Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 25 października 2013 r., sygn. akt I SA/Bd 119/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił T. G. (dalej: skarżący, podatnik) przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd wskazał że skarżący nie wykazał istnienia przesłanki pozwalającej na udzielenie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd zwrócił uwagę na znaczące rozbieżności pomiędzy danymi dotyczącymi sytuacji majątkowej i rodzinnej podatnika. W urzędowym formularzu PPF skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz ośmiorgiem dzieci, którego miesięczny dochód stanowi 2.500 zł brutto z tytułu prowadzonej przez podatnika działalności gospodarczej. Jako majątek skarżący podał dom o powierzchni 200 m² (podlegający zabezpieczeniu w postępowaniu podatkowym), rozpoczętą budowę (podlegającą zabezpieczeniu w postępowaniu karnym) oraz samochód Nissan Navara.
Natomiast w odpowiedzi na wezwanie referendarza podatnik oświadczył, że utrzymuje się z prowadzonej działalności gospodarczej. Ma na utrzymaniu czworo małoletnich dzieci i płaci alimenty na dziecko z poprzedniego małżeństwa w kwocie 500 zł miesięcznie. Żona podatnika nie pracuje. Miesięczne koszty związane z utrzymaniem rodziny skarżący określił na kwotę 4.500 – 5.000 zł. Skarżący posiada samochód Daewoo Matiz oraz zobowiązania wobec ZUS, Urzędu Skarbowego oraz banków WBK i BPH.
Sąd zauważył również, że podatnik nie wykonał w całości wezwania referendarza z dnia 19 sierpnia 2013 r., ponieważ nie przedłożył wyciągów i wykazów rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Skarżący załączył wyłącznie wyciąg z zawiadomienia z Banku Zachodniego WBK o saldzie na rachunku P. [...] na koniec 31 grudnia 2012 r.
W zażaleniu na powyższe postanowienie podatnik zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.). Zaskarżając to postanowienie w całości podatnik wniósł o jego zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Prawo pomocy może być zatem przyznane temu, kto z przyczyn niezależnych od siebie nie może podołać obowiązkowi ponoszenia kosztów postępowania. Na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie. Owe wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. W tym celu strona powinna złożyć na urzędowym formularzu oświadczenie o swoim stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym (art. 252 § 1 i § 2 p.p.s.a.). Jednakże, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie powyższego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony.
Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie, co też uczynił. Powołane we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, przy czym, to do Sądu, kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena czy takie okoliczności zachodzą.
Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając zażalenie, zgodził się z sądem pierwszej instancji, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanki pozwalającej na udzielenie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Postępowanie skarżącego uniemożliwiło wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Podkreślić należy, że zestawienie kosztów związanych z utrzymaniem rodziny z miesięcznym dochodem uzyskiwanym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej prowadzi do wniosku, że skarżący posiadał inne źródła dochodów, o których nie poinformował, ponieważ wydatki przekraczały podany przez niego dochód osiągany z prowadzonej działalności gospodarczej.
W ocenie NSA wyciągi z rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy, o które skarżący był wzywany, stanowiły istotny element oceny jego sytuacji materialnej, ponieważ na podstawie ich analizy można ustalić wysokość uzyskiwanych dochodów, wartość posiadanych środków pieniężnych, jak i strukturę wydatków podatnika. Natomiast uchylanie się, pomimo wyraźnego wezwania Sądu, od powyższego zobowiązania powoduje, że wniosek nie może zostać załatwiony pozytywnie. Skarb Państwa nie może bowiem ponosić ciężaru kosztów związanych z prowadzonym postępowaniem sądowym, skoro podatnik nie wykonuje wezwania Sądu.
Podkreślić należy, że to w interesie strony, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy leży przedstawienie wszystkich okoliczności uzasadniających jej trudną sytuację materialną, a w razie konieczności – potwierdzenie ich stosownymi dowodami.
Mając powyższe na uwadze, wobec niestwierdzenia aby Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszył prawo zaskarżonym postanowieniem, należało zażalenie oddalić, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.