Uzasadnienie
Postanowieniem z 18 grudnia 2019 r., I SA/Bk 295/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odmówił przywrócenia terminu do złożenia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi H. S. i E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z 3 kwietnia 2019 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2017 r.
Sąd pierwszej instancji uznał, że argumenty przywołane we wniosku nie uprawdopodobniają, że uchybienie terminu do złożenia skargi kasacyjnej nastąpiło bez winy skarżącego. Zdaniem Sądu, z treści wniosku o przywrócenie terminu i zwolnienia lekarskiego nie wynika, aby zaistniałe u pełnomocnika dolegliwości uniemożliwiały mu dopełnienie czynności procesowej przez pełnomocnika substytucyjnego do przedmiotowej sprawy. Z uwagi na powyższe, Sąd na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") odmówił przywrócenia terminu.
W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik Skarżącego zarzucił naruszenie:
- a) art. 86 § 1 P.p.s.a. poprzez odmowę przywrócenia terminu do złożenia skargi kasacyjnej, mimo iż spełnione zostały przesłanki formalne takiego wniosku, a pełnomocnik strony nie dokonał w terminie czynności w postepowaniu sądowym bez swojej winy, gdyż zachorował nagle i nie był w stanie podjąć się czynności zawodowych, a z uwagi na swój stan zdrowia (ból brzucha, wymioty, biegunka) oraz zakaźny charakter choroby –tzw. grypy żołądkowej – nie miał także możliwości ustanowienia zastępstwa procesowego;
- b) art. 87 § 2 P.p.s.a. poprzez uznanie, iż fakt przebywania na zwolnieniu lekarskim z powodu choroby nie uprawdopodobnia braku winy w uchybieniu terminu, w sytuacji gdy uprawdopodobnienie jest instytucją o wiele mniej restrykcyjną od udowodnienia i oznacza, że pełnomocnik strony powinien w sposób wiarygodny uzasadnić okoliczności, które spowodowały niemożność dokonania czynności w terminie, bez konieczności wykazywania ich w sposób ostateczny, a złożone przez niego zwolnienie lekarskie (ZUS ZLA) jasno wskazuje, iż w dniach 18-21 listopada 2019 r. pełnomocnik nie mógł wykonywać żadnych czynności zawodowych, w tym sporządzić i złożyć w terminie skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 85 P.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Jednakże w świetle art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Ponadto z art. 86 § 2 P.p.s.a. wynika, iż warunkiem przywrócenia terminu jest spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony w zakresie postępowania sądowego. Artykuł 87 § 1 i 2 P.p.s.a. stanowi natomiast, że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Wymaga podkreślenia, że warunkiem dopuszczalności przywrócenia uchybionego terminu jest uprawdopodobnienie przez stronę, że mimo całej staranności nie mogła dokonać czynności w terminie, to znaczy, że zachodziły przeszkody od niej niezależne. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być przy tym oceniany przy uwzględnieniu wszelkich okoliczności konkretnej sprawy.
Przywrócenie terminu jest dopuszczalne wyłącznie w przypadku gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W przypadku, gdy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika, sąd musi mieć na uwadze działania pełnomocnika. Dodatkowo, gdy jest to pełnomocnik profesjonalny, przy ocenie możliwości przywrócenia terminu należy uwzględniać wiedzę i konieczność zachowania należytej staranności przez tego pełnomocnika (por. postanowienie NSA z 23 września 2014 r., II GZ 523/14). Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Na okoliczność zaistnienia nagłej choroby uniemożliwiającej prowadzenie spraw i dokonywanie czynności powinno być przedstawione stosowne zaświadczenie lekarskie (por. postanowienie NSA z 26 sierpnia 2014 r., I FZ 248/14).
Na gruncie rozpoznawanej sprawy przedmiotem oceny Sądu pozostaje zachowanie adwokata reprezentującego stronę w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Na profesjonalnym pełnomocniku ciąży niewątpliwie obowiązek dochowania należytej staranności wymaganej od profesjonalisty i taki też miernik należy przyjąć jako wzorzec oceny zawinienia w przekroczeniu terminu do dokonania czynności procesowej. Szczególne wymogi stawiane osobom umocowanym do występowania w imieniu strony skarżącej nie mogą jednak z góry wykluczać możliwości przywrócenia terminu. Uwzględnienie zgłoszonego w tym zakresie żądania wymaga bowiem każdorazowo analizy wskazanych przez wnioskującego okoliczności w kontekście przesłanek przewidzianych w art. 86 § 1 i art. 87 § 2 P.p.s.a.
W argumentacji usprawiedliwiającej żądanie pełnomocnik wyjaśnił, że z powodu nagłej choroby o wirusowym podłożu nie był w stanie sporządzić i wnieść skargi kasacyjnej w terminie. Dodatkowo w zażaleniu wywiódł, że przedmiotowej sprawy nie mógł przekazać pełnomocnikowi substytucyjnemu na dzień przed upływem terminu do złożenia środka zaskarżenia z uwagi na brak realnej możliwości wniesienia skargi kasacyjnej. Pełnomocnik przedstawił w celu uprawdopodobnienie przywoływanych przez siebie okoliczności dokumentację medyczną jak i zwolnienie lekarskie (ZUS ZLA)
Mając na względzie powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny ocenił, że niedochowanie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej było w rozpatrywanym przypadku niezawinione. Po pierwsze, twierdzenie pełnomocnika o nagłej chorobie uniemożliwiającej podjęcie określonych czynności zostało uwiarygodnione przedłożonym zaświadczeniem lekarskim oraz historią zdrowia i choroby pacjenta. Przedstawiona przez pełnomocnika dokumentacja lekarska potwierdza, że pełnomocnik pozostawał niezdolny do pracy w dniach 18-21 listopada 2019 r. Nie mogło zatem ulegać wątpliwości, że zaistniała w niniejszym przypadku obiektywna i nagła przeszkoda w działaniu i podejmowaniu czynności przez ustanowionego w sprawie pełnomocnika, kwalifikowana w orzecznictwie jako przykład przesłanki mogącej uzasadniać przywrócenie terminu (zob. w szczególności postanowienia NSA: z 27 sierpnia 2014 r., I OZ 610/14 i z 7 sierpnia 2014 r., I GZ 237/14 – treść orzeczeń dostępna w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Po drugie, wskazana przez reprezentującego stronę adwokata choroba, rozważana na tle innych okoliczności sprawy, usprawiedliwiała opóźnienie we wniesieniu środka odwoławczego. Istotne pozostawały bowiem zarówno termin dokonania czynności procesowej, jak i jej złożony charakter. Uwzględnienia wymagało bowiem, że czas pozostały do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej był bardzo krótki (1 dzień), zaś czynności zmierzające do skutecznego zaskarżenia orzeczenia Sądu pierwszej instancji obejmowałyby – konieczność powierzenia sprawy innemu pełnomocnikowi i udzielenie mu umocowania, zapoznanie się z aktami sprawy i jej analizę, przygotowanie kwalifikowanego pisma procesowego (skargi kasacyjnej) i jego wniesienie do sądu.
W świetle zasad zdrowego rozsądku i doświadczenia życiowego należało więc przyjąć, że w przedstawionym stanie faktycznym pełnomocnik uprawdopodobnił brak możliwości osobistego działania lub wyręczenia się inną osobą w dokonaniu czynności procesowej w sposób pozwalający na rzetelną obronę interesów skarżącego.
Trudno też się zgodzić z argumentacją Sądu pierwszej instancji, w której Sąd przyznaje z jednej strony, że pełnomocnik był chory i przebywał na zwolnieniu lekarskim (zaświadczenie ZUS ZLA, stwierdzające niezdolność do pracy), a z drugiej strony stwierdza, że zaświadczenie lekarskie nie stwierdza choroby uniemożliwiającej pracę. Należy podzielić stanowisko, zgodnie z którym jeśli w rozpoznawanej sprawie przyczyną uchybienia była choroba pełnomocnika, która w ocenie lekarza uniemożliwiła mu wykonywanie obowiązków zawodowych, to dokonanie przez Sąd pierwszej instancji oceny odmiennej wymagałoby istnienia dowodu pochodzącego od osoby posiadającej wiedzę specjalną albo wykazania fałszu dokumentu co do treści lub formy wraz z konsekwencjami wykrycia czynu karalnego (por. postanowienie NSA z 25 stycznia 2012 r., I OZ 46/12; postanowienie SN z 12 maja 2006 r., V CZ 29/06, Lex nr 200921).
W związku z powyższym stwierdzić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny niezasadnie odmówił w niniejszej sprawie przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 oraz art. 86 § 1 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.