Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 13 czerwca 2013 r. Prezydent Miasta Gdańsk, działając przez Powiatowy Urząd Pracy w Gdańsku, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Naczelnikiem Pierwszego Urzędu Skarbowego w Gdańsku a Prezydentem Miasta Gdańsk przez wskazanie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Gdańsku, jako organu właściwego do prowadzenia egzekucji nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego z Funduszu Pracy.
Z uzasadnienia wniosku wynika, że postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2013 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego, wskazując na art. 19 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r. poz. 1015) – powoływanej dalej jako "u.p.e.a.", zwrócił Powiatowemu Urzędowi Pracy tytuły wykonawcze wskazując na swój brak właściwości rzeczowej. Zdaniem Powiatowego Urzędu Pracy, Prezydent Miasta Gdańsk właściwy jest wyłącznie w sprawach o ustalenie lub określenie należności pieniężnej podlegającej egzekucji administracyjnej oraz jej poboru.
W odpowiedzi na powyższy wniosek, Naczelnik Urzędu Skarbowego, powołując się na art. 19 § 2, art. 26 § 1, art. 27 § 1 pkt 3 i art. 29 § 1 u.p.e.a. oraz 9 § 1 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2013 r. poz. 674 z późn. zm.), podniósł, że organem właściwym do przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego jest Prezydent Miasta Gdańsk – Powiatowy Urząd Pracy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zgodnie z przepisami art. 4 i art. 15 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny jest sądem właściwym do rozstrzygania sporów kompetencyjnych pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego a organami administracji rządowej. Rozstrzygnięcie sporu powstałego pomiędzy tymi organami polega na wskazaniu organu właściwego do załatwienia sprawy (przeprowadzenia stosownego postępowania).
W wyniku rozpoznania wniosku o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego złożonego przez Prezydenta Miasta Gdańska i po zapoznaniu się z argumentacją przedstawioną w odpowiedzi na ten wniosek, udzielonej przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Gdańsku, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że w rozważanym przypadku zachowują aktualność ustalenia poczynione w postanowieniu tego Sądu z dnia 5 listopada 2009 r., sygn. akt II FW 4/09 (LEX nr 587063). W orzeczeniu tym rozstrzygnięto negatywny spór kompetencyjny, który wyłonił się na tle analogicznego – w stosunku do analizowanego – stanu faktycznego i prawnego (egzekucji nienależnie pobranych świadczeń z Funduszu Pracy).
W uzasadnieniu powołanego orzeczenia Sąd zwrócił uwagę, że problem dotyczy zdefiniowania pojęcia poboru należności pieniężnych, a więc tego, czy pojęcie to obejmuje także takie sytuacje, w których podmiot ściągający należności nie jest uprawniony do późniejszego nimi dysponowania. Ma to znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, ponieważ art. 19 § 2 u.p.e.a. stanowi, że "właściwy organ gminy o statusie miasta [...] jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych, z wyjątkiem egzekucji z nieruchomości, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, dla których ustalania lub określania i pobierania jest właściwy ten organ". Przywołując ten przepis zasygnalizowano, że wspomniane pojęcie znane jest prawu podatkowemu i występuje między innymi w art. 8 i 9 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.). Art. 8 tej ustawy stanowi mianowicie, że płatnikiem jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej, obowiązana na podstawie przepisów prawa podatkowego do obliczenia i pobrania od podatnika podatku i wpłacenia go we właściwym terminie organowi podatkowemu. Podobne uregulowanie zawiera art. 9 Ordynacji podatkowej, który definiuje inkasenta jako osobę obowiązaną do pobrania od podatnika podatku i wpłacenia go we właściwym terminie organowi podatkowemu. Analiza tych przepisów nie pozostawia wątpliwości co do tego, że przez pobór należności należy rozumieć tylko jej ściągnięcie, czyli odebranie od kogoś, natomiast nie ma podstaw do przypisywania temu pojęciu zakresu znaczeniowego obejmującego także możliwość dysponowania ściągniętymi należnościami. Skoro płatnik i inkasent obowiązani są do wpłacenia ściągniętych należności organowi podatkowemu, jest oczywiste (jak zaznaczył Sąd), że nie mogą nimi dysponować.
W postanowieniu z dnia 5 listopada 2009 r., Naczelny Sąd Administracyjny za błędne uznał twierdzenie, że "niemożność dysponowania ściągniętymi należnościami pieniężnymi pozbawia czynności podejmowane dla wyegzekwowania tych należności cech poboru, o jakim mowa w art. 19 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Skoro wymieniony w tym przepisie organ gminy o statusie miasta nie tylko władczo rozstrzyga o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z Funduszu Pracy, ale także żąda zwrotu tych świadczeń i wystawia tytuły wykonawcze w wypadku uchylania się od wykonania orzeczonego obowiązku, podejmuje czynności, których celem jest ściągnięcie, czyli odebranie określonych środków pieniężnych od osób, które nienależnie je otrzymały". Oznacza to, że organ ten dokonuje poboru należności i to pomimo tego, że przekazuje je na wyodrębniony rachunek bankowy i nie może nimi dysponować. W konkluzji Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że organ gminy (prezydent miasta), jako podmiot uprawniony do ustalania lub określania i pobierania należności pieniężnych wynikających z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z Funduszu Pracy jest, w zakresie określonym w art. 19 § 2 u.p.e.a., organem egzekucyjnym w egzekucji administracyjnej tych należności. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygnął spór kompetencyjny przez wskazanie na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a. prezydenta miasta jako organu właściwego w sprawie.
Odnosząc te ustalenia do realiów rozpatrywanego sporu kompetencyjnego, należy przypomnieć, że decyzję nakazującą osobie bezrobotnej zwrot nienależnie pobranego z Funduszu Pracy świadczenia pieniężnego wydał i zażądał jej wykonania w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Prezydent Miasta Gdańska, występujący jako organ miasta na prawach powiatu. Stosownie do art. 92 ust. 2 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (tekst jedn. – Dz. U. z 2013 r., poz. 595), miastem na prawach powiatu jest gmina wykonująca zadania powiatu na zasadach określonych w tej ustawie. Naczelny Sąd Administracyjny podziela zapatrywanie wyrażone w odpowiedzi Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego na wniosek Prezydenta Miasta Gdańska o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego, że ten drugi organ działa wciąż jako organ gminy, realizując wszakże zadania powiatu, tak jak starosta. Mając taki status, jest on zarówno wierzycielem w rozumieniu unormowania z art. 1a pkt 13 u.p.e.a., jak i organem umocowanym do pobierania należności pieniężnej podlegającej egzekucji administracyjnej w rozumieniu art. 19 § 2 tej ustawy (s. 3 – 4) – szerzej: Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, pod red. R. Hausera i A. Skoczylasa, Warszawa 2011, s. 8 – 16.
Wobec tych ustaleń, mając na względzie także argumentację zaprezentowaną w pisemnych motywach postanowienia, o którym mowa wcześniej, Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygając spór kompetencyjny w sprawach wskazanych we wniosku Prezydenta Miasta Gdańska, na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a., wyznaczył go jako właściwy organ egzekucyjny.