Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 4 stycznia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (sygn. akt I SA/Gl 1231/14) odmówił przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 19 sierpnia 2013 r. w przedmiocie odmowy uchylenia w trybie wznowienia postępowania decyzji ostatecznych w sprawach podatku od nieruchomości za 2008 r.
Ze stanu sprawy przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że wnioskodawca we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym wyjaśnił, że z uwagi na stan swego zdrowia działa z pomocą osoby trzeciej, jest samotny, jedyne źródło jego dochodów stanowi zajęte świadczenie emerytalne w wysokości 440 zł, a na majątek składają się: dom do kapitalnego remontu (90 m²) oraz "inne nieruchomości" (1.095 m²). Referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia tych danych poprzez nadesłanie stosowych dokumentów wymienionych w tym wezwaniu. W odpowiedzi skarżący przedłożył potwierdzenie wypłaty świadczenia emerytalnego za sierpień ubiegłego roku w wysokości 440,23 zł. Jednocześnie poprosił o przedłużenie terminu do przedstawienia pozostałych materiałów źródłowych, oświadczając, że po operacji powoła pełnomocnika.
Następnie nadesłał kilka skierowań do szpitala i poradni specjalistycznych, kolejny dowód wypłaty (w niezmienionej wysokości) emerytury za październik minionego roku, dwa zawiadomienia o zajęciu tego świadczenia do kwoty 16.666,23 zł na poczet egzekwowanej należności alimentacyjnej oraz pismo komornika sądowego, z którego wynika, że zadłużenie tym tytułem przewyższa kwotę 50.000 zł. Wówczas zmodyfikował też zakres złożonego wniosku, zaznaczając, że domaga się ustanowienia doradcy podatkowego i zwolnienia od całości lub części kosztów sądowych. Przy tym oznajmił, że z nieruchomości o powierzchni 1.095 m² nie osiąga dochodów, natomiast z mieszkania zlokalizowanego w K. przy ul. G. został wymeldowany. W dniu 12 listopada 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, uznawszy, że materiał dowodowy przedstawiony na poparcie wniosku jest niewystarczający do uwzględnienia tego żądania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił stronie przyznania prawa pomocy. W jego ocenie wnioskodawca powinien podjąć wszelkie starania, by zebrany materiał dowodowy był zupełny, spójny i aktualny. Tymczasem argumentacja, jaką skarżący przedstawił w niniejszej sprawie jest w tym względzie niewystarczająca, w szczególności nie stanowi ona wyczerpującego ustosunkowania się do pytań, jakie postawiono w wezwaniu do uzupełnienia danych wniosku. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że skarżący wykazał wysokość otrzymywanego świadczenia emerytalnego, fakt prowadzenia przeciwko niemu postępowania egzekucyjnego, dokumentację medyczną. Nie wyjaśnił jednak pozostałych kwestii, w tym tak istotnych, jak te dotyczące ponoszonych wydatków czy posiadanych składników majątkowych. Wojewódzki Sąd uznał, że skarżący w rzeczywistości niemalże w całości przemilczał problemy poruszone w punktach od 2 do 9 wezwania referendarza.
Na powyższe postanowienie podatnik wniósł zażalenie (zatytułowane odwołanie od decyzji Sądu). Wyjaśnił w nim, że w ogóle nie widzi na jedno oko, a drugie ma w bardzo złym stanie (załączył skierowanie do szpitala), nie posiada rachunków bankowych, pomoc otrzymuje w postaci znaczków pocztowych, ksera, przejazdów, żywności, został wymeldowany z lokalu, nieruchomość, którą posiada nie przynosi dochodów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie okazało się zasadne.
Naczelny Sąd Administracyjny konsekwentnie w swoim orzecznictwie podkreśla, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu stronom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284). NSA wskazuje przy tym, że prawo dostępu do sądu nie ma jednak charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z wymienionymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały (vide: postanowienia NSA: z 26 lipca 2007 r., sygn. akt I OZ 559/07, z 17 marca 2009 r., sygn. akt II OZ 243/09, z 30 września 2009 r., sygn. akt II OZ 801/09 i inne publ.: w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W rozpoznawanej sprawie z wniosku o przyznanie prawa pomocy i odpowiedzi skarżącego na wezwanie Sądu pierwszej instancji wynikało, że strona jest osobą samotną, schorowaną (problemy ze wzrokiem, skierowanie do poradni specjalistycznej z uwagi na podejrzenie nowotworu złośliwego), która osiąga dochód w kwocie 440,23 zł z tytułu świadczenia emerytalnego, prowadzona jest wobec niej egzekucja (k. 145 akt sądowych), posiada nieruchomość, która nie przynosi dochodów. Z akt sprawy wynika jednocześnie, że strona opłaciła wpis od skargi w wysokości 200 zł. Dodatkowo w zażaleniu na postanowienie Sądu pierwszej instancji podatnik wyjaśnił, iż nie widzi w ogóle na jedno oko, a drugie jest w bardzo złym stanie (skierowanie do szpitala). Wskazał, że nie jest w stanie oszacować kosztów leczenia gdyż został zdiagnozowany i oczekuje na operację. Nie jest posiadaczem rachunków bankowych, otrzymuje pomoc od innych osób w zakresie pisania pism, zapłaty za znaczki pocztowe, ksera, przejazdy i żywność. Podniósł, że nieruchomość, którą posiada nie przynosi dochodów, a podatek od nieruchomości stanowi koszt utrzymania – czyni starania o zmianę tego stanu rzeczy.
Należy dodać, że z punktu widzenia uzyskiwanego przez stronę dochodu za niemające znaczenia należy uznać nieprzedstawienie przez stronę oświadczeń, co do miesięcznych wydatków, w tym na wyżywienie, środki czystości, odzież, jak również udokumentowanie korzystania z pomocy innych. Doświadczenie życiowe wskazuje bowiem, że kwoty rzędu 440 zł na osobę miesięcznie, nie zapewniają nawet minimum egzystencji.
W konsekwencji przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd pierwszej instancji powinien wziąć pod uwagę powyższe rozważania Naczelnego Sądu Administracyjnego, w zaś szczególności oświadczenia podniesione przez stronę w zażaleniu. Wskazując na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 i § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.