Uzasadnienie
- 1. Postanowieniem z dnia 10 stycznia 2011 r. o sygn. akt I SA/Wr 890/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił D. S. (dalej: skarżąca) wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi skarżącej na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 28 maja 2010 r. o nr [...] wydanej w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.).
- 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji:
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA we Wrocławiu podał, że w skardze na w.w. decyzję Dyrektora IS w W. skarżąca zawarła wniosek o wstrzymanie wykonania tejże decyzji. Skarżąca podniosła, że jej wykonanie wyrządzi nieodwracalną szkodę w sytuacji majątkowej oraz trudne do odwrócenia skutki z uwagi na wysokość kwoty wyliczonego podatku.
- 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu:
- 3.1. Odmawiając wstrzymania wykonania w.w. decyzji Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w świetle art. 61 § 1 i 3 p.p.s.a. postanowienie o wstrzymaniu aktu w całości lub części stanowi odstępstwo od generalnej reguły, i jako takie jest dopuszczalne po spełnieniu prawem przewidzianych przesłanek. Stosownie do powołanej regulacji prawnej warunkiem wydania postanowienia o wstrzymaniu wykonania skarżonego aktu jest wykazanie przez stronę we wniosku okoliczności uzasadniających możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Uzasadnienie takiego wniosku powinno się odnosić do konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie skarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy. Jego stwierdzenia powinny zostać poparte dokumentami, zwłaszcza dotyczącymi jego sytuacji finansowej i majątkowej (na wsparcie tego poglądu Sąd pierwszej instancji powołał się na postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2004 r., sygn. akt GZ 120/04, niepubl.). Brak uzasadnienia wniosku o wstrzymanie wykonania uniemożliwia jego merytoryczną ocenę (postanowienie NSA z dnia 18 maja 2004 r., sygn. akt FZ 65/04, niepubl.). Jeżeli zatem we wniosku o wstrzymanie wykonania takiego aktu lub czynności strona nie wskaże okoliczności uzasadniających twierdzenie, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, to uznać należy, że brak jest przesłanek udzielenia ochrony tymczasowej przez sąd. Ponadto Sąd pierwszej instancji wskazał, że wykonanie decyzji zawsze wiąże się z pewnymi konsekwencjami finansowymi, jednakże nie zawsze skutkują one niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowaniem trudnych do odwrócenia konsekwencji.
- 3.2. Biorąc powyższe pod uwagę WSA we Wrocławiu stwierdził, że skarżąca nie uzasadniła wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, nie wykazała w jaki sposób wykonanie zaskarżonej decyzji spowoduje skutki określone w powołanym przepisie, w szczególności nie przedstawiła swojej sytuacji finansowej i majątkowej. Ponadto, żądanie skarżącej o wstrzymanie wykonania decyzji nie stanowiło samo w sobie okoliczności uzasadniającej udzielenie ochrony tymczasowej.
- 4. Stanowisko skarżącej w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym:
- 4.1. Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na w.w. postanowienie WSA we Wrocławiu skarżąca (działając przez pełnomocnika – adwokata) zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 61 § 3 i art. 49 p.p.s.a., wnosząc o (a) zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz (b) zasądzenie od Dyrektora IS kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym.
- 4.2. Uzasadniając zażalenie skarżąca przyznała, że osobiście w w.w. skardze zawarła wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, praktycznie nie uzasadniając tegoż wniosku, a ograniczając go do zacytowania przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a., tj. do wskazania wyrządzenia nieodwracalnej szkody oraz trudnych do odwrócenia skutków "...z uwagi na bardzo wysoką dla mnie kwotę wyliczonego na 108.348 zł podatku". Skarżąca formułując skargę i zawarty w niej wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, działała bez profesjonalnego pełnomocnika, a zatem nie była pouczona i nie znała wymogów dotyczących uzasadnienia tak dla niej życiowo ważnego wniosku, którego celem było wstrzymanie wykonania krzywdzącej decyzji organu podatkowego.
W ocenie skarżącej WSA we Wrocławiu stwierdzając brak uzasadnienia wniosku i dostrzegając wysoką nieporadność skarżącej w samodzielnym konstruowaniu pism związanych ze zwolnieniem od opłat sądowych i ustanowieniem pełnomocnika z urzędu, a w których to pismach skarżąca podawała niejednokrotnie informacje i oświadczenia diametralnie odmienne, niż tego oczekiwał Sąd pierwszej instancji, a co doprowadziło do zwielokrotnionej "korespondencji" skarżącej z Sądem, winien był potraktować zawarty w skardze wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji jako niekompletny i w trybie przepisu art. 49 § 1 p.p.s.a. wezwać skarżącą o uzasadnienie wniosku. W sprawie skarżącej, mimo braku uzasadnienia wniosku, można dostrzec szczególne usprawiedliwione okoliczności, które zawierają się w tych wszystkich dowodach, w postaci zaświadczeń i oświadczeń, które skarżąca przedstawiła Sądowi pierwszej instancji w postępowaniu o zwolnienie od opłat i ustanowienie pełnomocnika z urzędu, a które to okoliczności stanowią wyjątek wsparty art. 6 p.p.s.a., pozwalający WSA we Wrocławiu na udzielenie skarżącej ochrony i wezwanie jej w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a. do uzupełnienia wniosku.
Skarżąca zwróciła uwagę, że w aktach sprawy znajduje się karta informacyjna z dnia 17 sierpnia 2010 r. z jej leczenia w 4 Wojskowym Szpitalu Klinicznym. Z karty wynika, że skarżąca jest w podeszłym wieku, albowiem liczy 69 lat, a do tego jest osobą poważnie chorą na łuszczycę pospolitą z zaleceniem stosowania nie tylko terapii przeciwko chorobie dermatologicznej, ale także z zaleceniem stosowania leków psychiatrycznych. Z innych zaświadczeń lekarskich wydanych po szpitalnym leczeniu skarżącej w listopadzie 2010 r. przez 4 Wojskowy Szpital Kliniczny wynika, że nastąpiły dalsze zaostrzenia w przebiegu łuszczycy, a ponadto nastąpiły u skarżącej poważne dolegliwości uboczne wywołane chorobą zasadniczą, jak niedokrwistość, leukopenia i konieczność kontynuowania leków "...zapisanych przez psychiatrę". Te schorzenia skarżącej oraz jej wiek mogą powodować na skutek niechybnej licytacji posiadanej przez nią nieruchomości, nieodwracalną szkodę i skutki, które zawierają się w tym, że w przypadku uwzględnienia odwołania, skarżąca może nie zdążyć odzyskać swojej własności.
W obecnej sytuacji na skutek egzekucji komorniczej, skarżąca z emerytury wynoszącej około 1.600 zł netto, po potrąceniu, dysponuje kwotą około 1.100 zł, a która to kwota przy uwzględnieniu, że skarżąca na konieczne leki, maści itp. zmuszona jest wydawać w stosunku miesięcznym około 500 zł, znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, albowiem pozostała kwota 600 zł w żadnym wypadku nie pozwala jej na zaspokojenie uzasadnionych potrzeb, które w jej przypadku generują szereg wydatków związanych z chorobą, jaką jest łuszczyca.
Reasumując skarżąca stwierdziła, że w sprawie zachodzą przesłanki warunkujące wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, albowiem niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody i trudnych do odwrócenia skutków zawiera się w możliwości licytacji jedynego posiadanego przez skarżącą dorobku całego życia, jakim jest nieruchomość w C., a także w pogorszeniu jej stanu zdrowia zarówno fizycznego, jak i psychicznego na skutek potrącania skarżącej przez komornika z jej emerytury kwoty 500 zł, co powoduje, iż znajduje się ona w nader trudnych warunkach materialnych i nie jest w stanie prowadzić takiego trybu życia, jaki został jej narzucony przez chorobę dermatologiczną, a także liczne inne choroby, na które choruje i na które przedstawiła Sądowi pierwszej instancji dowody.
- 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
- 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. Wbrew twierdzeniom zażalenie WSA we Wrocławiu nie był obowiązany w sytuacji uzasadnienia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w sposób uniemożliwiający merytoryczną ocenę sytuacji skarżącej do wzywania jej do uzupełnienia uzasadnienia. Podniesione w uzasadnieniu zażalenia okoliczności, która miałyby przesądzić o zasadności wstrzymania wykonania w.w. decyzji, nie mogą odnieść pożądanego przez skarżącą skutku, bowiem zażalenie nie może służyć do uzupełniania wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu administracyjnego.
- 5.2. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozważając zasadność stanowiska skarżącej, należy w pierwszej kolejności stwierdzić, że wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu administracyjnego, skierowany do sądu administracyjnego, jest pismem w postępowaniu administracyjnym, który nie wszczyna odrębnego postępowania, stąd podlega wymogom formalnym określonym w art. 46 p.p.s.a. W myśl tego przepisu pismo strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym powinno zawierać (1) oznaczenie sądu, do którego jest skierowane, imię i nazwisko lub nazwę stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników; (2) oznaczenie rodzaju pisma; (3) osnowę wniosku lub oświadczenia; (4) podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika oraz (5) wymienienie załączników. W rozpoznawanej sprawie, formułując w.w. wniosek w skardze do WSA we Wrocławiu, skarżąca uzasadniła go w sposób lakoniczny, ograniczający się w zasadzie do powołania przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. i odniesienia ich do naliczonej przez organy podatkowe kwoty podatku (co sama skarżąca przyznała w zażaleniu). Tak sformułowane uzasadnienie nie pozwoliło Sądowi pierwszej instancji na merytoryczną ocenę wniosku, gdyż nie zawierało przedstawienia sytuacji skarżącej, która miałaby być podstawą faktyczną zastosowania instytucji wstrzymania wykonania aktu administracyjnego. Tym samym należy ocenić, że skarżąca nie przedstawiła pełnej osnowy wniosku, o której mowa w art. 46 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Należy więc określić, czy uniemożliwiało to nadanie biegu w.w. wnioskowi w sprawie.
- 5.3. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew twierdzeniom zawartym w zażaleniu, w.w. treść uzasadnienia wniosku (niezawierająca przedstawienia sytuacji skarżącej, do której odnosił się wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji) nie czyniła niemożliwym nadanie mu biegu. Wniosek skarżącej znalazł się w skardze, tym samym został wskazany wojewódzki sąd administracyjny, do którego został skierowany, skarga (a tym samym w.w. wniosek) została podpisana przez skarżącą, podano imię i nazwisko skarżącej oraz rodzaj sprawy. Wniosek skarżącej został sprecyzowany jednoznacznie pod kątem żądania, zatem została przedstawiona treść osnowy w.w. wniosku konieczna do nadania mu dalszego biegu. Trafnie jednakże wskazał Sąd pierwszej instancji, że warunkiem wydania postanowienia o wstrzymaniu wykonania skarżonego aktu jest wykazanie przez stronę we wniosku okoliczności uzasadniających możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, o których to przesłankach zastosowania omawianej instytucji stanowi art. 61 § 3 p.p.s.a. Uzasadnienie takiego wniosku powinno się odnosić do konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie skarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy. Jego stwierdzenia powinny zostać poparte dokumentami, zwłaszcza dotyczącymi jego sytuacji finansowej i majątkowej.
Zdaniem Naczelnego Sąd Administracyjnego, nieprzedstawienie w sposób wyczerpujący sytuacji faktycznej strony w uzasadnieniu wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu administracyjnego, w którym to uzasadnieniu strona jest zobowiązania wykazać zaistnienie w jej sprawie przesłanek, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a., nie jest brakiem formalnym, uniemożliwiającym nadanie pismu biegu, o którym to braku mowa w art. 49 § 1 p.p.s.a. Sformułowanie samego wniosku jest już podaniem minimalnej treść osnowy wniosku, która w połączeniu z innymi elementami wniosku (pisma), o których mowa w art. 46 § 1 p.p.s.a., umożliwia rozpoznanie konkretnego wniosku konkretnej strony w określonej sprawie sądowoadministracyjnej.
W związku z powyższym należy stwierdzić, że wojewódzkie sądy administracyjnej nie są zobowiązane na mocy art. 49 § 1 p.p.s.a. do wzywania stron o uzupełnienie wniosków, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a., w sytuacji braku ich należytego uzasadnienie przez strony. Jeżeli bowiem w oparciu o całokształt wniosku (pisma) i akta, którymi dysponuje wojewódzki sąd administracyjny, można nadać w.w. wnioskowi (pismu) dalszy bieg, czyli przekazać je do merytorycznego rozpoznania, art. 49 § 1 p.p.s.a. nie będzie miał zastosowania (por. podobny pogląd B. Dautera [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 157 i n.).
5.4. Odnosząc się do podniesionych w zażaleniu okoliczności mających uzasadniać uchylenie zaskarżonego postanowienia WSA we Wrocławiu, należy przede wszystkim stwierdzić, że zażalenie nie jest środkiem służącym do uzupełniania złożonego w sprawie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Zażalenie jest bowiem jednym z dwóch środków odwoławczych od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych, co wynika z treści art. 194 p.p.s.a. Jego istotą jest kontrola legalności wymienionych w przepisach p.p.s.a. postanowień i zarządzeń wydanych w toku postępowania. Tym samym prawidłowe jego skonstruowanie, którego polega na nienaruszeniu istoty tego środka prawnego, sprowadza się do próby podważenia oceny dokonanej przez podmiot, który wydał dane postanowienie lub zarządzenie. Podniesienie zatem zarzutu naruszenia prawa i argumentacja przemawiająca za oceną wnoszącego zażalenie, że owo naruszenie miało miejsce w jego sprawie, powinny dotyczyć samego rozstrzygnięcia, na które wnosi się środek odwoławczy. Nieskuteczne jest podnoszenie w zażaleniu argumentów, które miałyby wspierać bezpośrednio wniosek oddalony w pierwszej instancji postępowania sądowoadministracyjnego, gdyż kontrola rozstrzygnięcia, na które wniesiono zażalenie, nie polega na ponownym rozpatrzeniu wniosku, lecz na sprawdzeniu, czy zasadnie – zgodnie z prawem i wymogami racjonalności oraz doświadczenia życiowego – oceniono, że wniosek o takiej a nie innej treści nie może być uwzględniony. Możliwość podnoszenia dodatkowych argumentów za wnioskiem w postępowaniu odwoławczym oznaczałaby zaprzeczenie funkcji kontrolnej Naczelnego Sądu Administracyjnego, który byłby podmiotem ponownie oceniającym sam wniosek, a nie sposób jego rozstrzygnięcia w pierwszej instancji. Tym samym przekreślono by sens instytucji środka odwoławczego, co byłoby tożsame z naruszeniem przepisów p.p.s.a. konstytuujących ów środek (por. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 182/10, z dnia 23 września 2010 r., sygn. akt II FZ 464/10, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny nie może uwzględnić okoliczności majątkowych i zdrowotnych skarżącej, które powołano w zażaleniu, a powinny być podniesione w uzasadnieniu wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji skierowanego do WSA we Wrocławiu. Trafnie skarżąca podnosi w zażaleniu, że podniesione w zażaleniu okoliczności zostały przez nią udokumentowane w postępowaniu wpadkowym z zakresu prawa pomocy, zebrane więc w aktach sprawy mogą dla Sądu pierwszej instancji być punktem odniesienia. Jednakże w momencie formułowania w.w. wniosku w skardze nie mogło to zwalniać skarżącej od obowiązku jego uzasadnienia i wykazania jego zasadności w świetle przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a., gdyż postępowanie w zakresie prawa pomocy nastąpiło już po wniesienie skargi wraz z wnioskiem. Skarżąca powinna więc rozważyć ponowne wniesienie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji do Sądu pierwszej instancji, z prawidłowym uzasadnieniem, który może zawierać podniesione w zażaleniu okoliczności. Zasada dwuinstancyjności postępowania wymaga jednak, aby okoliczności te zostały merytorycznie ocenione najpierw przez Sąd pierwszej instancji.
5.5. Uwzględniając więc powyższą ocenę prawną zaskarżonego postanowienia i istotę środka odwoławczego, jakim jest zażalenie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.