Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 23 października 2015 r. sygn. akt I SA/Gd 999/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił M. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.
W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że nie posiada żadnego majątku, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, z wykonywanej działalności gospodarczej ponosi stratę, nie posiada innych źródeł dochodów. Referendarz sądowy uznał oświadczenie skarżącego za niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji finansowej i zarządzeniem z dnia 7 lipca 2015 r., wydanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, ze zm., dalej jako P.p.s.a.), wezwał go do przedłożenia w terminie 7 dni: a/ odpisów wszystkich zeznań podatkowych za lata 2013-2014 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych za te lata; b/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych (rachunków prowadzonych dla potrzeb wykonywanej działalności gospodarczej, rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych, w tym podlegających zajęciu egzekucyjnemu), maklerskich i innych, na których są gromadzone środki pieniężne, obrazujących historię (wpłaty, wypłaty, przelewy) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; c/ odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej m.in. w zakresie gastronomii i przewozów taksówką pod nazwą "M." M. K. oraz - w przypadku gdy skarżący jest podatnikiem VAT – odpisów złożonych za ww. okres deklaracji VAT-7; odpisu ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia; d/ dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów swojego utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę, wywóz odpadów, ogrzewanie, a także za telefon i internet itp.); e/ oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na skarżącego pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); f/ dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia skarżącego wobec urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów; g/ oświadczenia, czy na majątku skarżącego prowadzona jest egzekucja; jeżeli tak - przedłożenia dowodów potwierdzających tę okoliczność.
Skarżący nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Wezwanie referendarza sądowego pozostało bez odpowiedzi. Referendarz sądowy, postanowieniem z dnia 7 września 2015 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 5 października 2015 r. skarżący wniósł sprzeciw na ww. postanowienie.
Oceniając sytuację finansową i majątkową przedstawioną przez skarżącego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w zaskarżonym postanowieniu uznał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd wskazał, że wnioskodawca uchybił obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji, nie można było zatem przyjąć, iż dokonał wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W ocenie Sądu, postępowanie wnioskodawcy, polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów i stosownych oświadczeń, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości, dotyczących jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego, czy też nierzetelne ich wykonanie, należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wskazał, że wniosek został przedłożony wraz ze skargą i wykazał w nim, iż poniesienie kosztów sądowych będzie wiązało się z narażeniem na istotne obniżenie zdolności zapewnienia bieżących potrzeb rodziny. W ocenie skarżącego nieprzedstawienie żądanych dokumentów nie może być traktowane jako okoliczności dyskwalifikujące przy ocenie przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w szczególności, iż zarówno referendarz sądowy jak i Sąd pierwszej instancji w żaden sposób nie zanegowali prawidłowości oświadczeń i nie uzasadnił, dlaczego niewystarczające były dane zawarte w oświadczeniu. Podkreślono także, że istotne znaczenie mają okoliczności faktyczne związane ze sprawą, w której złożona została skarga do WSA.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest zasadne.
Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i należycie uzasadnić podstawę żądania. Zadaniem podmiotu wnioskującego o prawo pomocy jest zatem przedstawienie w sposób wiarygodny i przekonujący okoliczności usprawiedliwiających odstąpienie od obowiązku pokrycia kosztów sądowych.
Nie jest natomiast rolą Sądu zastępowanie strony w poszukiwaniu racji przemawiających za uwzględnieniem wniosku. Obowiązkiem Sądu jest bowiem dokonanie wnikliwej oceny twierdzeń i dowodów przedłożonych przez stronę zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a w konsekwencji rozstrzygnięcie, czy sytuacja materialna i osobista strony daje podstawy do skorzystania ze zwolnienia przewidzianego w art. 245 P.p.s.a
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. W przedmiotowej sprawie przede wszystkim zwrócić uwagę należy na brak możliwości dokonania oceny rzeczywistej kondycji finansowej skarżącego. Wobec wątpliwości co do sytuacji majątkowej strony referendarz sądowy działając w oparciu o art. 255 P.p.s.a. rozpoczął postępowanie wyjaśniające występując do skarżącego o przedłożenie odpowiednich dokumentów i udzielenie dodatkowych informacji w tym zakresie (zob. zarządzenia referendarza sądowego z dnia 7 lipca 2015 r. – k. 19 akt sądowych). Poinformowano skarżącego, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania mu prawa pomocy.
Skarżący jednak w ogóle nie zareagował na przedmiotowe wezwanie. Co więcej mając świadomość, że jego bierna postawa w istocie zadecydowała o niekorzystnym rozstrzygnięciu w kwestii zwolnienia od kosztów sądowych – nawet na etapie zażalenia nie podjął próby wyjaśnienia i doprecyzowania sytuacji materialnej poprzestając na ogólnikowych stwierdzeniach o narażaniu na istotne obniżenie zdolności zapewnienia bieżących potrzeb rodziny. Podkreślenia wymaga, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, która nie przedstawia żądanych informacji musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jej postępowania. W tego typu sytuacjach sąd jest bowiem zmuszony do rozstrzygnięcia sprawy na podstawie niekompletnego materiału dowodowego dostarczonego przez stronę, który może – tak jak w niniejszej sprawie – okazać się niewystarczający dla wykazania istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy.
Prawidłowe jest również stanowisko Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którym brak jest podstaw do oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy pod kątem zasadności wniesionej skargi. Na etapie rozpoznawania wniosku o prawo pomocy nie podlegają analizie zarzuty co do prawidłowości rozstrzygnięć organów podatkowych.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.