Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 10 grudnia 2004 r., III SA 1807/02, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę kasacyjną Anny R. od wyroku tegoż Sądu z dnia 12 maja 2004 r. oddalającego jej skargę na decyzję Izby Skarbowej w W. z dnia 28 grudnia 2000 r. w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od dochodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów. Rozstrzygnięcie powyższe oparto na podstawie art. 220 par. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. 2002 nr 153 poz. 1270 ze zm./.
W uzasadnieniu postanowienia podniesiono, iż w odpowiedzi na prawidłowo doręczone wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, pełnomocnik Skarżącej - radca prawny - wystąpił o zwolnienie z obowiązku jego uiszczenia. Postanowienie z dnia 4 października 2004 r., którym referendarz sądowy oddalił wniosek Strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, zostało doręczone prawidłowo pełnomocnikowi Skarżącej w dniu 12 października 2004 r., a Dyrektorowi Izby Skarbowej w dniu 11 października 2004 r. Ponieważ do Sądu nie wpłynął sprzeciw, postanowienie stało się prawomocne z dniem 20 października 2004 r. W ocenie Sądu, prawidłowe doręczenie profesjonalnemu pełnomocnikowi Skarżącej wezwania do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej /art. 220 par. 1 powołanej ustawy/, a następnie postanowienia oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, oznacza, że wpis od skargi kasacyjnej należy uiścić w terminie siedmiu dni od dnia uprawomocnienia się postanowienia oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy.
W zażaleniu od powyższego postanowienia Skarżąca - działając przez profesjonalnego pełnomocnika - wniosła o jego uchylenie. Autor zażalenia podniósł, iż żaden przepis Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie łączy faktu uprawomocnienia się postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy z rozpoczęciem biegu terminu do uiszczenia wpisu sądowego. Wraz uprawomocnieniem się powyższego postanowienia sąd winien wezwać Stronę do uiszczenia wpisu w określonym przepisami terminie, co w niniejszej sprawie nie nastąpiło.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Twierdzenie zawarte w zaskarżonym postanowieniu, iż prawidłowe doręczenie profesjonalnemu pełnomocnikowi Skarżącej wezwania do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej /art. 220 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, a następnie postanowienia oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, oznacza, że wpis od skargi kasacyjnej należy uiścić w terminie siedmiu dni od dnia uprawomocnienia się postanowienia oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach powołanej ustawy. Kwestia ta nie jest jasno i precyzyjnie uregulowana w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nie należy jednak zapominać o zasadzie in dubio mitius, zgodnie z którą w razie jakichkolwiek wątpliwości należy interpretować przepisy prawa z korzyścią dla obywatela.
Stąd Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się ze stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w orzeczeniu z dnia 2 listopada 1962 r. /OSNC 1963 nr 7-8 poz. 182/. Zgodnie z powołanym orzeczeniem, jeżeli strona po doręczeniu jej wezwania do uiszczenia opłaty sądowej, ale przed upływem siedmiodniowego terminu, złoży wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych, pierwotne wezwanie traci aktualność i gdy nastąpi odmowa zwolnienia, wezwanie powinno być powtórzone po uprawomocnieniu się odmowy. Termin 7-dniowy do wniesienia opłaty biegnie w takiej sytuacji od daty doręczenia nowego wezwania do uiszczenia opłaty, a nie od doręczenia stronie wypisu postanowienia o odmowie zwolnienia jej od kosztów sądowych ani nie od daty uprawomocnienia się postanowienia oddalającego wniosek o zwolnienie. Podkreślić należy, że powołane orzeczenie zapadło na tle analogicznych przepisów Kodeksu postępowania cywilnego w zbieżnym stanie faktycznym sprawy.
Twierdzenie zawarte w zaskarżonym postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie byłoby dopuszczalne tylko o tyle, o ile istniałby wyraźny przepis wskazujący, jakie skutki pociąga za sobą złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych dopiero po wezwaniu do uiszczenia opłaty. Skoro przepisu takiego Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zawiera, to w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego /w ślad za stanowiskiem Sądu Najwyższego/ przyjąć należy, że jeżeli po doręczeniu stronie wezwania do uiszczenia wpisu, a przed upływem terminu tygodniowego, zajdzie jakiekolwiek zdarzenie, które zwalnia stronę od obowiązku wykonania nakazanej czynności w terminie /a jest takim zdarzeniem złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych/, to wezwanie uważa się za niebyłe. Gdy potrzeba usunięcia braków stanie się znów aktualna, przewodniczący powinien zarządzić skierowanie do strony nowego wezwania.
Nie zgadzając się z orzeczeniem Sądu I instancji, zauważyć również należy, że prawo wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego przysługuje każdej ze stron postępowania /art. 259 par. 1 powołanej ustawy/, a nie tylko tej, która złożyła wniosek rozpatrywany danym postanowieniem. Strona nie może domniemywać prawomocności orzeczenia tylko na tej podstawie, że sama go nie zaskarżyła, jak również - nie znając daty doręczenia postanowienia stronie przeciwnej - nie może stwierdzić, kiedy stało się ono prawomocne. Nie należy zatem łączyć przymiotu prawomocności orzeczenia z rozpoczęciem biegu terminu do uiszczenia wpisu, skoro prawomocność może stwierdzić jedynie sąd /art. 169 powołanej ustawy/, a nie strona samodzielnie.
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 185 par. 1 w zw. z art. 197 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało postanowić jak w sentencji.