Uzasadnienie
Przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 24 lutego 2011 r., sygn. akt I SA/Ol 813/10, mocą którego oddalono wniosek R. S. o zwolnienie od kosztów sądowych.
W motywach orzeczenia Sąd wskazał, że Strona we wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, że prowadzi sklep odzieżowy, z czego uzyskuje dochód w wysokości 460 zł. Wskazała, iż posiada udział w spółce cywilnej, z którego poniosła stratę. Nie posiada żadnego majątku, nieruchomości, zasobów pieniężnych czy przedmiotów wartościowych. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe.
Pismem z dnia 04.
- 01. 2011 r. Skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez udzielenie dodatkowych szczegółowych informacji.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie Skarżący oświadczył, iż zamieszkuje w K. nr 64 w nieruchomości swojego małoletniego syna, korzysta z tej nieruchomości nieodpłatnie w zamian za opłaty pokrywające koszty zużywania mediów. Wskazał, iż nie posiada rachunków bankowych ani osobistych, ani z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Wyjaśnił, iż ponoszone przez niego miesięczne koszty przedstawiają się następująco: woda 94,63 zł, telefon komórkowy 104,87 zł, energia elektryczna 152,33 zł, olej opałowy 4.025 - za 24 miesiące, tj. 167,71 zł miesięcznie. Ponoszenie wskazanych kosztów zostało udokumentowane odpowiednimi fakturami.
Skarżący wyjaśnił również, że w prowadzonym przez niego sklepie zatrudnia pracownika, któremu płaci wynagrodzenie wg stawki minimalnej, do tego sklepu dojeżdża raz w miesiącu w celu dostarczenia towaru i wypłaty wynagrodzenia za pracę. Wnioskodawca wyjaśnił, iż w latach 2008-2010 nie posiadał żadnych nieruchomości, ruchomości powyżej 3.000 euro ani żadnych zasobów majątkowych. Dodał, iż nie posiada także polis ubezpieczeniowych. Skarżący przedłożył odpis zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) za rok podatkowy 2009 r., z którego wynika, iż poniósł stratę w wysokości 44.629,43 zł, natomiast jego żona osiągnęła dochód w wysokości 5.777,54 zł. Z przedłożonego odpisu informacji o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2009 wynika, iż Skarżący posiada 90 % udziałów w spółce cywilnej "S." działającej w E., przy A. 2/26. Według informacji za wskazany rok spółka ta poniosła stratę w wysokości 49 588,26 zł, z czego na Skarżącego przypadła strata w wysokości 44.629,43 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie nie uznał wniosku za zasadny.
Na wstępie przedstawił wykładnię art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej P.p.s.a. - art. 244 § 1 i art. 245 § 3 P.p.s.a. oraz art. 255 tej ustawy.
Sąd stwierdził, że Skarżący został wezwany na podstawie art. 255 P.p.s.a. do wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak współpracy w tym zakresie przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez Sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Sąd podkreślił, że Wnioskodawca nie wskazał informacji pozwalających wyjaśnić nietypową sytuację zamieszkiwania w nieruchomości swojego małoletniego syna, nie wyjawił też, czy zamieszkuje w niej sam czy też z synem i żoną, czy też ewentualnie z innymi osobami. Nie wyjaśnił też, jakie relacje panują pomiędzy małżonkami. Fakt, że Skarżący jest żonaty, wynika ze złożonego zeznania podatkowego za rok 2009, w którym Skarżący rozliczył się razem z małżonką. Informację powyższą uzyskano dopiero w wyniku wezwania Skarżącego do przedłożenia dodatkowych dokumentów.
Tym samym nie jest wiadome, czy Skarżący aktualnie pozostaje w związku małżeńskim, w separacji czy być może jest po rozwodzie, nieznany jest również majątek współmałżonki. Okoliczności te nie pozostają bez znaczenia dla oceny złożonego wniosku i ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy. Małżonkowie są bowiem zobowiązani, zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Nieustalony pozostał również, poza przedmiotową nieruchomością, majątek małoletniego syna wnioskodawcy.
Sąd podkreślił też fakt rozbieżności pomiędzy deklarowanymi przez wnioskodawcę dochodami a jego wydatkami. Analiza przedstawionych przez Skarżącego wydatków daje podstawy do stwierdzenia, iż wydatkuje on kwotę większą niż uzyskuje, tj. suma stałych kosztów utrzymania wynosi około 519,54 zł, natomiast dochód Skarżącego wynosi 460 zł. Powyższe powoduje, że oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach złożone przez Skarżącego nie jest wiarygodne. Sytuacja majątkowa wnioskodawcy musi być więc inna, niż podaje we wniosku. Niemożliwe jest bowiem, by wydatki przewyższały dochody Strony, a ta nie wykazuje innych źródeł ich finansowania.
Na tej podstawie Sąd uznał, że Skarżący nie wykazał, iż jego położenie majątkowe uzasadniało przyznanie prawa pomocy.
W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 255 i 260 P.p.s.a. przez błędne zastosowanie i oddalenie jego wniosku; art. 163 § 1 i § 2 w zw. z art. 141 § 4, art. 166 i art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. przez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego postanowienia, a ponadto art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji przez ograniczenie jej prawa do sądu z uwagi na oddalenie jego wniosku. Na tej podstawie wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.
W uzasadnieniu stwierdził, że jego oświadczenie zawarte we wniosku było wystarczające dla przyznania prawa pomocy.
W ocenie Strony, z zaskarżonego postanowienia nie wynikają konkretne przyczyny nieuwzględnienia jej wniosku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest oczywiście bezzasadne.
Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji w odniesieniu do kwestii braku wykazania przez Stronę przesłanek przyznania jej prawa pomocy w oparciu o art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., a ponadto stwierdza, że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie tylko odpowiada prawu, ale zostało sporządzone w sposób rzetelny i wyczerpująco odnosi się do przedmiotu niniejszego postępowania wpadkowego.
Podkreślenia wymaga, że argumentacja Strony co do meritum zawarta w zażaleniu ogranicza się do stwierdzenia, iż informacje zawarte w formularzu o przyznanie prawa pomocy były - jej zdaniem - wystarczające do przyznania tegoż. Stanowisko takie budzi zdziwienie w świetle przekonującego, logicznego i precyzyjnego wywodu Sądu pierwszej instancji, z którego niezbicie wynika, że dodatkowe informacje dotyczące: miejsca zamieszkania Skarżącego, jego sytuacji rodzinnej czy sytuacji majątkowej żony i syna mają istotne znaczenie dla rzetelnego rozpoznania jego wniosku. Za prawidłową należy także uznać ocenę Sądu dotyczącą rozbieżności między dochodami a wydatkami Skarżącego, gdzie te drugie przewyższają pierwsze. Oczywistym jest bowiem, że oświadczenie Skarżącego w tym zakresie rozmija się z prawdą i nie może być uznane za podstawę przyznania prawa pomocy, której finansowanie spoczywa na Skarbie Państwa, a więc na wszystkich obywatelach.
Powyższe prowadzić musi także do wniosku o bezzasadności zarzutu dotyczącego uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia. Wbrew twierdzeniu Strony, z jego treści precyzyjnie wynika, że z uwagi na niewykazanie – poprzez pominięcie okoliczności istotnych dla ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i rodzinnego Strony – przesłanek przyznania prawa pomocy, nie może ono być przyznane. Jak prawidłowo wskazał Sąd pierwszej instancji, instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez Stronę kosztów związanych z jej udziałem w sprawie i jego przyznanie uwarunkowane jest wykazaniem – a więc udowodnieniem - przez Stronę, że nie jest ona w stanie sama tych kosztów ponieść w całości bądź części. Oceniając spełnienie tej przesłanki Sąd musi wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne, które rzutują na sytuację majątkową Strony. Gdy część tych okoliczności jest przez Stronę zatajona, nie może być mowy o udowodnieniu, że spełniła przesłanki przyznania prawa pomocy.
W świetle powyższego oczywista jest także bezzasadność zarzutu o naruszeniu prawa Strony do sądu.
Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny postanowił w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. zażalenie oddalić.