Uzasadnienie
1. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 7 maja 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę Zbigniewa Ś., Anny M., Lidii Z. i Krzysztofa Ś. na decyzję Izby Skarbowej w R. z dnia 15 lutego 2002 r. w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty w opłacie skarbowej.
2. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził, iż istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia kwestii, czy od umowy sprzedaży zabudowanej nieruchomości w dniu 2 czerwca 1998 r. pomiędzy skarżącymi a Okręgową Izbą Lekarską w R. jako nabywcą istnieje po stronie nabywcy obowiązek uiszczenia opłaty skarbowej, a w konsekwencji, czy w sprawie, gdy płatnik pobrał podatek, zaistniała nadpłata.
3. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, iż powyższa kwestia była przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie, który wyrokiem z dnia 7 czerwca 2001 r. SA/Rz 1943/00 uchylając rozstrzygnięcie Izby Skarbowej w R. stwierdził, iż w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki do zastosowania przepisu art. 13 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej w zw. z art. 14 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych. Sąd ten stwierdził, iż podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy Ordynacji podatkowej. Oznacza to, że w myśl art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, organy podatkowe związane były oceną prawną zawartą w uzasadnieniu powyższego wyroku, zaś w aktualnym postępowaniu w myśl art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd także jest związany powyższą oceną oprawną.
4. W ocenie Sądu, organ podatkowy odwoławczy prawidłowo przyjął, iż Okręgowa Izba Lekarska spełnia warunki do zwolnienia od opłaty skarbowej na podstawie par. 62 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 9 grudnia 1994 r. w sprawie opłaty skarbowej, bowiem cele statutowe O.I.L. odpowiadają celom wskazanym w tym przepisie w szczególności w zakresie ochrony zdrowia.
Z rocznego zeznania podatkowego Izby za 1997 r. wynika, że korzystała ona w tym roku z całkowitego zwolnienia od podatku dochodowego /art. 17 ust. 1, pkt 13 ustawy o p.d.o.p./. Również poza sporem pozostaje fakt, że zakupiony przez Izbę Lekarską budynek był jej siedzibą także przed dokonaniem transakcji kupna, oraz że Izba nie prowadziła tam własnej działalności gospodarczej.
- 5. Sąd stwierdził, iż przedstawione fakty świadczą, że uiszczona przez Okręgową Izbę Lekarską opłata skarbowa stanowi nadpłatę w rozumieniu art. 72 par. 1 pkt 1 w zw. z art. 2 par. 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej.
- 6. W skardze kasacyjnej Anna M., Lidia Z. i Krzysztof Ś. zaskarżając wyrok w całości zarzucili Sądowi pierwszej instancji:
A/ nieważność postępowania wskutek wypełnienia przesłanek z:
- - art. 183 par. 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - brak zdolności sądowej skarżącego Zbigniewa Ś., który zmarł 9 września 2002 r.,
- - art. 183 par. 2 pkt 5 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - pozbawienie spadkobierców Zbigniewa Ś. możności obrony ich praw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym,
- - art. 183 par. 2 pkt 4 in principio oraz arg. ad art. 185 par. 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - w rozpoznawaniu sprawy brał udział sędzia, który orzekał w poprzednim postępowaniu sądowoadministracyjnym w niniejszej sprawie /sprawa zakończona wyrokiem z dnia 7 czerwca 2001 r. /SA/Rz 1943/00/, wskutek czego skład orzekający był sprzeczny ze stosowanym na zasadzie analogii przepisem art. 185 par. 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi,
B/ naruszenie przez niewłaściwe zastosowanie następujących przepisów prawa materialnego, a mianowicie:
- - art. 1 ust. 1 pkt 2 lit. "a", art. 4 ust. 3 oraz art. 5 pkt 4 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej oraz art. 59 par. 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej - poprzez uznanie istnienia nadpłaty w kwocie 24.981,10 zł w sytuacji, gdy zobowiązanie do uiszczenia opłaty skarbowej od umowy sprzedaży nieruchomości z dnia 2 czerwca 1998 r. w rzeczywistości powstało w kwocie 12.490,50 zł i poprzez pobranie stosownej kwoty przez płatnika wygasło - stąd żco do części wpłaconej kwoty w wysokości 12.490,50 zł o nadpłacie nie może być mowy z uwagi na należność świadczenia,
- - art. 72 par. 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej - poprzez uznanie istnienia nadpłaty na kwotę 24.981,10 zł w sytuacji, gdy powstało zobowiązanie na kwotę 12.490,50 zł, które zostało przez Okręgową Izbę Lekarską w R. spełnione na podstawie zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym, którego treścią było zwolnienie skarżących od obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej od umowy sprzedaży nieruchomości z dnia 2 czerwca 1998 r., skutkiem czego należne zobowiązanie w opłacie skarbowej zostało spełnione. O nadpłacie można bowiem mówić w odniesieniu wyłącznie do sytuacji braku własnego zobowiązania przy spełnieniu jednoczesnej przesłanki braku innej podstawy prawnej do dobrowolnego spełnienia świadczenia - w niniejszej sprawie podstawa taka powstała na mocy postanowień umowy o charakterze cywilnoprawnym /umowa o zwolnienie z zobowiązania/.
C/ naruszenia poprzez błędną wykładnię następującego przepisu prawa materialnego:
- - art. 353[1] Kodeksu cywilnego - poprzez uznanie, iż swoboda zawierania umów nie dotyczy możności umownego zobowiązania do zwolnienia z długu publicznego,
- - art. 392 Kodeksu cywilnego - poprzez uznanie, iż przepis ten nie obejmuje zwolnienia z zobowiązań cywilnoprawnych wierzyciela umowy o zwolnienie z długu.
D/ alternatywnie do przesłanki nieważności wymienionej w pkt A naruszenie następujących przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- - art. 183 par. 2 pkt 4 in principio oraz arg. ad art. 185 par. 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - w ponownym rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia, który orzekał w poprzednim postępowaniu sądowoadministracyjnym w niniejszej sprawie /sprawa zakończona wyrokiem z dnia 7 czerwca 2001 r. /SA/Rz 1943/00/, co w sposób oczywisty /ponowne rozstrzyganie tej samej sprawy/ mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
- 7. Powołując się na powyższe podstawy skargi kasacyjnej wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
- 8. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd administracyjny zważył, co następuje
Rozpoznając zarzuty przedstawione w skardze kasacyjnej w pierwszej kolejności należy rozpoznać zarzut najdalej idący, a mianowicie zarzucający Sądowi nieważność postępowania. Autor skargi kasacyjnej zarzuca Sądowi, iż rozpoznał w dniu 7 maja 2004 r. sprawę, w której stroną był Zbigniew Ś. zmarły w dniu 9 września 2002 r. pozbawiając tym samym spadkobierców Zbigniewa Ś. możliwości obrony swoich praw przed Sądem.
10. W myśl art. 124 par. 1 pkt 1 p.p.s.a. w razie śmierci strony Sąd zawiesza postępowanie z urzędu. Niewypełnienie tego obowiązku, mimo istnienia podstaw zawieszenia może spowodować nieważność postępowania /art. 183 par. 2 pkt 2 i 5 p.p.s.a./. Faktem jest, iż Sąd pierwszej instancji uzyskał wiadomość o śmierci Zbigniewa Ś. jak również Krzysztofa Ś. z treści skargi kasacyjnej i postanowieniem z dnia 21 lipca 2004 r. zawiesił postępowanie na podstawie art. 124 par. 1 pkt 1 p.p.s.a. Jednakże bezspornym jest fakt, że w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji strona nie brała udziału.
11. Bez wątpienia strona z chwilą śmierci utraciła zdolność sądową. Wobec tego prowadzenie merytorycznego postępowania sądowego w stosunku do zmarłej osoby, bez udziału jej następców prawnych dotknięte jest wadą nieważności, o której mowa w art. 183 par. 2 pkt 2 i 5 p.p.s.a.
12. Odnośnie zarzutu naruszenia art. 183 par. 2 pkt 4 p.p.s.a. należy wyjaśnić, iż nieważność postępowania zachodzi jeżeli: 1/ skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo 2/ jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy.
Wyłączenie sędziego z mocy ustawy ma miejsce w sprawach gdy: 1/ jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa i obowiązku, 2/ w sprawach swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia, 3/ osób związanych z nim z tytułu przysposobienia opieki lub kontroli, 4/ w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron, 5/ w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą, 6/ w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator, 7/ w których brał udział w rozstrzygnięciu sprawy w organach administracji publicznej /art. 18 par. 1 p.p.s.a./.
W rozpoznawanej sprawie żaden z wymienionych przypadków nie miał miejsca. Wobec tego powyższy zarzut należało uznać z bezzasadny.
Wobec stwierdzenia, iż zaskarżony wyrok dotknięty jest nieważnością postępowania rozpatrywanie pozostałych zarzutów natury merytorycznej jest bezprzedmiotowe.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 par. 1 p.p.s.a orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 207 par. 2 cyt. ustawy.