Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 października 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w sprawie o sygnaturze akt I Sa/Wr 1092/05, przyznał K.K. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od ponoszenia wpisu od skargi kasacyjnej oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 15 lipca 2005 roku w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001 rok i odsetek za zwłokę z tytułu niezapłaconej w terminie zaliczki. Sąd w pierwszej kolejności wskazał, że w rozpatrywanej sprawie, postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zażalenie skarżącej na ww. rozstrzygnięcie nie zostało przez Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnione (postanowienie z dnia 28 sierpnia 2007 r. sygn. akt II FZ 469/07).
W dniu 5 lipca 2008 r. skarżąca złożyła kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, rozszerzając swoje żądanie, w stosunku do poprzedniego wniosku, o ustanowienie doradcy podatkowego do sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 7 kwietnia 2008 roku, w którym Sąd oddalił skargę podatniczki. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że jej jedynym źródłem utrzymania jest emerytura rolnicza w wysokości 775,64 zł netto, z której po potrącaniu alimentów w kwocie 457, 49 zł na rzecz studiującego syna, pozostaje kwota ledwie wystarczająca na minimum egzystencji. Otrzymuje również 100 zł miesięcznie tytułem kompensaty długu. Podała, że nie posiada żadnego majątku ruchomego, natomiast nieruchomość rolna została zajęta w sądowym i administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym. Skarżąca wskazała ponadto, że od 16 czerwca 2008 r. pozostaje w stanie pooperacyjnym i obecnie nie może się poruszać, a jej stan wymaga długiej rekonwalescencji.
Dodała też, że nie stać jej na opłacenie kosztów sądowych i doradcy podatkowego, co może skutkować niemożnością udziału w postępowaniu kasacyjnym. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podatniczki wynikało, że prowadzi ona gospodarstwo domowe samodzielnie, posiada udział w domu o pow. 100 m2 i w nieruchomości rolnej przyzagrodowej (udział 35/36). Dysponuje akcjami (15 szt. po 10 zł) oraz nieściągalną wierzytelnością w wysokości 3.767.145,00. Do wniosku skarżąca załączyła kserokopię decyzji KRUS z dnia 10 lipca 2008 r. o przyznaniu emerytury rolniczej. Na wezwanie Sądu w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) dalej u.p.p.s.a., skarżąca przestawiła dodatkowe dokumenty oświadczenia dotyczące jej stanu rodzinnego oraz sytuacji majątkowej.
Sąd w zaskarżonym postanowieniu ocenił, iż sytuacja finansowa skarżącej w stosunku do przedstawionej w poprzednim wniosku, uległa pogorszeniu, jednak nie na tyle, by uwzględnić prawo pomocy w zakresie całkowitym. Nową okolicznością w sprawie wpływającą na stan majątkowy skarżącej było zaistnienie kolejnej zaległości podatkowej, o czym świadczyło dołączone do zażalenia od postanowienia WSA we Wrocławiu z dnia 16 kwietnia 2007 r., zawiadomienie z dnia 8 maja 2007 r. o zajęciu przez Urząd Skarbowy w O. zasądzonej na rzecz skarżącej wierzytelności.
Również pogorszenie stanu zdrowia skarżącej ograniczyło jej możliwości finansowe. Sąd w dalszej kolejności argumentował, że w rozpoznawanej sprawie okoliczności wskazane przez skarżącą oraz wynikające z przedłożonych dokumentów, uzasadniają przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od ponoszenia wpisu od skargi kasacyjnej. Fakt natomiast osiągania przez skarżącą i jej męża stałych dochodów, zasądzona na rzecz skarżącej znaczna kwota wierzytelności, którą nadal może egzekwować (umorzenie przez komornika postępowania egzekucyjnego nie zamyka drogi do złożenia kolejnego wniosku o wszczęcie takowego postępowania), wyklucza przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W zażaleniu na powyższe postanowienie K.K. zaskarżyła to rozstrzygnięcie w całości oraz wniosła o jego zmianę i ustanowienie doradcy podatkowego.
W uzasadnieniu zażalenia skarżąca ponownie wskazała na trudną sytuację materialną uniemożliwiającą jej partycypowanie nawet w części kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zatem należało je oddalić. Stosownie do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, dalej u.p.p.s.a.), osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 1 u.p.p.s.a. należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa.
Strona ma zatem obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd natomiast rozpoznając wniosek zobowiązany jest wskazać z jakich względów uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. Informacje niezbędne dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy strona postępowania ma obowiązek przedstawić w urzędowym formularzu wniosku, wykazując tym samym, że spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy wynikające z art. 246 u.p.p.s.a. Zasadą bowiem jest, że wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru (art. 252 § 2 u.p.p.s.a.).
Jeśli natomiast w ocenie sądu informacje w nim zawarte okażą się niewystarczające lub wzbudzą wątpliwości, sąd może w trybie art. 255 u.p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Niezłożenie ich przez skarżącego skutkuje rozpoznaniem wniosku na podstawie informacji zebranych w aktach sprawy. Sąd administracyjny pierwszej instancji rozpoznał wniosek K.K. o przyznanie jej prawa pomocy w prawidłowy sposób. Uwzględnił bowiem dane wskazane przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy dotyczące jej stanu majątkowego i rodzinnego oraz słusznie uznał, że z punktu widzenia norm art. 246 § 1 u.p.p.s.a. jej sytuacja materialna uzasadnia zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania w częściowym zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej. Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny działając w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 u.p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.