Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 5 stycznia 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 583/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił skarżącemu T. D. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.
W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że pismem z dnia 11 września 2009 r. skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, że T. D. uzyskuje jedynie dochód z wynagrodzenia za pracę, z którego dokonywane są potrącenia w ramach prowadzonej egzekucji komorniczej. W konsekwencji otrzymywane przez stronę wynagrodzenie wynosi 1.300 zł. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z siostrą, pobierającą rentę w wysokości 900 zł brutto, nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, jego majątek stanowi udział w prawie własności nieruchomości zabudowanej domem (którego wielkości wnioskodawca nie podał), zajętej przez komornika. Siostra wnioskodawcy jest zaś właścicielką mieszkania.
W odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżący przedłożył szereg dokumentów mających obrazować jego sytuację majątkową, w tym m. in. zeznanie podatkowe za 2008 r., zaświadczenia od pracodawcy o wysokości otrzymywanego wynagrodzenia, historię operacji na rachunku bankowym za okres od 26 lipca 2009 r. do 26 października 2009 r., informacje dotyczące toczących się przeciwko skarżącemu postępowań egzekucyjnych oraz dane o wysokości otrzymywanej przez siostrę renty i ponoszonych przez nią opłatach za gaz i czynsz za mieszkanie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, mając na względzie unormowanie zawarte w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), uznał, że brak jest podstaw do przyznania stronie prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie. Sąd podkreślił, że zapisy historii operacji bankowych świadczą o tym, iż w okresie ostatnich trzech miesięcy skarżący dysponował miesięcznie średnio kwotą 2.660,61 zł, zaś jego siostra kwotą 693,43 zł (zgodnie z odpisem decyzji o waloryzacji renty z dnia 5 marca 2009 r.). Oznacza to, że po opłaceniu należnego w niniejszej sprawie wpisu od skargi w kwocie 500 zł T. D. i jego siostrze pozostałaby na życie - wolna od zajęć komorniczych - kwota 2.854,04 zł. Kondycja finansowa skarżącego nie uzasadniała tym samym zwolnienia od kosztów sądowych.
W zażaleniu T. D. wniósł o zmianę powyższego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy i zwolnienie strony od kosztów sądowych w całości. W treści zażalenia skarżący argumentował, że otrzymywane przez niego wynagrodzenie ma charakter zupełny i wynosi – po potrąceniach komorniczych – 1.300 zł miesięcznie. Dodatkowe wpłaty dokonane na konto, wynikające z historii rachunku bankowego, miały natomiast jedynie charakter okazjonalny i pochodziły z zaciągniętych pożyczek i darowizn. Celem tych wpłat było zaś zabezpieczenie zobowiązań realizowanych bezpośrednio z rachunku bankowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i należycie uzasadnić podstawę żądania.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawione przez skarżącego informacje dotyczące jego sytuacji majątkowej nie usprawiedliwiały przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Mimo iż kopie odcinków płacowych dostarczone przez T. D. potwierdzały, że po uwzględnieniu zajęć komorniczych otrzymywał on tytułem wynagrodzenia kwotę netto w wysokości ok. 1.360 zł (por. kopie pasków płacowych za okres od lipca do września 2009 r. – k. 27 – 30 akt sądowych), to uwzględnienia wymagał całokształt okoliczności świadczących o kondycji finansowej strony. Zasadnie więc Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że z historii operacji rachunku bankowego za okres od 26 lipca do 26 października 2009 r. wynika, iż - obok wynagrodzenia - na konto dokonywano tzw. wpłat własnych w łącznej wysokości 3.050 zł. Suma wszystkich wpływów na rachunku bankowym za dany okres kształtowała się zaś na poziomie 7.981,83 zł (por. k. 35 – 37 akt sądowych).
Powyższe informacje świadczą o tym, że skarżący dysponował miesięcznie kwotą ok. 2.600 zł, wolną od zajęć komorniczych. Nawet zatem przy uwzględnieniu niskiego dochodu siostry skarżącego, pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, należało stwierdzić, że sytuacja finansowa T. D. pozwalała na uiszczenie należnej na danym etapie postępowania opłaty sądowej w wysokości 500 zł (wpis od skargi) bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Trafności dokonanej przez Sąd pierwszej instancji oceny nie zmieniały wyjaśnienia skarżącego, który tłumaczył, że dodatkowe wpłaty miały jedynie charakter okazjonalny. Sugestie strony jakoby istotne dla rozstrzygnięcia było wyłącznie stałe wynagrodzenie były pozbawione racji. Badanie przesłanek, od których uzależnione jest zwolnienie strony od kosztów sądowych wymaga bowiem analizy wszelkich elementów składających się na rzeczywistą sytuację majątkową osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Brak zatem podstaw aby pomijać jakiekolwiek okoliczności mogące świadczyć o możliwościach płatniczych strony, tym bardziej, że tzw. wpłaty własne na konto były realizowane w czasie, gdy postępowanie sądowe było w toku, a obowiązek zapłaty wpisu od skargi był aktualny.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał zaskarżone postanowienie za zgodne z prawem i oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.