Uzasadnienie
Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 13 grudnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, w sprawie o sygn. akt I SA/Bd 177/11, odmówił W. C. - zwanemu dalej "Skarżącym", przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 17 stycznia 2011 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r.
Odmawiając przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie referendarz sądowy stwierdził, że sytuacja majątkowa Skarżącego kształtowała się w następujący sposób: jego miesięczny dochód wynosił 5.000 CHF; na utrzymaniu Skarżącego pozostawała żona, która nie uzyskiwała dochodów oraz uczący się syn. Uwzględniając bieżący kurs CHF, referendarz sądowy ustalił, że miesięczny dochód na członka rodziny wynosił 6.115,66 zł - była to kwota wielokrotnie przekraczająca minimalne wynagrodzenie za pracę. Z uwagi na powyższe - w ocenie referendarza sądowego - Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w swoim utrzymaniu.
Skarżący w sprzeciwie od powyższego rozstrzygnięcia zarzucił referendarzowi sądowemu błędne ocenienie jego sytuacji majątkowej. W jego przekonaniu, nie uwzględniono znacznych wydatków, jakie ponosi na utrzymanie siebie i swojej rodziny, kosztu wynajmowanego domu oraz spłaty zadłużenia i należności podatkowych. Wymienił przy tym decyzje podatkowe, zgodnie z którymi jego zobowiązanie względem Skarbu Państwa wynosiło 540.178 zł. Zwrócił ponadto uwagę, że już wcześniej musiał w niniejszej sprawie uiścić wpis w wysokości 1.500 zł oraz kwotę 3.170 zł w sprawie o sygn. akt I SA/Bd 178/11.
Postanowieniem z dnia 30 grudnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy. Przedstawiwszy instytucję zwolnienia od kosztów sądowych - unormowaną w art. 243 § 1, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późń. zm) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", Sąd pierwszej instancji ocenił, że sytuacja majątkowa Skarżącego nie odpowiada przesłankom udzielenia prawa pomocy wyrażonym w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W przedmiocie oceny sytuacji majątkowej Skarżącego, Sąd pierwszej instancji powtórzył argumentację przedstawioną wcześniej przez referendarza sądowego w postanowieniu z dnia 13 grudnia 2011 r. Zauważył ponadto, że Skarżący nie przedstawił wysokości wydatków ponoszonych na utrzymanie siebie i swojej rodziny, chociaż z akt administracyjnych wynika, że wynajmuje dom o powierzchni 250 m2, ponosząc koszty utrzymania wynoszące przynajmniej 2.500 zł.
W zażaleniu od powyższego postanowienia Skarżący wniósł o uchylenie postanowienia w całości i przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów opłaty od skargi kasacyjnej w całości bądź części. W uzasadnieniu zażalenia Skarżący powtórzył argumentację podniesioną w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony w zaskarżonym postanowieniu. Zasadnie Sąd pierwszej instancji odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy - nie zaistniały bowiem przesłanki wyrażone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy związany jest przesłankami udzielenia prawa pomocy zawartymi w art. 246 § 1: brak zdolności do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (zwolnienie w zakresie całkowitym) lub brak zdolności do poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (zwolnienie w zakresie częściowym). Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Oznacza to, że instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną np. osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, str. 696 i n. i powołane tam orzeczenia).
Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy stwierdzić należy, że w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, taka sytuacja nie ma miejsca. Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, iż w gestii Skarżącego pozostają środki wystarczające na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto przychody Skarżącego znacznie wzrosły od chwili złożenia, wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, pierwszego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Treść wniosków o przyznanie prawa pomocy z dnia 6 kwietnia 2011 r. i z dnia 8 grudnia 2011 r. wskazuje, że sytuacja majątkowa Skarżącego uległa w tym czasie poprawie. O ile w pierwszym z nich Skarżący wskazał jako jedyne źródło utrzymania przychody żony w wysokości 1.400 zł, to w formularzu złożonym w dniu 8 grudnia 2011 r. Skarżący oświadczył, że otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 5.000 CHF.
Przy czym należy zwrócić uwagę, że jest to kwota znacznie przewyższająca wysokość wymaganych w sprawie kosztów sądowych. Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie bez znaczenia pozostaje również to, że Skarżący nie przedstawił struktury wydatków ponoszonych na utrzymanie własne i swojej rodziny, a co za tym idzie nie wykazał, iż poniesienie kosztów sądowych uniemożliwi mu wydatkowanie kwot na konieczne utrzymanie siebie i swojej rodziny.
Kierując się wyżej wymienionymi względami, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.