Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 7 października 2013 r., sygn. akt I SA/Rz 606/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zwolnił E. T. od wpisu od skargi ponad kwotę 10 000 zł oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, ze skarżąca zwróciła się z wnioskiem o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych, związanych z niniejszą sprawą. Składając oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym zadeklarowała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, a oboje utrzymują się z renty męża, wynoszącej 570 zł miesięcznie, dochodu z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, wynoszącego 4 150 zł miesięcznie, a także wynagrodzenia za pracę skarżącej, które wynosi 1 674 zł miesięcznie. Jeżeli chodzi o zgromadzony przez małżonków majątek, to w oświadczeniu wymieniono: nieruchomość rolną o pow. 5,5 ha, inne nieruchomości o pow. 0,17 ha, a także pieniądze, w kwocie 2 547,97 zł.
Ustosunkowując się do wezwania o złożenie dodatkowego oświadczenia o stanie majątkowym skarżąca stwierdziła, że na energię elektryczną wydaje od 600 do 900 zł, za wywóz śmieci płaci 210 zł na kwartał, za internet 80 zł, za korzystanie z płatnej telewizji 129 zł, na zakup żywności, leków oraz środków czystości przeznacza miesięcznie 2 000 zł miesięcznie, zaś koszt zakupu opału to 1 890 zł. Oprócz tego skarżąca wyjaśniła, że nie korzysta z telefonu służbowego, nie posiada też prywatnych pojazdów.
Skarżąca nadmieniła ponadto, że jej mąż posiada w "ciągłym obiegu", w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, kwotę ok. 32 000 zł, jednakże środki te są przeznaczone na bieżącą działalność, dlatego też konieczność poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie spowodowałaby niemożliwość uregulowania bieżących zobowiązań.
Wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I, z dnia 25 lipca 2013 r., 17 978 zł.
Jak wynika z informacji zamieszczonych Krajowym Rejestrze Sądowym, a także akt sprawy, mąż skarżącej W. T. pełni funkcję Prezesa Zarządu spółki W. sp. z o.o., z siedzibą w T., której udziałowcami są jego dzieci.
Sąd wskazał, że skarżąca przemilczała fakt, iż jej małżonek pełni funkcję prezesa zarządu spółki kapitałowej, poza tym nie wymieniła tych składników majątku, które służą jej mężowi do prowadzenia działalności gospodarczej. W związku z tym złożone przez stronę oświadczenia mają charakter wybiórczy, a przez to wynikające z nich informacje nie mogą być potraktowane jako dające pełny obraz sytuacji materialnej w jej gospodarstwie domowym.
W ocenie WSA, nawet bazując na informacjach wynikających ze złożonych oświadczeń nie sposób jest stwierdzić, że skarżąca spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy, w postaci zwolnienia go od kosztów sądowych w całości, o czym świadczy to, że dochód w jej gospodarstwie domowym wynosi ponad 6 000 zł, a oprócz tego posiada ona majątek, w postaci nieruchomości, które także mogą stanowić dla niej dodatkowe źródło dochodu. Mąż skarżacej dysponuje kwotą 32 000 zł, zaangażowaną w prowadzoną działalność gospodarczą, jak również kwotą 2 547,97 zł, zdeponowaną na rachunku bankowym, wobec czego przyznanie jej dofinansowania ze środków publicznych, poprzez pokrycie kosztów sądowych, związanych z zainicjowaną przez nią sprawą ze środków publicznych w pełnej wysokości, byłoby nieuzasadnione.
Rozpoznając wniosek skarżącej Sąd wziął jednak pod uwagę to, że jej mąż, którego sprawa również toczy się przed tutejszym Sądem, został także wezwany do uiszczenia wpisu od wniesionej przez niego skargi, którego wysokość odpowiada wysokości wpisu w niniejszej sprawie.
Zażaleniem strona zaskarżyła powyższe postanowienie w całości i zarzuciła mu naruszenie art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej "p.p.s.a."), poprzez uznanie, że nie spełnia przesłanek do przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienie w całości od wpisu. Wniosła o uchylenie postawienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji celem ponownego rozpatrzenia.
W ocenie autora zażalenia, przedstawione dotychczas okoliczności a w szczególności wielkość środków finansowych w prowadzonej działalności gospodarczej świadczą o tym, że strona nie jest w stanie uiścić opłaty od wpisu bez zablokowania praktycznie swojej działalności gospodarczej, a co za tym idzie pozbawienia się środków do życia. To, że małżonek strony pełni funkcję prezesa zarządu nie oznacza od razu, że posiada z tego tytułu jakieś uposażenie i w jakiej kwocie - co zresztą nie było przedmiotem zapytania Sądu ani wyjaśnień. Tak samo ocena, że składniki majątku w postaci nieruchomości automatycznie mogą być uznane za źródło dochodu jest nieuzasadniona i także nie była przez Sąd wyjaśniania w toku postępowania. Nie można podzielić poglądu, że strona ma sprzedać nieruchomość tylko po to, aby móc zapłacić koszty sądowe.
Tak więc ocena stanu majątkowego strony jest niepełna. Sąd bazując na niektórych elementach dokonuje ustaleń nie mających pokrycia w całokształcie zebranego materiału i zdaje się błędnie interpretować wyjaśnienia strony dot. ilości środków jakimi ona dysponuje. Mąż strony w prowadzonej działalności gospodarczej posiada w ciągłym obrocie środki w wysokości około 32.000 zł, ale są one niezbędne do prowadzenia tej działalności. Poza tym jest to kwota bardzo zmienna i niestała - co wynika z zapisów salda bankowego i wyciągów. Strona nie dysponuje w każdym czasie stałą kwotą 32.000 zł, ale jest kwota która pozostaje w obiegu gospodarczym, a nie w gotówce zgromadzonej na rachunku bankowym, w ciągłej dyspozycji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Należy przede wszystkim zaznaczyć, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 p.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w którym mowa o przyznaniu prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy.
Z zawartego w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy. Należy też zauważyć, że w przypadku, gdy Sąd w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 p.p.s.a., wnioskodawca jest zobowiązany do uczynienia zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo czy w sposób niedokładny. Uchylając się od pełnej współpracy z Sądem w wyjaśnianiu wątpliwości czy niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi wnioskodawcy, wnioskodawca taki powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez Sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy wskazanych w art. 246 p.p.s.a.
W niniejszej sprawie strona skarżąca nie wyjaśniła w sposób wyczerpujący swojej sytuacji majątkowej. W zażaleniu nie przedstawiła popartych dowodami faktów, nie dołączyła dokumentów, które wskazywałyby na konieczność wsparcia ze strony budżetu Państwa.
W niniejszej sprawie sam wpis od skargi wynosi (już po częściowym zwolnieniu z jego uiszczenia) 10.000 zł i oczywiste jest, że jest to bardzo duża kwota, niemniej jednak Sąd nie jest w stanie ustalić jakie są rzeczywiste możliwości finansowe strony. Sąd pierwszej instancji wskazywał na przemilczenia w składanych informacjach.
Mówiąc innymi słowy, aby ocenić, czy dla strony wpis w określonej wysokości to dużo czy mało i czy jest ona w stanie go uiścić potrzebna jest pełna wiedza o sytuacji strony skarżącej. W przypadku wątpliwości, które nie zostaną wyjaśnione przez skarżącą, Sąd nie może przyznać prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.