Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 30 marca 2005 r., I SA/Bk 232/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odrzucił skargę Andrzeja Marka Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 26 maja 2004 r., (...) w przedmiocie ustalenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 1997 r. i zwrócił stronie uiszczony wpis sądowy w kwocie 5.000 zł. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że w związku z zaskarżeniem powyższej decyzji skargą z dnia 26 czerwca 2004 r., skarżący w dniu 11 sierpnia 2004 r. złożył w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Białymstoku wniosek na urzędowym formularzu o:
- - zwolnienie od wpisu sądowego powyżej kwoty 1.500 zł,
- - ustanowienie do postępowania przed sądem adwokata.
Postanowieniem z dnia 29 września 2004 r., I SA/Bk 232/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego w kwocie ponad 5.000 zł, w sytuacji gdy cały wpis wynosił 30.761 zł, a w pozostałej części wniosek oddalił. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, lecz ten Sąd postanowieniem z dnia 23 grudnia 2004 r. FZ 537/04 oddalił je.
W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku pismem z dnia 24 lutego 2005 r. wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. Sąd ustalił następnie, że z potwierdzenia odbioru powyższego pisma wynikało, iż w związku z nieobecnością adresata zostało ono w dniu 25 lutego 2005 r. złożone w Urzędzie Pocztowym W., a zawiadomienie o tym umieszczono "na drzwiach mieszkania adresata - skrzynce pocztowej". W konsekwencji Sąd przyjął, że skoro zgodnie z art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądem administracyjnym /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, zwanej dalej p.p.s.a., "w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w artykułach poprzedzających, pismo składa się na okres siedmiu dni w placówce pocztowej lub urzędzie gminy, a zawiadomienie o tym umieszcza się w skrzynce na korespondencję, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, a doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia tego okresu", to należało w drodze fikcji prawnej przyjąć, iż skarżący odebrał pismo w dniu 4 marca 2005 r. To oznacza, że wyznaczony przez Sąd termin do uiszczenia wpisu upłynął z dniem 11 marca 2005 r. Uiszczenie więc przez skarżącego wpisu dopiero w dniu 23 marca 2005 r. oznacza, że został on uiszczony po upływie terminu i dlatego zgodnie z art. 220 par. 3, art. 232 par. 1 pkt 1 lit. "a" i par. 2 w zw. z art. 160 p.p.s.a. skargę należało postanowieniem odrzucić.
Powyższe postanowienie z dnia 30 marca 2005 r. zostało doręczone skarżącemu w dniu 9 kwietnia 2005 r., z pouczeniem o możliwości jego zaskarżenia skargą kasacyjną sporządzoną przez pełnomocnika, którym może być adwokat, radca prawny albo doradca podatkowy w terminie 30 dni od dnia doręczenia postanowienia.
W dniu 16 kwietnia 2004 r. /data nadania na pocztę/ pełnomocnik skarżącego wniósł do NSA za pośrednictwem WSA w Białymstoku "zażalenie" na powyższe postanowienie o odrzuceniu skargi, w którym zarzucił naruszenie: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. przez niewłaściwe zastosowanie art. 73 p.p.s.a. polegające na pominięciu trybu doręczenia wezwania do uiszczenia wpisu sądowego przy wniesieniu skargi w sposób przewidziany w artykułach poprzedzających ten przepis i przyjęcie fikcji prawnej doręczenia. Podkreślił w nim, że Andrzej Marek Ł. odebrał wezwanie w sposób prawem przewidziany i uiścił wpis w terminie.
Z kolei w skardze kasacyjnej z dnia 6 maja 2005 r., która została nadana na poczcie w dniu 9 maja 2005 r., ten sam pełnomocnik skarżącego doradca podatkowy Mieczysław T. zarzucił naruszenie art. 73 w zw. z art. 65 par. 2, art. 82, art. 83 par. 1 i art. 220 par. 3 p.p.s.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 176 w zw. z art. 185 par. 1 wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu zaś pełnomocnik strony podniósł, że Sąd pierwszej instancji pominął, iż skarżący wezwanie o uiszczenie wpisu sądowego od skargi odebrał w dniu 14 marca 2005 r., potwierdzając jego odbiór także w dniu 14 marca 2005 r. i uiścił wpis w żądanej wysokości w dniu 21 marca 2005 r. Pełnomocnik zarzucił także, iż Sąd pominął przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym /Dz.U. nr 62 poz. 697 ze zm./, o czym świadczy zapis na stronie adresowej koperty, iż "awizowano powtórnie 7.03", co oznacza, iż dopuszczalne jest odebranie przesyłki w terminie do dnia 14 marca 2005 r. Tym samym zgodnie z art. 82 i art. 83 p.p.s.a. siedmiodniowy termin upłynął w dniu 21 marca 2005 r. Brak więc podstaw do twierdzenia, że skarżący naruszył przepis z art. 220 par. 3 p.p.s.a.
W piśmie z dnia 6 czerwca 2006 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy i dlatego zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu.
Przede wszystkim należy zaznaczyć, że od postanowienia z dnia 30 marca 2005 r. przysługiwała stronie skarga kasacyjna, albowiem było to postanowienie kończące postępowanie w sprawie, a nie zażalenie /art. 173 p.p.s.a./. Okoliczność wniesienia najpierw "zażalenia", a następnie skargi kasacyjnej - nota bene w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej nie powoduje niedopuszczalności tego pierwszego, skoro nie nazwa środka odwoławczego, lecz jego treść rozstrzyga o jego dopuszczalności, rodzaju i zasadności. Nie można wszakże zgodzić się z autorem skargi kasacyjnej, by sąd pierwszej instancji naruszył wszystkie wymienione w tych przepisach przepisy prawa. W szczególności nie mógł naruszyć Sąd przepisu art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a., albowiem nie stanowił on podstawy prawnej postanowienia. Przepis ten bowiem stosuje Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, co w sprawie tu nie miało miejsca.
Także nie stanowiły ani nie powinny stanowić podstawy prawnej postanowienia przepisy art. 82 i art. 83 par. 1 p.p.s.a., gdyż ani termin z art. 73 p.p.s.a. dotyczący fikcji prawnej terminu doręczenia pisma, ani też termin z par. 9 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym /Dz.U. nr 62 poz. 697 ze zm./ w zw. z art. 65 par. 2 p.p.s.a. - dotyczący powtórnego awizowania i przechowywania przesyłki w urzędzie pocztowym przez okres kolejnych siedmiu dni, nie są terminami wyznaczonymi przez sąd lub przewodniczącego.
Podstawę prawną postanowienia stanowiły zaś art. 73 i art. 220 par. 3 p.p.s.a. powołane w skardze kasacyjnej i przytoczone w postanowieniu oraz art. 65 par. 2 p.p.s.a., który nie został w sprawie powołany. W związku z tymi przepisami należy zwrócić uwagę na to, że wyrokiem z dnia 28 lutego 2006 r. P 13/05 /Dz.U. nr 38 poz. 268/ Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że "art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ w zakresie, w jakim ustanawia siedmiodniowy termin przechowywania pisma procesowego i nie wymaga ponawiania zawiadomienia adresata o złożeniu tego pisma, jest niezgodny z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej". W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał Konstytucyjny aczkolwiek nie odwoływał się do odesłania zawartego w art. 65 par. 2 p.p.s.a., to jednak wskazał na niekonsekwencję ustawodawcy między doręczeniem przesyłki z upływem siedmiodniowego terminu pierwszego awizowania z art. 73 p.p.s.a. a trybem doręczania pism uregulowanym w par. 9 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym, do którego postanowień odsyła art. 65 par. 2 p.p.s.a. i uznał, że taka wprowadzająca w błąd obywatela regulacja prawna i w dodatku nie przewidująca powtórnego awizowania i jego skutków, jest niezgodna z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, gdyż narusza prawo do sądu i gwarancję sprawiedliwości proceduralnej.
Konsekwencją stwierdzenia niekonstytucyjności uregulowania zawartego w art. 73 p.p.s.a. jest obowiązek Naczelnego Sądu Administracyjnego takiego rozumienia jego treści i uregulowania zawartego w art. 65 par. 2 p.p.s.a., iż skutki prawne doręczenia o jakich mowa powinny nastąpić dopiero z upływem tego drugiego terminu awizowania, a nie odsyłanie strony do trybu wznowienia postępowania z art. 272 par. 1 i 2 p.p.s.a., albowiem ten dotyczy wyłącznie takich przypadków, w których w chwili wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego /art. 190 ust. 3 Konstytucji RP/ dane orzeczenie było prawomocne /art. 270 p.p.s.a. w zw. z art. 190 ust. 3 i 4 Konstytucji RP/. W niniejszej sprawie zatem ani tryb wznowienia postępowania uregulowany w art. 270 i nast. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ani tryb wznowienia postępowania z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP nie mogą mieć zastosowania, albowiem zaskarżone postanowienie z dnia 30 marca 2005 r. nie było w dniu wejścia w życie powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 7 marca 2006 r. /data publikacji/ prawomocne.
Zatem tryb wznowienia postępowania w niniejszej sprawie nie byłby możliwy do zastosowania /zob. wyrok TK z dnia 9 czerwca 2003 r. SK 5/03 - OTK-A 2003 nr 6 poz. 50 wraz ze zdaniem odrębnym sędziego M. Zdyba tamże; W. Broniewicz: glosa do postanowienia SN z dnia 6 maja 2003 r., I Co 7/03 - OSP 2004 z. 10 poz. 120/, tym bardziej że nie wiadomo byłoby od jakiego terminu należałoby liczyć miesięczny termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. Na temat takiej sytuacji milczą zarówno art. 272 par. 2 jak i art. 277 p.p.s.a.
Zwrócić w związku z powyższym uwagę trzeba na to, że podnosząc zarzut naruszenia art. 220 par. 3 p.p.s.a. skarżący skutecznie podważył ustalenia faktyczne sądu pierwszej instancji dotyczące nieuiszczenia należnego wpisu mimo wezwania, albowiem w istocie wezwanie to odebrał osobiście w dniu 14 marca 2005 r. i wpis uiścił w dniu 21 marca 2005 r. Pominięcie tych kwestii faktycznych przez sąd pierwszej instancji naruszało powyższy przepis i dlatego zgodnie z art. 185 par. 1 p.p.s.a. należało zaskarżone postanowienie uchylić. Przekazywanie sprawy do ponownego rozpoznania było zbędne, gdyż odrzucenie skargi było bezzasadne, podobnie jak zwrot stronie uiszczonego wpisu. W przypadku wykonania tego ostatniego rozstrzygnięcia zajdzie konieczność ponownego wezwania /art. 220 par. 1 p.p.s.a./ pełnomocnika strony do jego uiszczenia, co jednak nie oznacza ponownego rozpoznania sprawy w rozumieniu art. 185 par. 1 p.p.s.a. Żądanie zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego nie znajduje uzasadnienia w treści art. 203 pkt 1 p.p.s.a., albowiem odnosi się do wyroków, a nie postanowień.