Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 28 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 873/16

Uzasadnienie

1. 1. Wyrok Sądu pierwszej instancji i przedstawiony przez ten Sąd tok postępowania przed organami podatkowymi.
2. 1.1. Wyrokiem z 16 grudnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (I SA/Po 1225/15) oddalił skargę L. D. – nazywanego dalej "Skarżącym", na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z 16 kwietnia 2015 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego.
3. 1.2. Stan sprawy Sąd pierwszej instancji przedstawił następująco. Na podstawie własnych tytułów wykonawczych Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu wszczął postępowanie egzekucyjne względem Skarżącego. Następnie zawiadomieniem z 7 listopada 2014 r. organ zajął wierzytelność z rachunku bankowego Skarżącego. Na skutek skargi skierowanej do Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu, postanowieniem z 5 lutego 2015 r. organ ją za zasadną. W konsekwencji Dyrektor Izby Celnej cofnął zawiadomienie z 7 listopada 2014 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego.

W piśmie z 16 lutego 2015 r. Skarżący domagał się od Dyrektora Izby Celnej uchylenie czynności egzekucyjnej dokonanej na podstawie zawiadomienia z 7 listopada 2014 r. ora umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem z 24 lutego 2015 r. Dyrektor Izby Celnej umorzył postępowanie w sprawie uchylenia czynności egzekucyjnej z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Tego samego dnia organ wydał inne postanowienie, w którym odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego.

1.3. Po rozpoznaniu zażalenia Skarżącego od postanowienia Dyrektora Izby Celnej w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, wspomnianym na wstępie postanowieniem, Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

W motywach postanowienia organ wyjaśnił między innymi, że nie można identyfikować formalnych błędów w działaniu organu egzekucyjnego zmierzającym do zastosowania danego środka egzekucyjnego z niedopuszczalnością tego środka. W tym stanie rzeczy organ nie zgodził się z twierdzeniem strony, że w sprawie wystąpiła przesłanka do umorzenia postępowania egzekucyjnego, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 7 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.; dalej jako: "u.p.e.a.").

1. 2. Skarga do Sądu pierwszej instancji.
2. 2.1. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Skarżący wskazał na naruszenia art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., poprzez uznanie, że w niniejszej sprawie nie zachodzi określona w tym przepisie przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego w postaci zastosowania niedopuszczalnego środka egzekucyjnego. W uzasadnieniu skargi Skarżący stwierdził, ze określone w art. 59 § 1-2 u.p.e.a. przesłanki umorzenia mają charakter materialnoprawny lub formalnoprawny. Do tych drugich zalicza się zaś istotne naruszenia proceduralne, np. zastosowanie niedopuszczalnego środka egzekucyjnego. Skarżący podniósł, że uznanie za zasadną skargi zobowiązanego na czynność egzekucyjną oznacza, iż zajęcie egzekucyjne zostało dokonane z naruszeniem przepisów postępowania egzekucyjnego. Zakwestionował przy tym trafność zaprezentowanej w zaskarżonym postanowieniu tezy, że wadliwe zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego nie może być utożsamiane z niedopuszczalnością zastosowanego środka egzekucyjnego. Zdaniem Skarżącego, uchybienie przepisom procedury dokonywane przez organy egzekucyjne winno skutkować uznaniem, iż czynność dokonana z uchybieniem przepisom jest niedopuszczalna. Za niedopuszczalny, w opinii skarżącego, należy zwłaszcza uznać środek egzekucyjny zastosowany na podstawie wadliwych zawiadomień o zajęciu. Dlatego – zdaniem Skarżącego - należy uznać, że w takiej sytuacji dochodzi do zrealizowania przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego wyrażonej w art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a.
3. 2.2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
4. 3. Uzasadnienie rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji.
5. 3.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę na podstawie art. 151 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.; dalej jako "P.p.s.a.").
6. 3.2. W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji wpierw sprecyzował, że kwestią sporną w sprawie jest to, czy uwzględnienie skargi na czynność egzekucyjną z powodu uchybienia przepisom procedury przez organy egzekucyjne (przez nieprawidłowe oznaczenie w zawiadomieniu o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego okresu rozliczeniowego, którego dotyczył dochodzony obowiązek) winno skutkować uznaniem, iż zastosowany środek egzekucyjny jest niedopuszczalny w rozumieniu przepisu art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, wspomniane uchybienie nie oznacza, że zastosowany przez organ środek był niedopuszczalny w rozumieniu art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. Sąd zgodził się z organem, że w przypadku egzekucji należności pieniężnych za niedopuszczalny należy uznać środek niewymieniony w katalogu zawartym w art. 1a pkt 12 lit a u.p.e.a., co wynika z art. 1a pkt 12 lit. a) oraz art. 7 § 1-3 tej ustawy. Z zastosowaniem niedopuszczalnego środka egzekucyjnego mamy bowiem do czynienia w przypadku wykorzystania środka nieprzewidzianego w ustawie oraz w przypadku użycia środka przewidzianego co prawda w ustawie, lecz w odniesieniu do egzekucji obowiązków innego rodzaju.

Ponadto niedopuszczalne będzie także zastosowanie środka egzekucyjnego w sytuacji, gdy dochodzony obowiązek został wykonany albo stał się bezprzedmiotowy (art. 7 § 3 u.p.e.a.) W niniejszej sprawie żadna z wymienionych okoliczności nie wystąpiła. W toku postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnych, dokonano zajęcia wierzytelności zobowiązanego z rachunku bankowego, a zatem zastosowano prawnie dopuszczalny środek egzekucyjny należności pieniężnych (art. 1a pkt 12 lit. a/ u.p.e.a).

1. 4. Skarga kasacyjna.
2. 4.1. W skardze kasacyjnej wniesionej przez Skarżącego podniesiono zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez brak wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, co przejawiało się w niewyjaśnieni stanowiska Sądu, zgodnie z którym zastosowanie środka egzekucyjnego na podstawie nieprawidłowego zawiadomienia o zajęciu nie stanowi niedopuszczalnego środka egzekucyjnego, o którym jest mowa w art. 7 § 3 u.p.e.a. w zw. z art. 57 § 1 pkt 7 tej ustawy.
3. 4.2. Pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według sześciokrotności stawki minimalnej.
4. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
5. 5.1. Skarga kasacyjna okazała się niezasadna, dlatego została oddalona.
6. 5.2. Biorąc pod uwagę charakter jedynego zarzutu skargi kasacyjnej oraz przedstawioną na jego poparci argumentację należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania. Skarga kasacyjna jest wysoce sformalizowanym środkiem zaskarżenia i musi odpowiadać wymogom określonym w art. 174 i art. 176 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest bowiem granicami skargi kasacyjnej i nie może zastępować strony w wyrażaniu, precyzowaniu, czy też uzasadnianiu jej zarzutów. Innymi słowy, wskazanie przez autora skargi kasacyjnej przepisów, jakie w jego ocenie naruszył sąd administracyjny pierwszej instancji, a także wyjaśnienie w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, na czym to naruszenie polegało, wyznacza granice, w których rozstrzyga Naczelny Sąd Administracyjny. Zarzuty, jak i ich uzasadnienie, powinny zatem być ujęte ściśle i zrozumiale, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 175 P.p.s.a.). Związanie sądu kasacyjnego zarzutami podniesionymi w skardze kasacyjnej oznacza, że sąd ten – co do zasady – nie ma kompetencji do kontroli legalności postępowania pierwszoinstancyjnego poza granicami zaskarżenia.
7. 5.3. Artykuł 141 § 4 P.p.s.a. określa niezbędne elementy, jakie powinno zawierać uzasadnienie wyroku. Są nimi: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy; zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie; a jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić zatem przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 P.p.s.a. jedynie wówczas, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku, a w szczególności jeżeli nie zawiera stanowiska odnośnie stanu faktycznego przyjętego, jako podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się bowiem i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to więc po stronie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli.

Odnosząc powyższego do rozpoznawanej skargi kasacyjnej należy stwierdzić, że – wbrew temu co wywodzi autor skargi kasacyjnej – Sąd pierwszej instancji wyjaśnił podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia, o czym świadczy argumentacja prawna przedstawiona na stronach 4-5 motywów wyroku. Nie można też zgodzić się z twierdzeniem pełnomocnika strony, że Sąd nie odniósł się do zastosowanego w sprawie środka egzekucyjnego. Wpierw bowiem Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że przez środek niedopuszczalny, o którym jest mowa w art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., należy rozumieć taki środek, który nie został wymieniony w art. 1a pkt 12 lit. a) tej ustawy.

Następnie Sąd stwierdził, że "w toku postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnych, dokonano zajęcia wierzytelności zobowiązanego z rachunku bankowego, a zatem zastosowano prawnie dopuszczalny środek egzekucyjny należności pieniężnych (art. 1a pkt 12 lit.a u.p.e.a)" (s. 5 uzasadnienia wyroku).

Innymi słowy, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji wystarczająco jasno i precyzyjnie przedstawił rację, które jego zdaniem przemawiając za tym, aby uznać, że zastosowanie środka egzekucyjnego na podstawie nieprawidłowego zawiadomienia o zajęciu nie jest równoznaczne z zastosowaniem niedopuszczalnego środka egzekucyjnego, o którym jest mowa w art. 7 § 3 u.p.e.a. w zw. z art. 57 § 1 pkt 7 tej ustawy.

Jeżeli zaś strona skarżąca nie zgadzała się z powyższym stwierdzeniem, chcąc je skutecznie podważyć powinna była sformułować w skardze kasacyjnej odpowiednie zarzuty. Biorąc pod uwagę związanie sądu kasacyjnego zarzutami podniesionymi w skardze kasacyjnej, nie leży w gestii Naczelnego Sądu Administracyjnego zastępowanie w tym względzie strony skarżącej.

5.4. Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 P.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto zgodnie z art. 209 P.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 i art. 204 pkt 1 tej ustawy.