism sądowych w postępowaniu cywilnym. Na podstawie przepisów wykonawczych do art. 131 par. 2 Kpc, tj. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym, urząd pocztowy ma obowiązek pozostawić zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki we właściwej pocztowej placówce oddawczej w terminie 7 kolejnych dni /par. 9 ust. 1 pkt 1/, a w przypadku nieodebrania przesyłki w terminie opisanym wyżej ma obowiązek zawiadomić powtórnie o możliwości jej odbioru w terminie kolejnych 7 dni, licząc od dnia następnego po dniu sporządzenia zawiadomienia, które listonosz doręcza adresatowi.
Wbrew przekonaniu Sądu, wyrażonemu w uzasadnieniu postanowienia, przesyłka, której sprawa dotyczy była awizowana dwukrotnie 11 i 19 października 2004 r.
Przepis art. 65 par. 2 ustawy i przepisy rozporządzenia stanowią zatem podstawę do uznania, iż zgodnie z nimi doszło do skutecznego doręczenia i odebrania przesyłki w 7-dniowym terminie, po drugim powiadomieniu /awizie/. Urząd pocztowy, nie zwrócił przesyłki sądowej do adresata po upływie 7 dni od daty, co oznaczało, iż ponownie awizował przesyłkę w dniu następnym po upływie 7-go dnia od daty pierwszego awiza - stosując się do przepisów rozporządzenia regulującego tryb doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym. O zakresie natomiast stosowania tego trybu decyduje art. 131 par. 2 Kpc, jako podstawa prawna delegacji ustawowej do wydania rozporządzenia oraz art. 65 par. 2 ustawy, który odsyła wprost do tego trybu. Świadczy o tym zarówno brzmienie przepisu ustawy jak i brzmienie tytułu i treści rozporządzenia oraz kolejność wydania lub uchwalenia aktów prawnych: rozporządzenia /1999 r./ oraz ustawy /2002 r./, która do niego odsyła.
Funkcjonowanie w przepisach ustawy dwu sprzecznych, zdaniem skarżącej, przepisów dotyczących trybu doręczeń pism sądowych w postępowaniu przed sądem, art. 65 par. 2 i art. 73, i dwóch różnych terminów, po upływie których powstaje skutek doręczenia, narusza prawo strony do sądu.
Trybunał Konstytucyjny w sprawie SK 35/01 /OTK-A 2002 nr 5 poz. 60/ orzekł, że par. 9 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 17 czerwca 1999 r. w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym /Dz.U. nr 62 poz. 697/ w zakresie w jakim ustanawia tylko 7-dniowy termin przechowywania w pocztowej placówce oddawczej pism sądowych, a tym samym uniemożliwia powtórne zawiadomienie adresata o tym piśmie, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji.
Istnienie znaczącej rozbieżności pomiędzy przepisami wykonawczymi wydanymi na podstawie art. 65 ustawy, a art. 73 ustawy prowadzi do wniosku, iż art. 73 ustawy jest również niezgodny z Konstytucją w zakresie jaki jest opisany w cytowanym wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego, którego uzasadnienie skarżąca przywołuje jako własne wywody i argumenty bez ich przytaczania wprost, w tym zakresie w jakim uznane zostało, że 7-dniowy termin do awizowania przesyłek sądowych w postępowaniu przed Sądami Administracyjnymi, narusza normy wyrażone w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.
Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż WSA rozpoznając niniejszą sprawę naruszył przepis art. 65 par. 2 ustawy oraz par. 9 ust. 3 i 7 rozporządzenia stosowanego na podstawie tego przepisu przez ich niezastosowanie oraz art. 73 ustawy przez uznanie, że nie podjętą przesyłkę po 7 dniach uważa się za doręczoną z upływem tego dnia.
Wreszcie WSA nieprawidłowo zastosował przepis art. 220 par. 3 ustawy, wskazany jako podstawa do odrzucenia skargi, gdyż wpis od niniejszej sprawy został wniesiony w terminie do 7 dni od dnia odebrania przez pełnomocnika wezwania do usunięcia braku formalnego skargi, zgodnie z trybem art. 65 par. 2 ustawy.
Rozpoznając sprawę Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, choć z innych powodów, aniżeli podanych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Sąd, którego orzeczenie zaskarżono, nie dostrzegł, że okoliczności faktyczne nie upoważniały go do tego by uznać, iż wypełniona została dyspozycja normy zawartej w art. 73 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie nie miał bowiem wystarczających powodów aby uznać, że stronie nie doręczono pisma sądowego w sposób przewidziany w art. 65 par. 2 p.p.s.a. Jak wynika bowiem z akt sprawy przesyłka awizowana była jednorazowo w dniu 11 października 2004 r., o czym świadczy adnotacja zawarta w potwierdzeniu odbioru przesyłki przez listonosza Urzędu Pocztowego S.
26. Tymczasem aby w sposób prawidłowy doręczyć pismo sądowe należało, zgodnie z dyspozycją art. 62 par. 2 p.p.s.a. zastosować tryb, o jakim mowa w przepisach rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym. Odesłanie zawarte w tym artykule jest odesłaniem do przepisów wykonawczych, a zatem do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 17 czerwca 1999 r. w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym /Dz.U. nr 62 poz. 697 ze zm./. Na podstawie tego rozporządzenia poczta zobowiązana jest, w przypadku niemożności doręczenia pisma adresatowi osobiście, domownikowi lub administracji domu, pozostawić zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki we właściwej pocztowej placówce odbiorczej w terminie siedmiu kolejnych dni, licząc od dnia następnego po dniu pozostawienia zawiadomienia u adresata /par. 9 ust. 1 rozporządzenia/.
Jeżeli adresat przesyłki nie zgłosi się w terminie 7 kolejnych dni od końca dnia następnego po dniu pozostawieniu zawiadomienia u adresata, to zgodnie z par. 9 ust. 3 tego rozporządzenia pocztowa placówka oddawcza obowiązana jest powtórnie zawiadomić adresata o możliwości odbioru pisma, w terminie kolejnych 7 dni, licząc od końca dnia następnego po dniu sporządzenia zawiadomienia. Dopiero więc po powtórnym awizowaniu przesyłki pocztowej i bezskutecznym w ten sposób doręczeniu pisma sądowego możliwe było zastosowanie fikcji prawnej doręczenia, którą przewiduje przepis art. 73 p.p.s.a., na który powołuje się Sąd w zaskarżonym postanowieniu. Przepis ten dotyczy sytuacji, gdy nie jest możliwe doręczenie pisma w sposób właściwy lub zastępczy. Stosowanie art. 73 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzasadnione jest bowiem w sytuacji, gdy pełnomocnik strony nie odebrał wezwania sądowego w trybie określonym w par. 9 ust. 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym.
Powołany artykuł ustawy stwarza więc fikcję prawną skutecznego doręczenia pisma sądowego po uprzednim "podwójnym awizowaniu" i nieodebraniu przez adresata. W takim przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem 7 dni, licząc od dnia następnego po dniu pozostawienia pierwszego pocztowego zawiadomienia u adresata /od dnia zawiadomienia pocztowego wydanego w trybie par. 9 ust. 1 powołanego rozporządzenia/.
Odmienna interpretacja art. 73 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prowadziłaby w konsekwencji do stwierdzenia jego niekonstytucyjności. Zauważyć należy, iż par. 9 ust. 3 powołanego rozporządzenia w brzmieniu sprzed 31 marca 2003 r. w zakresie w jakim ustanawiał tylko siedmiodniowy termin przechowywania w pocztowej placówce oddawczej przesyłek - pism sądowych, został uznany przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 17 września 2002 r. /SK 35/01 - OTK-A 2002 nr 5 poz. 60/ za niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. /Dz.U. nr 78 poz. 483/.
W ocenie Trybunału Konstytucyjnego elementy instytucji doręczenia zastępczego, które pozwalają na siedmiodniowe tylko przechowywanie pisma w pocztowej placówce oddawczej, a w następstwie nakładają na urząd pocztowy obowiązek jednokrotnego tylko powiadomienia adresata o przesyłce nie mogą być uznane za uregulowania wystarczające dla realizacji zasady prawa do sądu w aspekcie prawa do uruchomienia procedury przed sądem, zgodnej z wymogami sprawiedliwości.
Akta rozpoznawanej sprawy nie zawierają dostatecznych informacji, na podstawie których stwierdzić można było, że dokonano powtórnego zawiadomienia o przesyłce pocztowej. Na odwrotnej stronie tego zawiadomienia brak było bowiem adnotacji, iż awizowano ją powtórnie. Zawiadomienie nie zostało również podpisane. Wojewódzki Sąd Administracyjny, chcąc zastosować art. 73 p.p.s.a., powinien był zatem wykazać, że adresat nie odebrał przesyłki pomimo dokonania powtórnego zawiadomienia w terminie 7 dni licząc od dnia następnego po dniu sporządzenia ponownego zawiadomienia o możliwości jej odbioru.
Skoro nie zbadano, czy pocztowa placówka oddawcza, to jest Urząd Pocztowy S. 26 zastosowała się do dyspozycji par. 9 ust. 3, w sytuacji o której mowa w par. 9 ust. 1 powoływanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, to nie można było zastosować fikcji prawnej doręczenia, o której mowa w art. 73 p.p.s.a. W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie nie miał na tym etapie postępowania, wystarczających podstaw faktycznych by wydać zaskarżone postanowienie odrzucające skargę z uwagi na uchybienie terminowi do usunięcia braków formalnych skargi poprzez uiszczenie opłaty sądowej oraz nadesłanie opłaconego pełnomocnictwa upoważniającego do reprezentowania skarżącego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Nie można było zatem zastosować przez ten Sąd art. 220 par. 3 p.p.s.a., na podstawie którego odrzucono skargę.
Naczelny Sąd Administracyjny nie widzi konieczności zwrócenia się w niniejszej sprawie do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie niezgodności regulacji art. 73 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z Konstytucją, skoro przepis art. 65 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odsyła do trybu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym. Nadto, w dniu 28 lutego 2006 r. Trybunał Konstytucyjny, w sprawie P 13/05 orzekł, iż art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zakresie, w jakim ustanawia siedmiodniowy termin przechowywania pisma procesowego i nie wymaga ponawiania zawiadomienia adresata o złożeniu tego pisma, jest niezgodny z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji.
Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.