Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 9 lutego 2009 r., sygn. akt I SA/GL 546/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę kasacyjną E. H. Jak wyjaśniono w uzasadnieniu orzeczenia, wyrokiem z dnia 28 października 2008 r. oddalono skargę E. H. i A. H. na decyzję wymiarową organu podatkowego (wskazaną w sentencji niniejszego postanowienia).
W dniu 29 października 2008 r. pełnomocnik skarżących złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia tego wyroku. Z jego treści wynika, że został on złożony jedynie w imieniu skarżącego A. H. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 28 listopada 2008 r.
W dniu 27 grudnia 2008 r. E. H. i A. H., reprezentowani przez pełnomocnika, wnieśli od tego wyroku skargę kasacyjną.
Sąd wojewódzki wyjaśnił, że zgodnie z art. 173 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej P.p.s.a., skargę kasacyjną strona może wnieść po doręczeniu jej odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Z kolei w myśl art. 177 § 1 P.p.s.a., skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Warunkiem wniesienia skargi kasacyjnej jest więc uprzednie doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem (zob. B. Gruszczyński [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Kraków 2005, s. 402). Przy tym w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się jedynie na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od ogłoszenia wyroku (art. 141 § 2 P.p.s.a.).
Jeżeli zatem strona nie złoży w terminie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, traci możliwość jego zaskarżenia. W myśl bowiem art. 142 § 2 P.p.s.a., jeżeli uzasadnienie wyroku zostało sporządzone na wniosek strony, odpis wyroku z uzasadnieniem doręcza się tylko tej stronie, która złożyła wniosek. Tym samym w stosunku do strony, która takiego wniosku nie złożyła, nie może rozpocząć biegu trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej, liczony od dnia doręczenia orzeczenia wraz z uzasadnieniem. W konsekwencji skarga kasacyjna wniesiona przez tę stronę musi być uznana za niedopuszczalną.
Ostatnio wskazana sytuacja miała zdaniem Sądu miejsce w niniejszej sprawie, ponieważ pełnomocnik, będący radcą prawnym i reprezentujący w sprawie oboje skarżących, złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku tylko w imieniu skarżącego, gdyż tylko jego imię i nazwisko zostało wskazane w treści tego wniosku. Tym samym skarżąca, o której nie wspomniano we wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, nie złożyła tego wniosku, w wyniku czego wyrok z uzasadnieniem nie został jej doręczony. W konsekwencji, odpis wyroku z uzasadnieniem doręczono pełnomocnikowi ze skutkiem jedynie wobec skarżącego, a nie w stosunku do skarżącej, mimo iż generalnie w postępowaniu reprezentuje on również ją. W związku z powyższym skargę kasacyjną skarżącej Sąd uznał za niedopuszczalną i zgodnie z art. 178 P.p.s.a. odrzucił.
W zażaleniu na powyższe postanowienie E. H. zarzuciła naruszenie art. 178, art. 141 § 2 w zw. z art. 34 i art. 36 oraz art. 12 P.p.s.a. i domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i zasądzenia kosztów postępowania.
W motywach zażalenia podniosła, że Sąd pierwszej instancji pominął w swych rozważaniach kwestię powstałego po stronie pełnomocnika uprawnienia do działania w imieniu i ze skutkiem dla mocodawcy, będącego następstwem udzielenia pełnomocnictwa. Zgodnie z art. 34 P.p.s.a "działanie przed sądem" to podejmowanie wszystkich czynności procesowych, jakie mają związek ze sprawą i okażą się konieczne do jej prowadzenia. Czynnościami takimi są wszelkie wykonywane przez pełnomocnika działania związane z postępowaniem sądowoadministracyjnym, w tym składanie pism i wniosków procesowych (takich jak wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku). Wbrew stanowisku Sądu, iż wniosek o uzasadnienie wyroku złożył tylko A. H., uzasadnione jest twierdzenie, że pełnomocnik wniosek ten złożył w imieniu obojga skarżących, ponieważ wniosek dotyczył sprawy rozpoznawanej łącznie w stosunku do obojga skarżących, nie uległa zmianie sygn. akt sprawy, a wreszcie we wniosku wyraźnie wskazano, że dotyczy on uzasadnienia wyroku oddalającego skargę A. i E. H. na decyzję wymiarową Dyrektora Izby Skarbowej.
E. H., w toku prowadzonego przez Sąd postępowania uznana została za stronę i korzystała z uprawnień przysługujących jej na mocy art. 12 P.p.s.a. Nie sposób zatem przyjąć, że nie złożyła wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, gdyż nie wymieniono jej z imienia i nazwiska w piśmie procesowym złożonym przez pełnomocnika. Zgodnie z art. 65 § 1 K.c oświadczenia woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje. W tej konkretnej sprawie E. H. miała zamiar zaskarżenia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zamiar ten obejmował także złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a tezę tę potwierdza późniejsze udzielenie przez nią pełnomocnictwa szczegółowego do wniesienia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Tym samym twierdzenie, że E. H. wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie złożyła, jest nieuprawnione i godzi w zasady współżycia społecznego, jak i łamie przepisy procedury sądowoadministracyjnej, a konkretnie art. 177 § 1 i art. 142 § 2 P.p.s.a, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 178 P.p.s.a.
Ponadto podkreślono w tym kontekście, że pełnomocnictwo udzielone przez E. H. obejmowało swym zakresem podejmowanie ogółu czynności związanych z postępowaniem prowadzonym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. Pełnomocnictwo to było więc pełnomocnictwem do prowadzenia konkretnej sprawy w nim opisanej, co było zgodne z art. 36 P.p.s.a. Obejmowało ono również zatem czynność taką jak złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia i doręczenie wyroku. Strona nie zmieniła zakresu tego pełnomocnictwa.
Nieuprawnione jest także w ocenie żalącej się twierdzenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, iż wyrok wraz z uzasadnieniem nie został jej doręczony. Wraz z udzieleniem pełnomocnictwa i dołączeniem go do akt sprawy, zgodnie z art. 67 § 5 P.p.s.a., pisma procesowe doręcza się ustanowionemu pełnomocnikowi. Gdy strona ustanowi pełnomocnika brak jest podstaw prawnych do doręczania pism bezpośrednio stronie, ponieważ tego typu doręczenie byłoby bezskuteczne wobec pełnomocnika.
Końcowo podniesiono w zażaleniu, że ewentualny brak wskazania z imienia i nazwiska strony we wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku powinien zostać uznany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny za brak formalny. Skoro Sąd powziął tego rodzaju wątpliwość w odniesieniu do treści wniosku, a był to brak zwykły, a nie kwalifikowany, to powinien był uruchomić postępowanie naprawcze, o którym stanowi art. 49 § 1 i § 3 P.p.s.a., czego jednak nie uczynił. Zamiast tego Sąd podjął decyzję, która głęboko wkracza w sferę uprawnień przysługujących stronie, co może być oceniane w kontekście naruszenia art. 45 i art. 78 Konstytucji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Nie ma racji żaląca się sugerując, że z okoliczności, iż:
- - była stroną postępowania przed Sądem wojewódzkim,
- - zakres umocowania udzielonego reprezentującemu ją pełnomocnikowi upoważniał go do złożenia w jej imieniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, wynika, że złożyła ona wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu wojewódzkiego z dnia 28 października 2008 r.
W piśmie z dnia 29 października 2008 r. (k. 76 akt sądowych) bezspornie jako składającego wniosek wskazano tylko A. H. i tego faktu nie kwestionuje także żaląca się.
Trafnie zauważył Sąd wojewódzki, iż w związku z takim oznaczeniem wnioskodawcy należało uznać, że pełnomocnik skarżących złożył wspomniany wniosek wyłącznie w imieniu A. H. Każde pismo procesowe należy bowiem odczytywać zgodnie z jego treścią i niedopuszczalne jest nadanie mu treści innej niż została w nim wyrażona.
Fakt, że pełnomocnik strony (którą była zarówno E. jak i A. H.) był umocowany do złożenia stosownego wniosku w imieniu obojga skarżących w żadnym stopniu nie zmienia tego, że uczynił to tylko w imieniu jednego z nich. Treść wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku jest w tym zakresie jednoznaczna i trudno podważać ją poprzez odwoływanie się do treści udzielonego pełnomocnictwa i regulacji normujących zakres umocowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Z tych samych powodów bez znaczenia pozostaje okoliczność, iż skarżąca była stroną postępowania przed Sądem pierwszej instancji (wyrok dotyczył obojga skarżących). Nie zmienia to przecież tego, że nie skorzystała z uprawnienia jakie jej – jako stronie – przysługiwało, t.j. nie zgłosiła wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Należy przy tym podkreślić, że oznaczenie we wniosku wobec kogo został wydany wyrok, którego ten wniosek dotyczy, nie jest równoznaczne ze wskazaniem wnioskodawcy (skoro tego wyróżniono w nagłówku pisma).
Niezależnie od powyższego nie sposób, w świetle jednoznacznego brzmienia art. 142 § 2 P.p.s.a., wywodzić, że skoro odpis zaskarżonego wyroku został doręczony pełnomocnikowi obojga skarżących (zgodnie z art. 67 § 5 tej ustawy), to odniosło to skutek również w stosunku do E. H. Zgodnie z przywołanym art. 142 § 2 P.p.s.a., jeżeli uzasadnienie wyroku zostało sporządzone na wniosek strony, odpis wyroku z uzasadnieniem doręcza się tylko tej stronie, która złożyła wniosek. Trafnie zatem wywiódł Sąd pierwszej instancji, że odpis wyroku z uzasadnieniem doręczono pełnomocnikowi ze skutkiem jedynie wobec skarżącego, gdyż tylko on składał wniosek, o którym mowa w art. 141 § 2 P.p.s.a.
Skoro odpisu zaskarżonego orzeczenia wraz z uzasadnieniem nie doręczono E. H., to – jak wyjaśnił Sąd wojewódzki – nie była ona uprawniona do wniesienia skargi kasacyjnej od tegoż wyroku, z uwagi na treść cytowanych wyżej art. 173 § 2 w zw. z art. 177 § 1 P.p.s.a. W takiej sytuacji złożony przez nią środek odwoławczy był niedopuszczalny "z innych przyczyn" w ujęciu art. 178 P.p.s.a. i podlegał odrzuceniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, co też – prawidłowo – w sprawie nastąpiło.
Na marginesie należy w tym miejscu zauważyć, że fakt, iż skargę kasacyjną E. H. Sąd odrzucił, nie zamyka jej drogi do dochodzenia swoich praw w przedmiotowej sprawie sądowoadministracyjnej, ponieważ w postępowaniu kasacyjnym wszczętym skargą kasacyjną A. H. korzysta ona ze statusu uczestnika na prawach strony (art. 33 § 1 w zw. z art. 193 P.p.s.a.).
Końcowo Sąd kasacyjny zauważa, że niezrozumiała jest zawarta w zażaleniu teza, iż brak wskazania imienia i nazwiska żalącej się we wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku powinien być potraktowany jako brak formalny tego pisma. Pismo to nie było obarczone żadnymi brakami formalnymi (zawierało zwłaszcza oznaczenie wnioskodawcy) zaś brak wskazania w jego treści E. H., jako składającej stosowny wniosek, oznaczał jedynie, iż nie było to pismo pochodzące od niej.
Z tych względów orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a.