Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 20 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 504/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi W. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 20 lipca 2012 r. w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżący - pomimo złożonych oświadczeń -nie wyjaśnił w sposób wystarczający swojej sytuacji finansowej, a zawarte w aktach sądowych oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach strony budzi poważne wątpliwości co do faktycznej sytuacji finansowej wnioskodawcy i jego możliwości płatniczych.
W ocenie WSA, złożone przez wnioskodawcę oświadczenia nie dają również podstawy do ustanowienia z urzędu radcy prawnego, gdyż brak ustanowienia pełnomocnika nie wywoła negatywnych konsekwencji w stosunku do skarżącego ze względu na art. 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270 – zwanej dalej "p.p.s.a."). Ponadto, Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, pod względem zgodności z prawem i nie jest związany granicami skargi. Powyższe oznacza, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżącego zarzutów, czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne, akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie w całości, domagając się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniu WSA zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na wadliwym ustaleniu i ocenie sytuacji materialnej skarżącego.
W uzasadnieniu skarżący wskazał, że uzupełnił wszystkie dokumenty i braki, do uzupełnienia których wezwał go Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie i stwierdził, że dokumenty te zostały mu przygotowane przez biuro rachunkowe, z którego usług wnioskodawca korzysta. Od kilku miesięcy strona odnotowuje stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, jednakże nie jest on w stanie zakończyć działalności w chwili obecnej, gdyż wiązałoby się to z koniecznością poniesienia kar umownych, co pogorszyłoby jego sytuacje materialną. W chwili obecnej jedynym źródłem utrzymania jego oraz małżonki jest emerytura otrzymywana przez małżonkę wnioskodawcy i środki uzyskiwane przez wnioskodawcę z tytułu wykonywanych przez niego prac, co jednak powoduje wzrost jego zadłużenia i jednocześnie pogłębia jego problemy finansowe. Jeżeli chodzi o środki na spłatę zobowiązań kredytowych, to pochodzą one z tytułu pożyczek od najbliższej rodziny. Ponadto wnioskodawca nie posiada żadnych lokat bankowych i dlatego nie przedstawił żadnych informacji na temat posiadanych lokat.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Artykuł 252 p.p.s.a. stawia zaś wymóg, by wniosek o przyznanie prawa pomocy zawierał oświadczenie strony o stanie majątkowym i dochodowym oraz dodatkowo, gdy wniosek składa osoba fizyczna dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenia strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym.
Wnioskodawca ma więc obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Owe wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Jednakże, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy.
Należy również wziąć pod uwagę, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanego z ich udziałem, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnej zasady prawa do sądu, dla osób których sytuacja materialna powoduje, że nie mogą one ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu dla siebie i rodziny.
Konstrukcja art. 255 p.p.s.a. ma więc umacniać wyjątkowość stosowania tej instytucji. Ma zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by Sąd mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Nie można jednocześnie uczynić zarzutu Sądowi dokonania nieprawidłowej oceny stanu faktycznego, jeżeli strona nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku i nie podjęła współpracy z Sądem.
Również należy zwrócić uwagę na obowiązek składania oświadczeń zgodnych z prawdą i wewnętrznie spójnych. Sytuacja bowiem, w której zachodzą rozbieżności pomiędzy poszczególnymi dokumentami lub oświadczeniami, prowadzi do nie możności ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, a w konsekwencji do niewykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., co w następstwie musi prowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy.
Należy zauważyć, że Sąd pierwszej instancji wzywał skarżącego do złożenia dokumentów, które miały umożliwić ustalenie jego stanu majątkowego. Przedstawione przez skarżącego dokumenty nie wyjaśniają jego sytuacji majątkowej szczególnie w zakresie kosztów utrzymania, czy sposobu pozyskiwania pieniędzy na spłatę zobowiązań kredytowych w kwocie 1079,99 zł miesięcznie. Nie jest również wiadome skąd wnioskodawca miał środki na zapłacenie za prowadzenie ksiąg i sporządzenie deklaracji za okres od czerwca do sierpnia 2012 r. Skarżący, mimo wezwania, nie złożył oświadczenia, co do posiadanych nieruchomości i ruchomości w okresie od stycznia 2010 r. do września 2012 r. Nie przedstawił wyciągów i wykazów z posiadanych lokat i rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy, zaś analiza przedstawionych wyciągów z rachunku bankowego małżonki za okres od marca 2012 r. do sierpnia 2012 r. potwierdza wątpliwości co do wiarygodności oświadczeń wnioskodawcy w zakresie przedstawienia jego rzeczywistej sytuacji materialnej. W ocenie NSA, trudno uznać za uprawdopodobnione, że rodzina utrzymuje się jedynie z dochodu małżonki w wysokości 870 zł miesięcznie.
Oceniając wyciąg z konta małżonki skarżącego, a także pozostałe złożone przez wnioskodawcę dokumenty nie można przyjąć, że w sprawie wskazano okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W zażaleniu nie przedstawiono popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność wsparcia ze strony budżetu Państwa. Nie dopełniono ciążącego na stronie obowiązku przedstawienia sytuacji materialnej, nie zareagowano na wezwanie Sądu odnośnie nadesłania szeregu dokumentów mogących stanowić podstawę oceny sytuacji finansowej i rodzinnej. Oznacza to, że strona nie zrealizowała swojej powinności wynikającej z art. 255 p.p.s.a., czym uniemożliwiła ewentualne przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.