Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 14 listopada 2012 r., w sprawie sygn. akt III SA/Po 966/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił P. B. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 12 lipca 2012 r. odmawiającą dokonania potracenia na poczet podatku od środków transportowych za 2012 r.
W motywach orzeczenia sąd wskazał, że w uzasadnieniu zgłoszonego wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną. W ich małżeństwie obowiązuje ustrój wspólności majątkowej. Dochód miesięczny brutto rodziny określili na 1.500 zł (umowa o pracę Wnioskodawcy). Wnioskodawca posiada grunty rolne o pow. 7,37ha, zaś miesięczne koszty utrzymania rodziny oszacował na kwotę 2.380 zł. W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że wnioskodawca czerpie dochody z trzech źródeł: stosunku pracy (1.500 zł brutto miesięcznie), najmu majątku w ramach zarejestrowanej działalności gospodarczej (około 39.455 zł miesięcznie) oraz gospodarstwa rolnego (przychód ze sprzedaży płodów rolnych to 11.700 zł w 2009 r. oraz 19.000 zł w 2010 r., ok. 7.000 zł stanowią rocznie dopłaty ze środków UE). Koszty prowadzenia działalności rolniczej za rok 2012 to 12.630 zł. Wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej za osiem miesięcy 2012 roku wyniosły 361.999 zł. Poza nieruchomościami rolnymi (7,37ha) do wnioskodawcy należą: stacja benzynowa w B. (nieczynna od 2010 r.), stacja benzynowa w K. (oddana w dzierżawę) oraz stacja kontroli pojazdów w K. (oddana w dzierżawę).
Grunty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej obejmują powierzchnię 11.480 m². Wnioskodawca posiada również samochód [...] z 1997r naczepę - cysterna, ciągnik [...], samochód [...] z 2008 r. (zakupiony na kredyt), samochód [...] z 1994 roku oraz samochód [...] z 2009 r. (zakupiony na kredyt). Przeciwko podatnikowi prowadzone są postępowania egzekucyjne (administracyjne i sądowe) na łączną kwotę prawie 590.000 zł. Wnioskodawca oświadczył, że jego zobowiązania kredytowe wynoszą około 372.000 zł, a miesięczna suma rat kredytowych stanowi kwotę ok. 7.600 zł. Natomiast miesięczne raty leasingowe wynoszą 2.105 zł.
Postanowieniem z dnia 24 października 2012 r. referendarz sądowy w Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie podkreślając, że realizowane przez wnioskodawcę wysokie miesięczne wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz rolniczej obrazują wysokość środków pozostających w jego faktycznej dyspozycji. Mimo prowadzonej egzekucji środki te pozwalają na wygospodarowania kwoty 500 zł tytułem ciążących aktualnie na wnioskodawcy kosztów sądowych w myśl zasady równoważnego traktowania powinności finansowych.
Pismem z dnia 5 listopada 2012 r. skarżący wniósł sprzeciw od przedmiotowego postanowienia wskazując, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, a odmowa prawa pomocy nie pozwala mu dochodzić swoich praw przed sądem.
Rozpoznając wniosek Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że strona nie wykazała, iż jej sytuacja materialna uzasadnia przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Podkreślił, że ubiegający się o taką pomoc winien poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Wskazał, że majątek zgromadzony przez wnioskodawcę oraz ujawnione przychody w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Odmowę uwzględnienia żądania uzasadniają wysokość osiąganych przychodów, a także wysokość środków pozostających w faktycznej dyspozycji skarżącego.
W ocenie WSA ujemny wynik finansowy z prowadzonej przez skarżącego pozarolniczej działalności gospodarczej, istnienie zobowiązań kredytowych, czy wszczęcie postępowań egzekucyjnych, w okolicznościach niniejszej sprawy, nie są wystarczające dla przyjęcia, że skarżący nie posiada możliwości zgromadzenia środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych. W tym zakresie wskazał, że średnie miesięczne przychody tylko z pozarolniczej działalności gospodarczej (bez przychodu z gospodarstwa rolnego oraz wynagrodzenia za pracę) w ciągu ośmiu miesięcy 2012 roku wynoszą ok.39.455 zł i wielokrotnie przewyższają obciążenia z tytułu kosztów sądowych oraz deklarowanych kosztów utrzymania koniecznego oraz ujawnionych miesięcznych obciążeń kredytowych. Wnioskodawca nie wykazał, że środki egzekucyjne zastosowane w postępowaniu egzekucyjnym wykluczają możliwość zapłaty kosztów sądowych. Wskazane przez wnioskodawcę jako egzekwowane zaległości wobec urzędu skarbowego realizowane są w układzie ratalnym, a ustanowienie hipoteki przymusowej czy zastawu skarbowego nie prowadzi do ograniczenia aktualnych możliwości finansowych wnioskodawcy.
Na powyższe postanowienie M. i P. B. wnieśli zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego domagając się jego uchylenia. W uzasadnieniu powtórzyli argumentację prezentowaną przez skarżącego w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego wskazującą, że ustalenia w sprawie nie odzwierciedlają stanu faktycznego, nie zasadnie bowiem sąd pierwszej instancji uznał, że posiadają majątek oraz różne źródła utrzymania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W przedmiotowej sprawie stroną postępowania podatkowego, a w konsekwencji sądowoadministracyjnego jest pan P. B. P. B. bowiem był stroną postępowania toczącego się najpierw przed Burmistrzem S., a następnie przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w L. On także wystąpił ze skargą do sądu pierwszej instancji. Wobec powyższego zażalenia wniesione na postanowienie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu z dnia 14 listopada 2012 r., o odmowie przyznania prawa pomocy P. B. przez jego żonę M. B. podlega odrzuceniu jako niedopuszczalne na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. i art. 178 w związku z art.197 § 2 p.p.s.a.
Z kolei zażalenie skarżącego skutecznie nie podważa oceny dokonanej przez sąd pierwszej instancji.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a.. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego.
Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy w pełni zaakceptować rozstrzygnięcie wydane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu. Sąd pierwszej instancji trafnie wskazał, iż ciężar dowodu wystąpienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o jego przyznanie. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Naczelny Sąd Administracyjny podziela zapatrywania WSA, że ze zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów nie wynika, iż skarżący nie jest w stanie ponieść stosownych kosztów sądowych – wynoszących na obecnym etapie postępowania kwotę 500 zł – bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak bowiem wskazał sąd pierwszej instancji średniomiesięczne przychody z działalności gospodarczej (bez przychodu z gospodarstwa rolnego oraz wynagrodzenia za pracę) w ciągu ośmiu miesięcy 2012 r. wynosiły ok. 39.500 zł. Jest to kwota, która wielokrotnie przekracza wysokość wpisu sądowego, a także wysokość kosztów utrzymania koniecznego rodziny.
Celnie również WSA uznał, że ujemny wynik finansowy z pozarolniczej działalności gospodarczej, istnienie zobowiązań kredytowych, czy wszczęcie postępowań egzekucyjnych, w okolicznościach niniejszej sprawy, nie są wystarczające dla przyjęcia stanowiska, że skarżący nie posiada możliwości zgromadzenia środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych. Oceny tej wnioskodawca nie podważył w złożonym zażaleniu, które stanowi jedynie gołosłowną polemikę z prawidłowym rozstrzygnięciem sądu pierwszej instancji.
Z tych względów, uznając, iż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w punkcie drugim sentencji.