Uzasadnienie
W dniu 25 sierpnia 2008 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego K., wskazując jako podstawę wniosku art. 22 § 2 k.p.a. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego powstałego pomiędzy nim a Wójtem Gminy L. w sprawie wydania decyzji o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa pojazdu marki Ford Escort o nr rejestracyjnym....
Spór dotyczy organu właściwego do rozpoznania wniosku Komisariatu Policji w Z. z dnia 31 stycznia 2007 r. o podjęcie działań mających na celu przejęcie wskazanego wyżej pojazdu na rzecz Skarbu Państwa. Wniosek ten został skierowany do Urzędu Gminy L.. Postanowieniem z dnia 10 grudnia 2007 r., Nr... Wójt Gminy L. uznał się za niewłaściwego do prowadzenia sprawy i przekazał wniosek Komisariatu Policji w Z. z dnia 31 stycznia 2007 r. Naczelnikowi Pierwszego Urzędu Skarbowego w K..
Z dokumentów przekazanych przez Komisariat Policji w Z. wynika, że właściciel pojazdu jest nieznany, zaś sam pojazd nie figuruje w bazach danych jako utracony w wyniku przestępstwa. W ocenie wnioskującego organu okoliczność ta (brak wiedzy o właścicielu pojazdu) uniemożliwia mu podjęcie " procedury likwidacyjnej przedmiotowego pojazdu", bowiem nie można było powiadomić właściciela pojazdu o wynikających z art. 130a ust. 10 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz. U. z 2005r. Nr 108, poz. 908 ze zm., dalej powoływanej jako Prawo o ruchu drogowym) konsekwencjach nieodebrania samochodu w terminie 6 miesięcy.
Wnioskodawca poddał również w wątpliwość istnienie przesłanek wymienionych w przywołanym przepisie. W jego ocenie mogły zaistnieć okoliczności, o których mowa w art. 50a Prawa o ruchu drogowym, a w takim przypadku organem właściwym miejscowo do prowadzenia sprawy byłby Wójt Gminy L. jako organ właściwy ze względu na miejsce zdarzenia (autostrada A-4 na odcinku między C. a M.). Za zastosowaniem ostatnio wymienionego przepisu przemawia, zdaniem wnioskodawcy, również niemożność ustalenia właściciela pojazdu. Organ administracji rządowej wskazał też na rosnące koszty przechowywania pojazdu (niewspółmierne do wartości samochodu) i wyraził pogląd, iż celowym jest zbycie samochodu na podstawie art. 7 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o likwidacji niepodjętych depozytów (Dz. U. Nr 208, poz. 1537).
W piśmie z dnia 21 listopada 2008 r. Wójt Gminy L. stwierdził, że zarówno przesłanki usunięcia pojazdu, jak również zastosowany tryb jego usunięcia wskazują, że organem właściwym do załatwienia sprawy jest Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego K.. Działania podjęte przez Policję w przedmiotowej sprawie przebiegały zgodnie z postanowieniami art. 130a Prawa o ruchu drogowym, zatem postępowanie winno zakończyć się zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 października 2007 r. w sprawie usuwania pojazdów (Dz. U. Nr 191, poz. 1377, powoływanego dalej jako rozporządzenie MSWiA) -orzeczeniem organu podatkowego o przejściu własności samochodu na Skarb Państwa. Przedmiotowy pojazd został usunięty z autostrady A-4 przez policjantów z Komisariatu Autostradowego Policji w K., bowiem stwarzał zagrożenie bezpieczeństwa ruchu drogowego, był nieoświetlony i nieoznakowany(Wójt powołał się na pismo Komisariatu Policji w Z. z dnia 31 stycznia 2007 r. nr.....). Działanie policjantów nie było zainicjowane przez Gminę L. Następnie Komendant Komisariatu Policji w Z. podjął działania mające na celu ustalenie właściciela pojazdu, które zakończyły się negatywnie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego a organami administracji rządowej zostały przekazane do kognicji sądów administracyjnych, zaś jako sąd właściwy ustawodawca wskazał Naczelny Sąd Administracyjny (art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. Nr 153,poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a w zw. z art. 22 § 2 k.p.a.).
Z wnioskiem o rozpatrzenie sporu przez sąd administracyjny wystąpić może strona, organ jednostki samorządu terytorialnego lub inny organ administracji publicznej, pozostające w sporze, minister właściwy do spraw administracji publicznej, minister właściwy do spraw sprawiedliwości, Prokurator Generalny, Rzecznik Praw Obywatelskich (art. 22 § 3 k.p.a.).
W tym przypadku z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego wystąpił organ administracji rządowej pozostający w sporze z organem jednostki samorządu terytorialnego, a zatem podmiot uprawniony na podstawie powołanego wyżej przepisu do zainicjowania postępowania, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a. Wniosek ten podlega zatem merytorycznemu rozpoznaniu.
Prawo o ruchu drogowym przewiduje sytuacje, w których pojazd może być usunięty z drogi przez straż gminną lub policję.
Jedna z nich została uregulowana w art. 50 a ust.1 powołanej ustawy. Zgodnie z tym przepisem można usunąć z drogi na koszt właściciela lub posiadacza pojazd pozostawiony bez tablic rejestracyjnych lub taki, którego stan wskazuje na to, że nie jest używany. Pojazd taki, nieodebrany na wezwanie gminy przez uprawnioną osobę w terminie 6 miesięcy od dnia usunięcia, uznaje się za porzucony z zamiarem wyzbycia się. Pojazd ten przechodzi na własność gminy z mocy ustawy, chyba że nieodebranie pojazdu nastąpiło z przyczyn niezależnych od osoby zobowiązanej (art. 50 a ust. 2 i 3 Prawa o ruchu drogowym). Przepis dotyczący przejścia własności pojazdu na gminę stosuje się odpowiednio w sytuacji, gdy w terminie 6 miesięcy od dnia usunięcia pojazdu nie ustalono osoby uprawnionej do jego odbioru (art. 50 a ust. 4 Prawa o ruchu drogowym). Organ gminy (który może zażądać usunięcia pojazdu- § 4 ust. 2 rozporządzenia MSWiA) winien być niezwłocznie zawiadomiony o usunięciu pojazdu (§ 5 ust. 2 rozporządzenia MSWiA). Winien wtedy bez zwłoki podjąć czynności zmierzające do ustalenia właściciela pojazdu, a następnie zawiadomić go o usunięciu pojazdu i skutkach nieodebrania go w terminie 6 miesięcy(§ 5 ust. 3 rozporządzenia MSWiA). O bezskutecznym upływie terminu odebrania pojazdu jednostka prowadząca parking strzeżony winna zawiadomić właściwy miejscowo organ gminy. O przejęciu pojazdu na własność gminy orzeka rada gminy (§ 8 ust. 2 rozporządzenia MSWiA).
Przesłanki usunięcia pojazdu z drogi na koszt właściciela określono również w art. 130 a ust. 1 Prawa o ruchu drogowym. Zgodnie z tym przepisem pojazd może być usunięty, jeżeli został pozostawiony w miejscu, gdzie jest to zabronione i utrudnia ruch lub w inny sposób zagraża bezpieczeństwu, jeżeli kierujący pojazdem nie okazał dokumentu stwierdzającego zawarcie umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu lub stwierdzającego opłacenie składki tego ubezpieczenia lub gdy przekroczone zostały wymiary dopuszczalnej masy całkowitej lub nacisku osi określonych w przepisach ruchu drogowego. Decyzję o przemieszczeniu pojazdu, który utrudnia ruch lub zagraża bezpieczeństwu może podjąć policjant lub strażnik gminny (art. 130 a ust. 4 pkt 1 i 2 Prawa o ruchu drogowym). Pojazd taki umieszczany jest na parkingu strzeżonym, wyznaczonym przez starostę (art. 130 a ust. 5 d tej ustawy), a podmiot wydający dyspozycję jego usunięcia zawiadamia niezwłocznie jego właściciela,wskazując skutki nieodebrania pojazdu z parkingu w terminie wskazanym art. 130 a ust. 10 Prawa o ruchu drogowym (§ 5 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 rozporządzenia MSWiA). Jeżeli w terminie 6 miesięcy od dnia usunięcia osoba uprawniona nie odbierze pojazdu z parkingu strzeżonego, uznaje się go za porzucony z zamiarem wyzbycia się i jego własność przechodzi na Skarb Państwa z mocy ustawy (art. 130 a ust. 10 zd. 2 Prawa o ruchu drogowym). Orzeka o tym właściwy miejscowo naczelnik urzędu skarbowego, po zawiadomieniu o nieodebraniu pojazdu przez podmiot, który wydał dyspozycję usunięcia pojazdu(§ 4 ust. 3 i § 8 ust. 1 rozporządzenia MSWiA). Podmiot ten winien wraz z powiadomieniem przekazać dowód doręczenia zawiadomienia właściciela pojazdu (§ 4 ust.3 rozporządzenia). Naczelnik Urzędu Skarbowego winien zaś zawiadomić właściciela pojazdu o wszczęciu procedury przejęcia pojazdu na rzecz Skarbu Państwa (§ 8 ust. 1 zd. 2 rozporządzenia MSWiA).
Z przywołanych przepisów wywieść należy wniosek, iż kryterium, decydującym o rozdzieleniu kompetencji organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego w kwestii przejęcia pojazdu na własność Skarbu Państwa czy gminy jest przyczyna usunięcia pojazdu (pogląd taki można już uznać za ugruntowany w orzecznictwie- por. choćby postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II FW 6/06, opubl. w Systemie Informacji Prawnej Lex pod nr 295013, z dnia 23 maja 2006 r., sygn. akt II FW 2/06, opubl. w Orzecznictwie Sądów Polskich z 2007 r., nr 3,poz. 27).
Z załączonych do wniosku dokumentów wynika, iż sporny samochód został usunięty wskutek dyspozycji policji, bez zgłoszenia w tym zakresie żądania ze strony organu gminy. Ponadto treść pisma Komisariatu Policji wskazuje, iż posiadał on tablice rejestracyjne, był jedynie nieoświetlony i nieoznakowany i z tego względu stwarzał zagrożenie bezpieczeństwa ruchu drogowego. Z żadnego z zebranych w sprawie dokumentów (Sąd zaś orzeka na ich podstawie - art. 133 § 1 w zw. z art. 15 § 2 p.p.s.a.), wbrew stwierdzeniom wnioskodawcy, nie wynika zaś, aby stan samochodu wskazywał na to, iż jest on nieużywany. Uznać zatem należy, iż został on usunięty z drogi z przyczyn wskazanych w art. 130 a ust. 1 pkt 1 Prawa o ruchu drogowym. Tym samym właściwy do orzekania w przedmiocie jego ewentualnego przejęcia na własność Skarbu Państwa jest właściwy miejscowo Naczelnik Urzędu Skarbowego.
Oceny ten nie zmienia fakt, iż po usunięciu pojazdu nie udało się ustalić jego właściciela. Wprawdzie art. 50 a 3 Prawa o ruchu drogowym nakazuje się stosować przepisy o przejęciu pojazdu na własność gminy również w przypadku pojazdów, w odniesieniu do których nie ustalono właściciela, jednakże przepisu tego nie można wykładać w oderwaniu od kontekstu prawnego, w jakim on się znajduje. Jest on bowiem jednostką redakcyjną art. 50 a tej ustawy, określającego konkretne przesłanki usunięcia pojazdu z drogi. Może on zatem mieć zastosowanie wówczas, gdy pojazd został usunięty z drogi na podstawie art. 50 a ust. 1 Prawa o ruchu drogowym, a nie w każdym przypadku usunięcia z drogi pojazdu przez policję czy strażnika gminnego.
Podnieść dalej należy, iż przepisy wykonawcze wydane na podstawie ustawy Prawo o ruchu drogowym wskazują na organ właściwy do orzekania o przejęciu pojazdu na rzecz Skarbu Państwa w przypadku usunięcia pojazdu z drogi na podstawie art. 130 a ust. 1 Prawa o ruchu drogowym. Nie budzi wątpliwości, iż orzeczenie to (stwierdzające zmianę właściciela; rozporządzenie MSWiA nie wskazuje jego formy) ma charakter jedynie deklaratoryjny, bowiem skutek w postaci przejścia własności następuje z mocy prawa (art. 130 ust. 10 zd. 2 Prawa o ruchu drogowym). Nie oznacza to jednak, iż może ono zostać wydane bez uprzedniego sprawdzenia, czy zostały spełnione zostały przesłanki, od których ustawa uzależnia przejęcie pojazdu (na taką konieczność zwracał też uwagę Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 3 czerwca 2008 r., w sprawie P 4/06, opubl.w OTK-A z 2008 r., nr 5,poz. 76). W sprawie tej toczyć ma się bowiem postępowanie (wynika to z treści § 8 ust. 1 zd. 2 rozporządzenia MSWiA). Przyjąć więc należy, że ustawodawca(konstruując normę jako zupełną, regulującą wszystkie stany faktyczne objęte jej hipotezą) liczył się z faktem, iż w toku tego postępowania organ może stwierdzić niespełnienie przesłanek, o których mowa w art. 130 a ust. 10 zd. 1 Prawa o ruchu drogowym. Kwestie te badane są jednak już w toku postępowania mającego na celu stwierdzenie przejęcia pojazdu i mają wpływ jedynie na treść rozstrzygnięcia (wynik sprawy), a pozostają bez znaczenia, gdy należy stwierdzić, który organ jest właściwy do rozpoznania sprawy. Treść § 8 ust. 1 zd. 2 rozporządzenia MSWiA należy zatem rozumieć w ten sposób, iż wskazuje on organ właściwy do załatwienia sprawy wszczętej wnioskiem podmiotu, który wydał dyspozycję usunięcia pojazdu na podstawie art. 130 a ust. 1 Prawa o ruchu drogowym.
Zauważyć też należy, iż zgodnie z powołanym § 8 ust. 2 rozporządzenia MSWiA organem właściwym do orzekania o przejęciu pojazdu na rzecz gminy, gdy został on usunięty z drogi na podstawie art. 50 a ust. 1 Prawa o ruchu drogowym, jest rada gminy, a nie wójt. Rada gminy i wójt to dwa odrębne organy gminy (art. 11 a ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym- Dz.U. z 2001 r., Nr 142,poz. 1591 ze zm.), mające odmienne kompetencje. Nie można ich ze sobą utożsamiać. Nawet więc w przypadku, gdyby usunięcie pojazdu z drogi nastąpiło na podstawie art. 50 a ust. 1 Prawa o ruchu drogowym, wójt Gminy L. nie byłby właściwy do orzekania o przejęciu pojazdu na własność gminy.
Z tych względów wskazać należało Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. jako organ właściwy do załatwienia wniosku policji o stwierdzenie przejęcia samochodu marki Ford Escort o nr rejestracyjnym... na rzecz Skarbu Państwa.
Wydając postanowienie Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił fakt, iż Trybunał Konstytucyjny stwierdzając wyrokiem z dnia 3 czerwca 2008 r. w sprawie P 4/06,iż art. 130a ust. 10 Prawa o ruchu drogowym w zakresie, w jakim dopuszcza odjęcie prawa własności pojazdu bez prawomocnego orzeczenia sądu, jest niezgodny z art. 46, art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 oraz z art. 64 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a § 8 ust. 1 rozporządzenia MSWiA jest niezgodny z art. 130a ust. 11 pkt 3 ustawy powołanej w punkcie 1 oraz z art. 92 ust. 1 i art. 46 Konstytucji odroczył utratę mocy obowiązującej tych przepisów na 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Przepisy te (zgodnie zresztą z wytycznymi Trybunału zawartymi w uzasadnieniu tego wyroku) winny więc do dnia 11 czerwca 2009 r. (wyrok opublikowano w Dzienniku Ustaw z 11 czerwca 2008 r.) być stosowane zarówno przez sądy, jak i przez ich adresatów, chyba że ustawodawca zmieni je lub uchyli.