Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 12 grudnia 2014 r. sygn. akt I SA/Kr 1343/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wnioski W.Ś. i A.Ś. (dalej jako "Skarżący") o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawie z ich skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 18 czerwca 2013 r. w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 grudnia 2013 r.
Przedstawiając w uzasadnieniu stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że postanowieniem z dnia 26 listopada 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zwolnił Skarżących od wpisu sądowego, a w pozostałym zakresie oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.
Skarżący w dniu 29 kwietnia 2014 r. złożyli kolejny wniosek na formularzu PPF domagając się zwolnienie ich z kosztów opłaty kancelaryjnej, a w dniu 22 maja 2014 r. wraz ze skargą kasacyjną, wnieśli o zwolnienie ich z kosztów opłaty sądowej. W dniu 12 września 2014 r. Skarżący wraz z pismem procesowym, stanowiącym odpowiedź na wystosowane do nich wezwanie o nadesłanie dokumentów, złożyli ponowny wniosek o zwolnienie ich z kosztów opłaty sądowej.
Sąd pierwszej instancji, w związku ze złożonym sprzeciwem od postanowienia z dnia 17 października 2014 r., mając na uwadze art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", stwierdził, że w sprawie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych istnieje prawomocne postanowienie z dnia 26 listopada 2013 r., mocą którego Skarżący zostali zwolnieni od wpisu od skargi, a w pozostałym zakresie Sąd oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Skutek prawny tego postanowienia jest zatem taki, że jedynie żądanie Skarżących w zakresie opłaty od skargi zostało uwzględnione, natomiast reszta żądania w zakresie zwolnienia od całości kosztów sądowych, tj. opłat sądowych, kancelaryjnych i innych, także przyszłych opłat (z wyjątkiem ustanowienia pełnomocnika z urzędu, który nie był wówczas wnioskowany) nie została uwzględniona. Wobec tego, aby uzyskać obecnie żądane zwolnienie od całości kosztów sądowych Skarżący muszą wykazać, że nastąpiła zmiana istotnych okoliczności mających wpływ na ocenę ich sytuacji materialnej.
W ocenie Sądu, takie okoliczności nie wystąpiły, gdyż Skarżący podali we wniosku nieomal tożsame dane, co do kosztów utrzymania jakie były podstawą poprzednio wydanego postanowienia, tj. podano koszty utrzymania na poziomie 2 400 zł miesięcznie, a nie w wysokości 2 300 zł, jak to miało miejsce w pierwszym wniosku. Zmiana ta jest nieznaczna i nie miała istotnego wpływu na weryfikację dotychczasowej oceny wniosku. Nadto w później złożonych wnioskach o przyznanie prawa pomocy z dnia 22 maja i 12 września 2014 r. koszty utrzymania wyliczane zostały ponownie na kwotę 2 300 zł. Wobec niewskazania nowych okoliczności oddalono w tym zakresie wnioski Skarżących.
Dalej Sąd wskazał, że brak miejsca na formularzu nie uniemożliwia przedstawienie swoich racji w odrębnym piśmie, a Skarżący od złożenia wniosku do dnia wniesienia sprzeciwu mieli wystarczająco dużo czasu do zebrania i przedstawienia wszystkich dokumentów, o jakie byli wzywani.
Również wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem Skarżący nie wykazali, że nie są w stanie ponieść kosztów pełnomocnika z wyboru. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie wnioskowanego prawa może nastąpić tylko, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść owych kosztów bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Sąd zaznaczył, że prawo pomocy jest szczególną instytucją, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy Mając na uwadze treść art. 246 P.p.s.a., Sąd pierwszej instancji podniósł, że to Skarżący, ubiegając się o udzielenie prawa pomocy, winni byli przekonać Sąd, że ich sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie tych kosztów we własnym zakresie bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny.
Sąd podkreślił, że Skarżący nie przedstawili, pomimo wezwania z dnia 27 maja 2014 r., dokumentów na dowód wysokości przelewu lub przekazu pobieranej emerytury za ostatni miesiąc. Sąd zauważył, że Skarżący otrzymali to wezwanie w dniu 12 czerwca 2014 r., a więc nie można przyjmować, że w okresie ponad trzech miesięcy nie było możliwe zgromadzenie stosownej dokumentacji. Skarżący w okresie od dnia 12 czerwca 2014 r. do dnia 17 listopada 2014 r. nie nadesłali dokumentów, z których wynika wysokość wskazanej w oświadczeniu emerytury. Okoliczność ta jest o tyle istotna, że Skarżący podają, iż wydatki na utrzymanie są niemal równe pobieranej emeryturze.
Podsumowując Sąd stwierdził, iż Skarżący byli świadomi, że dla uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych niezbędne jest nadesłanie wszystkich dokumentów wskazanych w wezwaniu i pomimo tego nie przedstawili kluczowych dokumentów dotyczących dochodów. Sąd uznał zatem, że Skarżący nie wykazali, że w zachodzą przesłanki do ustanowienia im pełnomocnika z urzędu.
W zażaleniu na postanowienie Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, udzielenie prawa pomocy nie tylko w formie zwolnienia od kosztów opłaty sądowej, ale także poprzez wyznaczenie Skarżącym profesjonalnego pełnomocnika z urzędu oraz o wyznaczenie dodatkowego terminu na dokładne opisanie wszystkich okoliczności, które mają wpływ na stan spraw majątkowych dotyczących Skarżących, w tym na wypisanie dokładnie w treści ww. druku wszystkich sygnatur akt egzekucyjnych oraz wszystkich tytułów wykonawczych i tytułów zabezpieczenia, które stanowią o tym, że Skarżący nie mają możliwości pokrycia kosztów opłaty sądowej a także kosztów pełnomocnika z wyboru.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono błędne ustalenia faktyczne, które leżały u podstaw treści zaskarżonego postanowienia. Po drugie, nierozpoznanie przez Sąd wniosku o udzielenie prawa pomocy w formie przyznania profesjonalnego pełnomocnika z urzędu.
W uzasadnieniu Skarżący podnieśli, że Sąd nie zakwestionował prawdziwości zeznania majątkowego, tym samym nie zakwestionował okoliczności, że Skarżących nie stać na wniesienie opłaty sądowej od skargi oraz kosztów profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Po drugie, Sąd w sposób niezasadny wytyka Skarżącym, że nie przedstawili w pełni swojej sytuacji majątkowej, a to ze względu na okoliczność, iż w obowiązującym druku sądowym brakuje miejsca na dokładne i szczegółowe opisanie wszystkich okoliczności majątkowych i mających wpływ na stan spraw majątkowych. Tym samym Skarżący nie mieli możliwości wpisania dokładnie wszystkich sygnatur, tytułów wykonawczych i zabezpieczenia, a które stanowią o braku możliwości pokrycia kosztów opłaty sądowej, a także kosztów pełnomocnika z wyboru.
Skarżący zarzucili nierozpoznanie przez Sąd wniosku o udzielnie prawa pomocy w zakresie przyznania profesjonalnego pełnomocnika z urzędu oraz wnieśli o wyznaczenie dodatkowego terminu na dokładne opisanie wszystkich okoliczności, które mają wpływ na stan spraw majątkowych. Skarżący wskazali, że celem takiego wniosku jest danie Sądowi możliwości bardzo dokładnego zapoznania się ze wszystkimi okolicznościami sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu.
W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada odpłatności drogi sądowej. Nie powinna jednak ona uniemożliwić realizacji prawa obywateli do sądu. Z tej przyczyny powstała instytucja zwolnienia od kosztów sądowych, której realizację stanowią przepisy dotyczące przyznania prawa pomocy. W myśl art. 245 § 1 i § 2 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a., następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, że Sąd pierwszej instancji rozpoznając kolejny wniosek Skarżących zasadnie wziął pod uwagę dokonaną ocenę sytuacji materialnej Skarżących. Sąd wywiązał się z obowiązku zbadania, w świetle art. 165 P.p.s.a., czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie oraz ustalił, jaka była sytuacja Skarżących w dacie wydania poprzednich postanowień, a jaka w dacie kolejnego rozpoznania sprawy. Zaznaczając, że w tych warunkach Skarżący nie wykazali, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, w porównaniu ze stanem przedstawionym w pierwszym z wniosków o przyznanie prawa pomocy.
Dodatkowo Sąd zwrócił uwagę Skarżącym, że nie przedstawili, pomimo wezwania z dnia 27 maja 2014 r. dokumentów na dowód wysokości przelewu lub przekazu pobieranej emerytury za ostatni miesiąc, co również na etapie zażalenia, nie zostało przez Skarżących wyjaśnione i w dalszym ciągu jest przez nich pomijane. W takiej sytuacji należy uznać, że Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że Skarżący nie wykazali okoliczności, które mogłyby świadczyć o ich trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Nie można również zgodzić się z zarzutem Skarżących, że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał wniosku w zakresie przyznania pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu postanowienia Sąd odniósł się w pełni i szczegółowo do tego wniosku przedstawiając, z jakich powodów oddalił wniosek w tym zakresie.
Skarżący bezzasadnie ponownie podnoszą zarzut, że z powodu braku miejsca na formularzu wniosku, nie mogli w pełni przedstawić swojej sytuacji majątkowej, pomijając fakt, że Sąd pierwszej instancji wyjaśnił Skarżącym, że to nie jest istotna przeszkoda, bowiem Skarżący mogli swoje racje przedstawić w odrębnym piśmie. Skarżący jednak w dalszym ciągu nie uwzględnili tego stanowiska i twierdzą, że z tych powodów Sąd bezzasadnie oddalił ich wniosek, co w ocenie Sądu odwoławczego, jest bezpodstawne.
Należy również zaznaczyć, że Skarżącym został w trakcie postępowania, na ich wyraźny wniosek, zarządzeniem referendarza z dnia 22 sierpnia 2014 r. przedłużony termin do przedłożenia odpowiednich dokumentów na okoliczności wykazania sytuacji materialnej oraz możliwości płatniczych, zatem zarzut, że Sąd nie dał możliwość Skarżącym do wypowiedzenia się w tej kwestii jest bezpodstawny.
Sąd pierwszej instancji w sposób jednoznaczny wskazał Skarżącym, z jakich powodów odmawia im przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a Skarżący w swoim zażaleniu nie odnieśli się w ogóle do tych argumentów. Nie wyjaśnili w dalszym ciągu wątpliwości, jakie pojawiły się w sprawie w odniesieniu do ich sytuacji finansowej, a na które wskazał Sąd w zaskarżonym postanowieniu.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. oddalił zażalenie.