Uzasadnienie
Skarżąca M. sp. z o. o. wnioskiem z dnia 1 sierpnia 2009 r. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Postanowieniem z dnia 1 października 2009 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wskazując, że skarżąca nie wykazała, iż jej stan majątkowy uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania.
Po wniesieniu sprzeciwu od tego postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 24 listopada 2009 r. ponownie odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że to na Skarżącej ciążył obowiązek wykazania, iż sytuacja finansowa, w której się znajduje uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy. Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie, oświadczenia Spółki zawarte we wniosku okazały się niewystarczające do oceny jej rzeczywistej kondycji finansowej i możliwości płatniczych. Skarżąca nie nadesłała bowiem żądanych dokumentów. W szczególności nie zasługuje na aprobatę brak realizacji wezwania Referendarza sądowego o nadesłanie dokumentów potwierdzających fakt zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej oraz nadesłania zeznań podatkowych. Z oświadczeń złożonych przez Skarżącą wynika, iż nie prowadzi ona działalności gospodarczej oraz nie posiada żadnych środków na poniesienie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.
Twierdzenia te nie zostały poparte żadną dokumentacją. Mimo wezwania, Spółka nie podjęła w tym celu żadnych działań, poprzez chociażby wystąpienia do organu podatkowego o wydanie stosownych zaświadczeń, wyjaśniając jedynie, iż z uwagi na brak środków finansowych dokumenty nie zostały sporządzone. Za wywiązanie z się z obowiązku przedstawienia dokumentów dotyczących aktualnej sytuacji finansowej Spółki nie można uznać nadesłania wraz ze sprzeciwem postanowienia Sądu Rejonowego dla m st. Warszawy oddalającego wniosek Spółki o ogłoszenie upadłości. Postanowienie to wydane zostało ponad rok temu, w związku z tym brak jest podstaw do przyjęcia, iż odzwierciedla ono aktualną sytuację finansową Spółki.
Wskazać również należy, że Skarżąca uchyliła się od wskazania źródeł finansowania prowadzonej działalności w szczególności kosztów lokalu, korespondencji, kosztów obsługi prawnej i księgowej. Brak jest zatem przekonywujących podstaw do stwierdzenia, iż sytuacja, w której się znajduje wypełnia przesłanki z art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. – dalej jako P.p.s.a), a tym samym uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego zmianę lub uchylenie zarzucając naruszenie art. 225 P.p.s.a. w ten sposób, że w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy skarżąca została wezwana do złożenia dokumentów źródłowych nieprzewidzianych w wydanym na podstawie przepisu art. 256 P.p.s.a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stan majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy. Z drugiej strony Sąd w zaskarżonym postanowieniu nie uzasadnił stanowiska, dlaczego uznał za niewystarczające złożenie przez skarżąca wyciągu z jej rachunku bankowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest zasadne.
W postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy uzasadnienie postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego winno w zasadzie odpowiadać wymogom uzasadnienia wyroku określonym w art. 141 § 4 P.p.s.a. – z tym jednak istotnym zastrzeżeniem, że przepis ten na mocy art. 166 P.p.s.a. do postanowień wydanych w omawianym przedmiocie winien być stosowany odpowiednio, to jest z uwzględnieniem okoliczności, iż w omawianym postępowaniu sąd administracyjny dokonuje samodzielnych ustaleń faktycznych i samodzielnie ocenia moc dowodową przedstawionych dowodów, a nie - jak w typowym postępowaniu sądowoadministracyjnym - weryfikuje poprawność oceny materiału dowodowego, dokonanej przez organy administracji.
Uzasadnianie postanowienia w przedmiocie przyznania prawa pomocy powinno być sporządzone w sposób szczególnie staranny i wnikliwy, nie może być lakoniczne, gdyż orzeczenia te wydawane są w oparciu o pewnego rodzaju uznanie sędziowskie, a w takiej sytuacji szczegółowe motywy rozstrzygnięcia przedstawione w uzasadnieniu są konieczne, choćby do przeprowadzenia prawidłowej kontroli instancyjnej orzeczenia. (H. Knysiak-Molczyk Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. PPP.2007.4.27)
W zaskarżonym postanowieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny skupił się na okoliczności, że skarżąca nie przedłożyła dokumentów żądanych przez referendarza sądowego. Sąd pominął jednak milczeniem okoliczność że skarżąca przedłożyła wyciąg łączny z rachunku bankowego, w którym stwierdzono saldo 0.
Nie zasługuje na akceptacje stanowisko Sądu I instancji, że spółka nie podjęła żadnych działań celem zdobycia dokumentów potwierdzających jej twierdzenia poprzez chociażby wystąpienie do organu podatkowego o wydanie stosowanych zaświadczeń. Po pierwsze referendarz sądowy w wezwaniu z dnia 17 września 2009 r. nie zobowiązał skarżącej do złożenia jakiegokolwiek zaświadczenia z urzędu skarbowego. Ponadto z treści Działu VIIIa Ordynacji podatkowej nie wynika, aby organ podatkowy wydawał zaświadczenia o nie prowadzeniu działalności gospodarczej lub o nie posiadaniu środków na poniesienie kosztów postępowania administracyjnego. Trudno także oczekiwać od skarżącej złożenia dokumentów, których jak wynika z jej oświadczenia, nie sporządzała.
W ocenie Sądu odwoławczego Sąd I instancji nie poświęcił należytej uwagi postanowieniu Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy z dnia 10 lipca 2008 r. Sygn. akt X GU 150/08 w sprawie z wniosku skarżącej o ogłoszenie upadłości. Sąd Rejonowy oddalając ten wniosek stwierdził m. in. że niesporne jest, iż jedynym majątkiem upadłego są należności. Są one bardzo trudne do windykowania. Wyłącznym argumentem który przesądził, że Sąd I instancji uznał, że poczynione w postępowaniu o ogłoszenie upadłości ustalenia faktyczne nie mogą być brane pod uwagę było stwierdzenie, że orzeczenie to został wydany ponad rok przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ocena ta jest dowolna, nie uwzględnia innych okoliczności, na które strona wskazała, w tym w szczególności nie uwzględnia salda rachunku bankowego skarżącej. Sąd nie stwierdził aby skarżąca spółka dokonywała operacji finansowych poza rachunkiem bankowym.
W tej sytuacji należy uznać, że rozstrzygnięcie podjęte przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie jest należycie uzasadnione i uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się do jego merytorycznej poprawności. Powoduje to konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, bez przesądzania kierunku ostatecznego rozstrzygnięcia. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd ponownie rozpoznając sprawę weźmie pod uwagę stan faktyczny ustalony w wyroku Sądu Rejonowego z 10 lipca 2008 r. w powiązaniu z saldem konta bankowego złożonym do akt sprawy oraz oświadczeniem wnioskodawcy o nieprowadzeniu działalności gospodarczej a następnie odniesie ustaloną podstawę faktyczną rozstrzygnięcia do wymienionych w przepisie art. 246 § 2 P.p.s.a. przesłanek przyznania prawa pomocy.