Uzasadnienie
1. Postanowieniem z 14 listopada 2016 r., I SA/Gl 577/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił F. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 20 marca 2014 r., [...] w przedmiocie odmowy uchylenia w trybie wznowienia postępowania decyzji ostatecznej w sprawie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r.
Sąd pierwszej instancji z uwagi na przepis art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym. W ocenie sądu pierwszej instancji, skarżący nie wykazał, iż spełniona została przesłanka przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Jego pełnomocnik nie nadesłał żadnego z dokumentów, objętych wezwaniem referendarza sądowego z 26 lipca 2016 r. Sąd zwrócił przy tym uwagę na to, że powyższe wezwanie obejmowało w większości taką samą dokumentację jak ta, o którą – bezskutecznie – wzywano w ramach rozpatrywania poprzednich wniosków skarżącego.
Sąd pierwszej instancji zważył, iż wezwanie do nadesłania dokumentacji źródłowej de facto stanowi podpowiedź, za pomocą jakich dokumentów wnioskodawca powinien zmierzać do wykazania, że spełnia przesłankę warunkującą przyznanie mu prawa pomocy. Jest to tym istotniejsze, że w niniejszej sprawie zaistniały rozbieżności co do deklarowanej przez skarżącego wysokości emerytury, otrzymywanej przez jego małżonkę, bowiem raz wskazywał on, że świadczenie to wynosi 800,00 zł (co potwierdził pełnomocnik), zaś później określił jej wysokość na 1300,00 zł.
Sąd pierwszej instancji nie zgodził się jednocześnie z zarzutem zawartym w sprzeciwie, zgodnie z którym w razie zaistnienia tej rozbieżności wnioskodawca powinien być wezwany do jej wyjaśnienia. Sąd podkreślił, że wątpliwości w tej kwestii wyjaśniłaby dokumentacja, o którą wzywał referendarz sądowy, a której w niniejszej sprawie nie przedłożono także na etapie sprzeciwu.
Wobec powyższego sąd pierwszej instancji nie miał zatem materiału dowodowego, na podstawie którego mógłby ocenić stan finansowy i możliwości płatnicze skarżącego.
2. W zażaleniu z 5 grudnia 2016 r. skarżący zaskarżył postanowienie sądu pierwszej instancji, zarzucając mu "błędne przyjęcie, że w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego nie wykazałem aby moja sytuacja majątkowa uzasadniała zwolnienie mnie od opłaty, a co za tym idzie błędne ustalenie stanu faktycznego tj. mojego stanu majątkowego i przyjęcie, że niewykonanie przeze mnie wezwania do nadesłania dokumentów źródłowych wykluczało uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy". Wobec powyższego skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia oraz o przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
- 3. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, dlatego podlega oddaleniu.
Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika.
W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a.
Biorąc pod uwagę powyższe Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, iż skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki udzielenia prawa pomocy. Należy podkreślić, że skarżącego wezwano do przedstawienia dodatkowych informacji, które pozwoliłyby na ocenę jego sytuacji finansowej. Pomimo tego skarżący, jak sam podkreślił w zażaleniu na powyższe postanowienie, nie "przedłożyłem dokumentów wskazanych w treści wezwania z uwagi na okoliczność, że w mojej ocenie sytuacja majątkowa, którą przedstawiłem w sposób jednoznaczny wskazywała, że nie jestem w stanie zgromadzić środków niezbędnych na poniesienie przedmiotowej opłaty – wpisu". Wbrew twierdzeniom wnioskodawcy nie przedstawił on w sposób jednoznaczny swojej sytuacji majątkowej oraz nie udzielił informacji, które mogłyby zostać ocenione przez sąd pierwszej instancji w kontekście spełnienia przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Należy zatem podzielić stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, że brak dokumentacji źródłowej w istocie wyklucza możliwość obiektywnej i wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy.
Inaczej mówiąc brak właściwego wykonania wezwania skutkować musiało odmową przyznania wnioskowanego prawa pomocy, wobec niewykazania, że w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.