Uzasadnienie
1. Postanowieniem z dnia 4 lipca 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 462/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, odmówił M. M. przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Przedstawiając sytuację materialną i rodzinną skarżącej ustaloną w oparciu o dane z formularza PPF oraz nadesłane dokumenty Sąd podał, że wnioskodawczyni nie posiada stałego źródła dochodu, utrzymuje się razem z dziećmi z kwot wyegzekwowanych przez komornika tytułem alimentów. Skarżąca wskazała, że korzysta z pomocy rodziny przy zakupie lekarstw, żywności i odzieży dla siebie, jednak pomimo wezwania nie wykazała jakiej wysokości jest to pomoc. Dalej Sąd argumentuje, że za odmową przyznania skarżącej prawa pomocy przemawia okoliczność, iż w piśmie skierowanym do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego W. wnioskodawczyni podnosiła swoją trudną sytuację finansową, wręcz brak środków do własnej egzystencji. Natomiast jak wynika z przedstawionych wyciągów bankowych skarżąca w okresie od stycznia do kwietnia 2014 r. ponosiła takie opłaty bieżące jak: polisa ubezpieczeniowa na życie w kwocie 482,88 zł, abonament za telewizję kablową w kwocie średnio ok. 250 zł miesięcznie, abonament za usługi telefonii komórkowej w kwocie średnio ok. 250 zł miesięcznie. Zdaniem Sądu opłaty te świadczą o tym, że skarżąca nie poczyniła oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. W ocenie Sądu pierwszej instancji nie można też uznać za okazjonalne wydatki poczynione na stacjach benzynowych, zważając na okoliczność, iż skarżąca powołuje się na brak środków do życia. Sąd zauważył ponadto, że znaczną część środków skarżąca wypłaca z bankomatu.
Uwzględniając powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarżąca nie wykazała, iż jej sytuacja materialna uniemożliwia poniesienie kosztów sądowych, jak tego wymaga art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a.").
- 2. W zażaleniu na powyższe postanowienie wnioskodawczyni wskazała, że: "1. Od 2011 roku nie pracuję.
- 2. Nie mam stałego źródła dochodu.
- 3. Jestem w trakcie rozwodu.
- 4. Pozostaję pod opieką psychiatry.
- 5. W 2011 i 2012 przeszłam operacje w tym onkologiczną.
- 6. Pozostaję pod opieką psychiatry z uwagi na depresję.
- 7. Nie jestem zarejestrowana w Urzędzie Pracy.
- 8. Nie mam przyznanych alimentów na siebie.
- 9. Nie mam majątku.
- 10. Mam ogromne zadłużenie w bankach sięgające 4 milionów złotych spowodowane powzięciem decyzji o kredycie hipotecznym na mieszkania."
- 3. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem rozstrzygnięcie podjęte przez Sąd pierwszej instancji odpowiada prawu. Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę. Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, opubl. w Lex pod nr 101042).
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy może być, zatem przyznane temu, kto z przyczyn niezależnych od siebie nie może podołać obowiązkowi ponoszenia kosztów postępowania. Z analizy akt sprawy nie można wyprowadzić wniosku, aby skarżąca nie była w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez takowego uszczerbku. Przepis ten nakłada ponadto na stronę wnioskującą o przyznanie jej prawa pomocy obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie (por. postanowienie NSA z 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04, z 3 marca 2008 r., sygn. akt I FZ 74/08, dostępne w CBOSA na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jest ona, zatem zobligowana do przedstawienia w sposób czytelny swojego stanu finansowego, prezentując w sposób niebudzący wątpliwości źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki.
Skarżąca wskazała, że korzysta z pomocy rodziny przy zakupie lekarstw, żywności i odzieży dla siebie, jednak pomimo wezwania nie wykazała jakiej wysokości jest to pomoc. Ponadto jak wynika z pisma z dnia 23 kwietnia 2013 r. skarżąca posiada na koncie akcje, których nie wykazała we wniosku o przyznanie prawa pomocy jako swojego majątku.
Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd wziął pod uwagę nie tylko wysokość dochodów strony i potrzeb jej rodziny, ale również jej stan majątkowy. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem, a więc takich osób, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (zob. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, dostępne w CBOSA na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.