Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 15 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Po 806/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w sprawie ze skargi J. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 14 lipca 2014 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddalił wniosek.
Z uzasadnienia tego postanowienia wynika, że skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że: jego jedyny dochód stanowi kwota do 1.000 zł netto z tytułu prac dorywczych; nie ma żadnych innych dochodów oraz oszczędności; prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe; w dniu 27 czerwca 2000 r. zawarł z żoną umowę rozdzielności majątkowej i prowadzą odrębne gospodarstwa domowe; posiada rachunek bankowy, jednak nie ma na nim żadnych środków, zaś karta kredytowa została mu wypowiedziana w dniu 04 marca 2010 r.; posiada samochód osobowy marki "Ford Skorpio", rok prod. 1990 oraz dom w P.; nie posiada oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości pow. 3.000 euro.
Sąd wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący jednak wniosku nie uzupełnił.
Postanowieniem z dnia 13 listopada 2014 r. referendarz sądowy oddalił wniosek.
Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia wskazując, że nie stać go na uiszczenie wymaganej opłaty sądowej. Zarzucił, że fakty i stwierdzenia zawarte w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym stanowią prawdę, dlatego sąd winien oprzeć się na tych informacjach. Nadto podniósł, że jest człowiekiem starszym i schorowanym, dlatego nie jest on w stanie w pełni samodzielnie wypełniać wszelkich dyspozycji sądu. Wszystko to wymaga dużego nakładu pracy oraz kosztów, których nie ma.
W zaskarżonym postanowieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Sąd podniósł, że treść oświadczenia złożonego przez skarżącego na urzędowym formularzu jest niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, zaś wezwanie skarżącego przez referendarza do uzupełnienia wniosku zmierzało do umożliwienia skarżącemu należytego udokumentowania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W opinii Sądu zakres żądanych przez referendarza dokumentów i informacji miał istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku i w tym zakresie skarżący winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. Zdaniem Sądu, skarżący przedstawiał tylko informacje mogące świadczyć o jego złej sytuacji materialnej, pomijając pozostałe, mimo że został o nie wezwany. Kolejno Sąd wyliczył jakich okoliczności, mimo wezwania, skarżący nie wyjaśnił oraz podkreślił, że pozostawanie skarżącego w związku małżeńskim wiąże się z wzajemną pomocą i obowiązkiem alimentacyjnym.
Końcowo zaznaczono, że wnosząc sprzeciw od kwestionowanego rozstrzygnięcia i znając powody rozstrzygnięcia referendarza skarżący powinien dołączyć do sprzeciwu skierowanego do sądu żądane wcześniej przez referendarza dokumenty i wyjaśnienia, jednakże tego nie uczynił, gdy powyższe dokumenty i informacje, zdaniem Sądu, były niezbędne do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego.
W zażaleniu na to postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zwrot kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżący wyjaśnił, że nie stać go na uiszczenie wymaganej opłaty sądowej, zaś fakty i stwierdzenia zwarte w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym stanowią prawdę – dlatego Sąd powinien oprzeć się na tych informacjach. Skarżący podkreślił, że jest człowiekiem starszym i schorowanym, dlatego nie jest w stanie w pełni samodzielnie wypełniać wszelkich dyspozycji Sądu, co wymaga dużego nakładu pracy i kosztów, których nie skarżących posiada.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest zasadne.
Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela argumentację Sądu pierwszej instancji przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowo - administracyjnego zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.". Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1756/14, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA).
Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594).
Ze wspomnianego art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek ten powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach.
Zgodnie z art. 255 p.p.s.a. w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak przyjęto w judykaturze, fakt niedopełnienia w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W niniejszym postępowaniu Sąd skorzystał z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. - wezwał wnioskodawcę do przedłożenia odpowiednich dokumentów. Wezwany nie uczynił jednak zadość wezwaniu i nie przedstawił wskazanych w wezwaniu dokumentów, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę jego rzeczywistego stanu majątkowego. Podkreślenia wymaga przy tym, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, CBOSA).
Powtórzyć przy tym można za Sądem pierwszej instancji, że skarżący mimo wezwania: nie podał jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jego żony (w szczególności czy małżonka uzyskuje miesięczne dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu, czy małżonka posiada jakieś nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe i przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, udziały w spółkach z o.o., czy małżonka pełni funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach z o.o. i czy małżonka uzyskuje z tego tytułu jakieś dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości); nie wyjaśnił czy na utrzymaniu małżonki pozostają inne osoby, np. dzieci; nie wyjaśnił także, czy poza dochodami deklarowanymi przez niego we wniosku o przyznanie prawa pomocy uzyskuje on jakieś inne dochody, czy korzysta z pomocy opieki społecznej, czy prowadzi działalność gospodarczą; nie podał również czy jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy (jeżeli nie jest zarejestrowany to dlaczego); nie przedłożył również odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2012 i 2013 r. złożonych przez niego i jego żonę (nie wyjaśnił nawet czy on i jego małżonka zeznania roczne podatkowe składali); nie przedłożył również wyciągów z rachunków bankowych i w tej kwestii nie udzielił żadnych wyjaśnień, w szczególności czy żona rachunki bankowe posiada; nie przedłożył odpisu umowy lub orzeczenia o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej oraz odpisu umowy lub orzeczenia o podziale majątku wspólnego między małżonkami (nie wyjaśnił nawet czy został podzielony majątek wspólny między małżonkami); nie podał również w jakiej wysokości on i jego żona ponoszą koszty swojego miesięcznego utrzymania.
Słusznie tym samym uznano, że skarżący nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, iż nie jest w stanie ponieść nawet częściowo kosztów postępowania. Zasadnie wskazano również, że skarżący przedstawiał tylko informacje mogące świadczyć o jego złej sytuacji materialnej, pomijając pozostałe, mimo że został o nie wezwany.
Skoro to skarżącego obciążał obowiązek wykazania zaistnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., z którego to obowiązku w rzetelny sposób się nie wywiązał, należy stwierdzić, że nie wykazał, by błędna była konkluzja Sądu pierwszej instancji co do niewykazania w okolicznościach sprawy spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak kompletnego obrazu sytuacji majątkowej skarżącego nie pozwala przyjąć, że strona wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.