Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 16 września 2013 r., sygn. akt I SA/Gd 337/13 odmówił SKO w G. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wnioskiem z dnia 24 lipca 2013 SKO zwróciło się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem o majątku i dochodach wnioskodawcy posiada on środki trwałe o wartości 264.659,43 zł, w ostatnim roku poniósł stratę w wysokości 3.851.459,82 zł, na prowadzonym dla niego rachunku bankowym znajduje się kwota 2.840,31 zł. W uzasadnieniu wniosku SKO podało, że wpis od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie przekracza 4.000 zł, zaś w budżecie Kolegium na cały 2013 r. wyodrębniono kwotę 5.000 zł na pokrycie kosztów sądowych. Pozycja ta dotyczy kosztów, które Kolegium winno uiścić w związku z kosztami zasądzonymi przez Sąd.
Kwota ta nie jest przeznaczona na pokrycie kosztów wpisów w sprawach, w których Kolegium występuje jako skarżący. Te koszty Kolegium musi zgromadzić w ramach przesunięć pomiędzy poszczególnymi działami swojego budżetu. Wskazano też, że aktualnie SKO nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, gdyż stan rachunku wynosi 964 zł.
Postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2013 r. referendarz sądowy WSA w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. SKO w G. złożyło sprzeciw od tego postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu podniosło, że jest jednostką budżetową do której podstawowych zadań należy pełnienie funkcji organu wyższego stopnia w rozumieniu k.p.a. oraz związane z tym obowiązki, a nie udział w postępowaniach sądowoadministracyjnych.
WSA w Gdańsku uzasadniając swoje rozstrzygnięcie podkreślił nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu I instancji organ administracji powinien liczyć się z koniecznością poniesienia związanych z tym kosztów i przewidzieć w budżecie środki na ten cel. Należy uznać, że skoro ustawodawca nie przewidział generalnego zwolnienia organów administracji publicznej od kosztów sądowych, winny one przewidywać ewentualność ponoszenia takich wydatków. Jeżeli jednak zdecydowały się przeznaczyć posiadane środki na inne cele, nie mogą powoływać się na ten fakt w postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sąd podkreślił, iż kolegia są państwowymi jednostkami budżetowymi. W konsekwencji w stosunku do nich zastosowanie ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240 ze zm. zwana dalej: "u.o.f.p."). Przepis art. 171 tej ustawy określa zasady dokonywania przeniesień środków pomiędzy podziałkami klasyfikacji budżetu państwa przez władzę wykonawczą. Owe przeniesienie pozwala na zwiększenie wydatków budżetowych w określonej przedziałce klasyfikacji budżetowej, przy jednoczesnym zmniejszeniu w zamian o tę samą kwotę wysokości wydatków w innej przedziałce (por. postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2013 r., II GZ 163/13 publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl, zwana dalej: "CBOSA").
W ocenie Sądu I instancji, organ mając wiedzę, że przed Sądem zostało wszczęte postępowanie, którego jest stroną, powinien był rozważyć zasadność skorzystania ze wskazanego uprawnienia. Konkludując WSA w Gdańsku podkreślił, że w jego ocenie SKO nie wykazało, że podjęło wszelkie niezbędne działania w celu uzyskania środków na uiszczenie wpisu sądowego.
Pismem z dnia 30 września 2013 r. Organ odwoławczy zaskarżył powyższe rozstrzygnięcie w całości, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy WSA w Gdańsku do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucił naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwana dalej "p.p.s.a.") poprzez uznanie, ze wnioskodawcy nie przysługuje prawo pomocy z powodu niedokonania odpowiednich przesunięć w swoim budżecie oraz braku podjęcia niezbędnych działań w celu uzyskania środków na uiszczenie wpisu sądowego. W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że ograniczona ilość przyznanych Kolegium środków budżetowych jest niezależna od woli SKO, a więc organ nie z własnej winy pozbawiony jest środków niezbędnych na pokrycie kosztów sądowych. SKO odnosząc się do stwierdzenia Sadu I instancji, iż Kolegium nie podjęło działań w celu uzyskania środków podkreśliło, że zgodnie z art. 154 ust.1 u.o.f.p. uprawnione jest do wystąpienia o przyznanie środków pieniężnych wyłącznie na sfinansowanie zobowiązań (np. prawomocne zasądzenie kosztów sądowych).
W ocenie organu przepis ten nie obejmuje swoim zakresem wpisów sądowych od skarg kasacyjnych inicjujących przyszłe postępowania sądowe. W rezultacie SKO zauważyło, iż nie jest możliwe pozyskanie od Ministra Finansów środków na wpis co oznacza, że spełnione zostały przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie pozbawione jest usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 246 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zauważyć należy, iż wykładnia językowa przepisów dotyczących prawa pomocy, stanowiących o "stronie", którą bez wątpienia jest także organ administracyjny, prowadzi do wniosku, że przepisy dotyczące prawa pomocy mogą być zastosowane także do organów administracji. Za takim stanowiskiem przemawia również wykładnia systemowa, skoro bowiem ustawodawca nie wyłączył wprost organu administracji od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania, zrównując w tym zakresie jego pozycję ze stroną skarżącą, to tym samym należy uznać, że organ administracji, jako strona postępowania sądowoadministracyjnego może skorzystać z prawa wynikającego z regulacji art. 246 § 2 p.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2013 r. sygn. akt II GZ 163/13 oraz postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2007 r. sygn. akt I FZ 668/06, publ.
CBOSA). Jednocześnie podkreślenia wymaga fakt, iż instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu. Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu wykazanie tych okoliczności. Szczegółowe udokumentowanie swojej trudnej sytuacji stwarza bowiem większe możliwości wnikliwej oceny wniosku przez sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 2 p.p.s.a.
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska SKO zaprezentowanego w zażaleniu, iż możliwość skorzystania przez organ z uprawnienia przewidzianego w art. 171 u.o.f.p. jest hipotetyczna ze względu na brak środków finansowych. W ocenie NSA rację ma Sąd I instancji, iż organ podatkowy powinien liczyć się z tym, iż po negatywnym rozstrzygnięciu Sądu I instancji, powstanie możliwość zaskarżenia tego rozstrzygnięcia, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej. W tym celu SKO powinno podjąć wszelkie możliwe działania w celu zabezpieczenia środków finansowych na inicjację i prowadzenie postępowań sądowych. Takim możliwym działaniem jest uprawnienie wynikające z art. 171 u.o.f.p.
Wskazać należy, że Sąd I instancji prawidłowo zauważył, iż na koniec czerwca 2013 r. stan rachunków bankowych organu wynosił 2,840,31 zł czyli w znacznej części pokrywał wpis od skargi kasacyjnej. Niemniej środki te przeznaczone zostały na inne cele. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że Skarb Państwa nie może ponosić negatywnych konsekwencji przyjętej polityki finansowej organu. Nie zabezpieczenie odpowiednich środków oraz nie skorzystanie z uprawnienia wynikającego z art. 171 u.o.f.p. jednoznacznie przesądza, iż wnioskodawca nie wykazał, iż podjął wszelkie niezbędne działania w celu uzyskania środków na uiszczenie wpisu sądowego. W rezultacie Sąd I instancji prawidłowo uznał, iż nie została spełniona przesłanka do przyznania prawa pomocy o której mowa w art. 246 § 2 pkt.2 p.p.s.a. Podkreślić również należy, że nawet w sytuacji spełniania warunku o której mowa w wskazanym wyżej przepisie to przyznanie prawa pomocy zależy od uznania Sądu, w związku z tym stanowisko organu wyrażone w rozstrzygnięciu, iż Sąd I instancji naruszył art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. jest całkowicie błędne.
Dodatkowo należy wskazać, że obowiązek ponoszenia przez strony kosztów sądowych wynikający z art. 214 § 1 p.p.s.a., w tym opłaty wpisu od skargi kasacyjnej, związany jest z zasadą kontradyktoryjności postępowania sądowoadministracyjnego i wynikającej zeń zasady równej pozycji stron.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.