Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania G. F. prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na postanowienie Ministra Finansów z dnia 21 maja 2015 r. w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne.
W złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych skarżąca oświadczyła, że otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1.750 zł brutto. Gospodarstwo domowe prowadzi wraz z mężem i córką. Poza domem, którego zakup sfinansowano kredytem, skarżąca nie posiada innych nieruchomości, oszczędności czy też przedmiotów wartościowych. Wśród kosztów utrzymania wymieniła opłaty za energię elektryczną, wodę, śmieci, telewizję, podatek od nieruchomości oraz ratę kredytu. Skarżąca przedstawiła zeznanie podatkowe, zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia, zawiadomienia o terminach spłaty kredytu, dokumenty obrazujące bieżące wydatki, wyciągi bankowe.
Postanowieniem z 18 września 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. Na skutek sprzeciwu wniesionego od powyższego postanowienia sprawa została poddana pod rozpoznanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który zaskarżonym postanowieniem odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Sąd zwrócił uwagę na rozbieżności pomiędzy deklarowanym przez skarżącą dochodem, a wydatkami. Podzielił stanowisko, iż analiza tych wydatków daje podstawy do stwierdzenia, że skarżąca wydatkuje kwotę większą niż uzyskuje. Źródłem utrzymania trzyosobowej rodziny jest bowiem wynagrodzenie skarżącej wynoszące średnio 1.286,16 zł netto.
Dodatkowo mąż skarżącej osiąga dochód z prac dorywczych typu pomoc na roli, pomoc przy zakupach, przy drobnych pracach wokół domu, zbieranie metali kolorowych. Wysokość tego dochodu określono na kwotę ok. 1.000 zł. Sąd pierwszej instancji zauważył, że tylko ujawnione przez skarżącą stałe obciążenia finansowe wynoszą ok. 1.566 zł miesięcznie. Skarżąca nie zawarła ponadto w swoim zestawieniu takich pozycji jak opłata za ogrzewanie, telefon, czy wydatki na zakup biletu miesięcznego, które również ponosi. Kwota obciążeń nie obejmuje także kosztów wyżywienia trzyosobowej rodziny, zakupu leków czy paliwa do dwóch samochodów (które zostały wymienione jako składnik majątku w postępowaniach toczących się w innych sprawach) i innych podstawowych wydatków związanych z utrzymaniem.
Sąd stwierdził zatem, że z samego zestawienia wysokości dochodów i wydatków (tych wymienionych w oświadczeniu i tych nieujawnionych, ale niewątpliwie ponoszonych) wynika zatem jednoznacznie, że kwota wydatków skarżącej przewyższa kwotę dochodu. Skarżąca nadmieniła, że drobne wydatki są pokrywane przez jej matkę, jednak nie wyjaśniła, czy pomoc ma charakter systematyczny oraz jaka jest jej wartość. W ocenie Sądu stawia to pod znakiem zapytania wiarygodność twierdzeń skarżącej, co do jego rzeczywistej kondycji finansowej. Dodatkowo WSA w Warszawie zauważyło, biorąc pod uwagę twierdzenia skarżącej, że niezrozumiałym jest brak aktywnego dążenia jej męża do podjęcia stałej, lepiej opłacalnej pracy. Oświadczenie skarżącej, że jest to niemożliwe z uwagi na konieczność sprawowania opieki przez męża skarżącej nad jego chorą siostrą, jest zbyt ogólnikowe i nieudprawdopodobnione. W konsekwencji stwierdzono, że prawo pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych nie może zostać przyznane skarżącej.
W zażaleniu na wskazane postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie w całości i przyznanie prawa pomocy.
Zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych stanowiących podstawę wydanego postanowienia przez przyjęcie, że kwota wydatków skarżącej i jej męża przewyższa kwotę dochodów. Ponownie wyjaśniła, że jej matka świadczyła pomoc w prowadzeniu gospodarstwa domowego. Ponadto powołała się na uzasadnienia Wojewódzkich Sądów Administracyjnych, które to zwolniły skarżącą z kosztów sądowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do przepisu art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej, jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (por. art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. postanowienie z dnia 4 stycznia 2011 roku w sprawie o sygn. akt II FZ 681/10), z art. 246 P.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy.
Warunkiem przyznania omawianego uprawnienia procesowego jest przedstawienie przez wnioskodawcę w sposób niebudzący wątpliwości swej sytuacji majątkowej, na podstawie której Sąd będzie mógł dokonać oceny zaistnienia w konkretnej sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy. Stosownie do treści art. 252 § 1 P.p.s.a., osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy jest obowiązana podać we wniosku "dokładne dane" obrazujące jej sytuację rodzinną i majątkową. Jeżeli zaś oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (por. art. 255 P.p.s.a.).
Nie jest natomiast rolą Sądu zastępowanie strony w poszukiwaniu racji przemawiających za uwzględnieniem wniosku. Obowiązkiem Sądu jest bowiem dokonanie wnikliwej oceny twierdzeń i dowodów przedłożonych przez stronę zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a w konsekwencji rozstrzygnięcie, czy sytuacja materialna i osobista strony daje podstawy do skorzystania ze zwolnienia przewidzianego w art. 245 P.p.s.a
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności oraz do materiału dowodowego zebranego w sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej pod kątem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a jest prawidłowa i nie została skutecznie podważona w zażaleniu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżąca nie wykazała w sposób przekonujący, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd, na podstawie nadesłanych przez stronę dokumentów źródłowych, przeanalizował jej sytuację materialną.
W tym zakresie Wojewódzki Sąd Administracyjny powziął wątpliwość i dostrzegł nieścisłości i niejasności w oświadczeniach składanych przez wnioskodawcę. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sytuacji, gdy wydatki przekraczają wskazany miesięczny dochód strony, zasadnie Sąd pierwszej instancji uznał, iż rzeczywista sytuacja materialna skarżącej nie została wykazana. Niemożność pokrycia kosztów toczącego się postępowania nie została wiarygodnie udokumentowana. Przedstawione miesięczne wydatki nie korelują z zadeklarowanym miesięcznym dochodem, przewyższając podane przez skarżącą wpływy finansowe. Powyższa nieścisłość podważa wiarygodność przedstawionych informacji, wobec czego jej wniosek może budzić uzasadnione wątpliwości, co do wiarygodności zawartych w nim oświadczeń. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt II OZ 522/08 (http://orzeczenia.nsa.gov.pl), Sąd odmawia przyznania prawa pomocy, jeżeli podane we wniosku o przyznanie tego prawa fakty nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z przedstawionymi informacjami dotyczącymi majątku i dochodów.
Wykazane w rozpoznawanej sprawie nieścisłości uniemożliwiają zatem uznanie, że wnioskujący o przyznanie prawa pomocy nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z toczącym się postępowaniem sądowoadministracyjnym.
Należy także zauważyć, że przyznanie prawa pomocy w innej sprawie sądowej nie może samo w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Nie do przyjęcia byłaby bowiem sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, lecz w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny sąd.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.