Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 1 lutego 2008 r. o sygn. I SA/Lu 699/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w sprawie ze skargi M.M. i Z.M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 28 sierpnia 2007 r., nr [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania - odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu stałego od skargi. Jako podstawę prawną postanowienia podano art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. (dalej: P.p.s.a.).
Uzasadniając postanowienie WSA w Lublinie podał, że postanowieniem tegoż Sądu z dnia 7 listopada 2007 r. odrzucono skargę M.M. i Z.M. i nakazano zwrócić uiszczony w sprawie wpis, ponieważ skarga podlegała opłacie stałej na podstawie § 2 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U Nr 221, poz. 2193 (dalej: rozporządzenie RM). Wnoszący skargę radca prawny nie był wzywany do uiszczenia wpisu, ale do złożenia pełnomocnictwa. Wobec uiszczenia wpisu przez pełnomocnika w dniu 26 października 2007 r., a więc po terminie, który upłynął w dniu 1 października 2007 r., skargę odrzucono.
W dniu 21 listopada 2007 r. pełnomocnik skarżących złożył wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, powołując się na to, że w dacie wnoszenia skargi nie legitymował się pełnomocnictwem do reprezentowania skarżących w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym.
Rozpatrując wniosek, Sąd I instancji podał - powołując art. 86 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a. - że kryterium braku winy obejmuje winę osób trzecich, które strona upoważniła do dokonania określonej czynności. Radca prawny nie dopełnił należytej staranności, a to oznacza, że zaniechanie uiszczenia opłaty stałej od skargi nie nastąpiło bez jego winy. Usprawiedliwienia nie stanowi brak pełnomocnictwa. Stosownie do art. 219 § 1 P.p.s.a. opłatę sądową należy uiścić przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie. Niewykonanie tego obowiązku stanowi brak formalny podlegający uzupełnieniu w trybie art. 220 § 1 P.p.s.a. z wyjątkiem opisanym w art. 221 P.p.s.a. Dla zastosowania art. 221 P.p.s.a. bez znaczenia jest, że radca prawny lub adwokat nie złożył pełnomocnictwa. Zgodnie z art. 220 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a., sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie została uiszczona opłata.
Po wniesieniu pisma przez radcę prawnego lub adwokata przez niego podpisanego i podlegającego opłacie stałej (skoro nie wzywa się do jej uiszczenia), sąd nie ma obowiązku badania, czy pełnomocnik dysponuje odpowiednim umocowaniem, którego brak podlega także uzupełnieniu w trybie art. 49 § 1 P.p.s.a. Radca prawny wezwanie do złożenia pełnomocnictwa otrzymał w dniu 26 października 2007 r. i w wyznaczonym terminie zostało ono złożone, co oznacza, że w świetle art. 49 § 3 P.p.s.a. skarga wywołała skutek od dnia jej wniesienia.
Zażalenie od postanowienia WSA w Lublinie z dnia 1 lutego 2008 r. wnieśli skarżący (reprezentowani przez pełnomocnika - radcę prawnego), wnosząc o uchylenie tegoż postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia opłaty stałej lub stwierdzenia, że opłata została uiszczona w terminie.
Uzasadniając zażalenie podano, że z uwagi na brak należytego umocowania radcy prawnego, Sąd winien był wezwać do uzupełnienia braków formalnych przez złożenie pełnomocnictwa, ewentualnie uzupełnienia braków formalnych skargi przez jej podpisanie, a w każdym przypadku do uiszczenia opłaty stałej - nie pełnomocnika lecz stronę. Podniesiono, że zarówno złożenie pełnomocnictwa, jak i dokonanie opłaty w uzupełnieniu tychże braków, dokonuje skutek od dnia wniesienia skargi oraz że spełnia wymogi stawiane przez art. 219 § 1 P.p.s.a., nie dając legitymacji do zastosowania art. 221 w.w. ustawy. Ciążący na radcach prawnych obowiązek opłacania wnoszonych pism, które podlegają opłacie stałej bez konieczności wzywania do uiszczenia tejże opłaty, dotyczy radców prawnych prawidłowo umocowanych w dacie wnoszenia skargi. Dokonując logicznej i systemowej wykładni art. 221 P.p.s.a. należy przyjąć, że pisma podlegające opłacie stałej podlegają odrzuceniu, gdy nie są należycie opłacone, a wnosi je radca prawny prawidłowo umocowany w sprawie.
Nadto wskazano, że należy się posiłkować zasadami zawartymi w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm. (dalej: K.c.) i w przypadku braku umocowania po stronie pełnomocnika ważność czynności zależy od potwierdzenia jej przez mocodawcę (art. 103 § 1 K.c.). Dodano, że strona bez swej winy nie dokonała czynności w terminie. W związku z wyjazdem za granicę ustanowiony w postępowaniu administracyjnym pełnomocnik nie miał ze stroną kontaktu, a wnosząc skargę bez prawem określonego pełnomocnictwa działał w uzasadnionym interesie strony.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Kryterium braku winy, jako przesłanki przywracającej termin do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, wiąże się z obowiązkiem staranności przy dokonaniu tejże czynności. W przypadku wniosku o przywrócenie terminu, któremu uchybił pełnomocnik strony, konieczne jest wskazanie braku winy w uchybieniu terminu przez tegoż pełnomocnika (por. postanowienie SN z dnia 9 maja 1960 r., sygn. II CR 559/59, OSPiKA 1960, z. 6, poz. 120).
Z art. 219 § 1 P.p.s.a. wynika obowiązek uiszczania opłaty sądowej, przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie. W wypadku zawodowych pełnomocników - adwokatów i radców prawnych, wykonanie obowiązku prawidłowego wniesienia opłaty stałej (wpisu stałego - art. 231 P.p.s.a., § 2 rozporządzenia RM), zgodnie z art. 221 P.p.s.a., opatrzone jest rygorem odrzucenia bez wezwania o uiszczenie takiej opłaty. Nie ma przy tym znaczenia, że radca prawny lub adwokat, nie złożył pełnomocnictwa, gdyż zasadą w postępowaniu sądowym jest - stosownie do art. 220 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a. - niepodejmowanie przez sąd żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata we właściwej formie. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony w zaskarżonym postanowieniu, że po wniesieniu pisma przez radcę prawnego lub adwokata, przez niego podpisanego i podlegającego opłacie stałej, skoro nie wzywa się do jej uiszczenia, sąd nie ma obowiązku badania, czy pełnomocnik dysponuje odpowiednim umocowaniem, którego brak podlega przecież uzupełnieniu w trybie art. 49 § 1 P.p.s.a. Radca prawny wezwanie do złożenia pełnomocnictwa otrzymał w dniu 26 października 2007 r. i w wyznaczonym terminie zostało ono złożone, a zatem w świetle art. 49 § 3 P.p.s.a. skarga wywołała skutek od dnia jej wniesienia.
Skarżący w zażaleniu od zaskarżonego postanowienia wyraził pogląd, że w przypadku braku umocowania, sąd winien wezwać do uzupełnienia braków formalnych pełnomocnictwa stronę, a nie pełnomocnika. Jednakże gdy wnoszącym skargę jest pełnomocnik, który nie złożył pełnomocnictwa, wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi należy skierować do wnoszącego pismo procesowe pełnomocnika, stosownie do art. 49 § 1 i art. 46 § 3 w związku z art. 57 § 1 P.p.s.a. Przepis art. 49 § 1 P.p.s.a. nakazuje wprawdzie wezwać stronę do uzupełnienia pisma, które nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania wymagań formalnych, ale w wypadku pisma wnoszonego przez pełnomocnika wezwanie do złożenia pełnomocnictwa nie powinno być kierowane do strony. W art. 49 § 1 P.p.s.a. jest bowiem mowa o piśmie strony, natomiast obowiązek złożenia pełnomocnictwa zawarty jest w art. 46 § 3 P.p.s.a., który odnosi się do sytuacji, gdy pismo wnosi pełnomocnik.
Łączna wykładnia przepisów art. 49 § 1 i art. 46 § 3 w związku z art. 57 § 1 P.p.s.a. wskazuje, że gdy wnoszącym skargę jest pełnomocnik, który nie złożył pełnomocnictwa, wezwanie do uzupełnienia braku formalnego, należy skierować do wnoszącego pismo pełnomocnika (por. postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2008 r., sygn. II FSK 1658/06, niepublikowany; postanowienie WSA w Opolu z 5 kwietnia 2004 r., sygn. II SA/Wr 1225/01, ONSAiWSA 2004, nr 3, poz. 53, s. 27-31; J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Wyd. 2, Warszawa 2006, s. 132; B. Dauter [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Kantor Wydawniczy Zakamycze 2006, s. 124).
Wspomniana w zażaleniu możliwość zatwierdzenia czynności dokonanych przez stronę została również unormowana w przepisach P.p.s.a., więc nie znajduje uzasadnienia pogląd by posługiwać się w tym względzie przepisami K.c. Jednakże możliwość zatwierdzenia czynności dokonanych przez stronę dotyczy czynności w toku postępowania i nie dotyczy wniesienia skargi. Instytucja zatwierdzania czynności dokonanych przez pełnomocnika (art. 44 § 1 P.p.s.a.) nie może być stosowana zamiast lub obok wezwania pełnomocnika do uzupełnienia braku formalnego skargi (w.w. postanowienie WSA w Opolu z dnia 5 kwietnia 2004 r., sygn. II SA/Wr 1225/01; por. J.P. Tarno: Prawo..., s. 115-116; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo..., s. 110).
Ponadto wymaga zaakcentowania, że w rozpatrywanej sprawie radca prawny reprezentujący skarżącego w postępowaniu administracyjnym należy do kręgu osób mogących być pełnomocnikami skarżącego (art. 35 § 1 P.p.s.a.), natomiast tylko podpisanie skargi przez osobę, która nie może być pełnomocnikiem, jest brakiem formalnym, który może podlegać usunięciu przez wezwanie strony do podpisania skargi na podstawie art. 49 § 1 w związku z art. 57 § 1 i w związku z art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a. i dopiero w przypadku uzyskania negatywnej odpowiedzi lub upływu wyznaczonego terminu uprawnia do odrzucenia skargi (por. postanowienie NSA z dnia 12 grudnia 2006 r., sygn. I GSK 2703/05, ONSAiWSA 2006 nr 3, poz. 77; J.P. Tarno: Prawo..., s. 177).
Konkludując należy wskazać, że reprezentujący stronę radca prawny nie zachował należytej staranności jakiej należy wymagać od profesjonalnego pełnomocnika i stąd nie może powoływać się na brak winy w niedopełnieniu czynności, tj. wpisu od skargi.
Kierując się wyżej wymienionymi względami Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.