Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 9 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Rz 1490/14, zwolnił M. G. od kosztów sądowych w całości i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Sąd podkreślił, że ocena okoliczności przedstawionych na uzasadnienie żądania przez pryzmat przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), wykazała, że skarżący ich nie spełnia. Brak bowiem podstaw do przyjęcia, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania skoro rodzina dysponuje miesięcznie dochodem przekraczającym 2400 zł, pozwalającym na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.
Natomiast ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy pozwala przyjąć, że spełnia on przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Poniesienie bowiem pełnych kosztów postępowania mogłoby grozić uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania domowników. Na koszty mogą bowiem – poza wpisem wynoszącym 200 zł, złożyć się również: opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oddalającego skargę w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł, i ewentualnie inne opłaty i wydatki. Dlatego też Sąd uznał, że ze względu na ochronę interesów strony, w tym zapewnienie jej dostępu do Sądu, zasadne będzie zwolnienie go od kosztów sądowych w całości, ponieważ pozwoli to nadać sprawie dalszy bieg. Takie zaś rozstrzygnięcie wyłącza możliwość jednoczesnego ustanowienia adwokata, ponieważ oznaczałoby to w świetle powołanych przepisów przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, do czego brak jest podstaw faktycznych.
Od powyższego postanowienia skarżący złożył zażalenie, wskazując, że konieczne jest przyznanie mu adwokata, bowiem jest w podeszłym w wieku i nie zna się na prawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie podlega oddaleniu.
Instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Jak przyjęto w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Orzeczenie w tej sprawie sąd wydaje na podstawie oświadczeń strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w razie potrzeby przedstawione przez stronę dowody. Z powyższego wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez nią wnioskowanym.
W świetle powyższego uznać należy za zasadne rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji. Sąd pierwszej instancji rzetelnie przeanalizował sytuację materialną i rodzinną skarżącego, na podstawie dostępnych oświadczeń i dokumentów. W istocie, skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co pozwalałoby Sądowi na przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Rację ma bowiem Sąd pierwszej instancji, że z informacji uzyskanych od skarżącego wynika, że jego podstawowe potrzeby są zaspokajane z uzyskiwanego świadczenia emerytalnego, co wyklucza przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Należy się zgodzić także z poglądem wyrażonym w orzecznictwie, że sytuacja materialna skarżącego stanowi jedyną podstawę w orzekaniu o udzieleniu prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 31 marca 2005 r., II OZ 118/05, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Rację ma zatem Sąd orzekający w pierwszej instancji, że charakter sprawy, czy tez stopień jej skomplikowania nie może być powodem przyznania pełnomocnika z urzędu.
Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.