Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 5 listopada 2013 r. sygn. akt VII SA/Wa 392/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił L.Ż. (dalej jako "Skarżący") przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, w sprawie z jego skargi na decyzję Ministra Finansów z dnia 19 grudnia 2012 r., w przedmiocie umorzenia opłaty legalizacyjnej w części.
Przedstawiając stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe, w skład którego wchodzi sześć osób, w tym czwórka dzieci - dwie córki w wieku 15 i 12 lat oraz dwóch synów w wieku 8 lat. Zadeklarowany wspólny dochód w rodzinie wynosi około 5 574 zł i stanowi go kwota dochodu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej Skarżącego (ok. 5 000 zł) oraz zasiłki rodzinne na dzieci (574 zł). Skarżący posiada nieruchomości, tj. mieszkanie o pow. 47 m2 oraz nieruchomość gruntową o pow. 700 m2.
Skarżący nie wykazał, że posiada oszczędności, ani inny majątek. Miesięczne koszty utrzymania mieszkania to około 760 zł. Podał, że posiada na koncie debet w wysokości 23 000 zł. W uzasadnieniu wniosku dodał, że jest jedynym żywicielem rodziny, a jego dochody są ściśle związane z gospodarką leśną. W dodatkowym piśmie wyjaśnił, że prowadzi działalność gospodarczą, w ramach której wykonuje prace w lesie i zaznaczając, że jest to praca sezonowa, gdyż w grudniu i styczniu nie otrzymuje zleceń. Rozbudowy budynku, stanowiącego przedmiot sprawy, dokonał z własnych oszczędności i materiałów, a koszt inwestycji określił na około 5 000 zł. Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem rodziny to kwota około 2 500 zł. oraz kwota 2 500 zł to koszty prowadzenia działalności gospodarczej. Do pisma dołączono kopię dokumentu PIT, kopię decyzji dotyczącej zasiłków rodzinnych, kopię umowy kredytowej oraz wyciąg z rachunku bankowego za ostatnie trzy miesiące.
Sąd pierwszej instancji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego, gdyż w ocenie Sądu, Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ponieważ wskazane w formularzu PPF dochody zostały zaniżone. Sąd przypomniał, że Skarżący wskazał jako dochód miesięczny brutto kwotę 5 574 zł. Jednak ze złożonych dokumentów, a w szczególności z wyciągów bankowych taka kwota nie wynika. Z przedstawionych wyciągów wynika, że Skarżący w pierwszej połowie każdego miesiąca otrzymuje jeden przelew za wykonane prace leśne w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. W okresie od dnia 20 maja 2013 r. do dnia 4 października 2013 r. otrzymał należność na konto za cztery faktury, stanowiące należności za prace leśne wykonane w od maja do sierpnia 2013 r. w łącznej wysokości 49 029,91 zł, co daje średni miesięczny dochód w wysokości 12 257,47 zł brutto.
Ponadto z decyzji Wójta z dnia 30 października 2012 r. wynika, że pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym Anna Nora, otrzymuje co miesiąc świadczenia rodzinne w wysokości 584 zł oraz jednorazowo we wrześniu 2013 r. kwotę 400 zł. Skarżący przedstawił też umowę zawartą w dniu 14 sierpnia 2013 r. na kredyt odnawialny w ramach limitu kredytowego w kwocie 25 000 zł. Natomiast jako stałe miesięczne wydatki wskazał kwotę 760 zł związaną z utrzymaniem mieszkania, kwotę 2 500 zł związaną z utrzymaniem rodziny oraz kwotę 2 500 zł związaną z utrzymaniem firmy. Z zestawienia ww. dochodów oraz kwot przedstawiających stałe miesięczne wydatki wynika, że Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oceny tej nie zmienia fakt, że na dzień 4 października 2013 r. saldo konta zamyka się kwotą ujemną o wysokości 4 520,19 zł, ponieważ kwota ta nie stanowi dowodu na wysokość uzyskiwanych dochodów, a jedynie stanowi potwierdzenie o możliwości skorzystania przez Skarżącego z ww. umowy kredytowej.
Oznacza to, że Skarżącego stać jest na ponoszenie ciężarów finansowych wynikających z zawartej umowy kredytowej. Ponadto przedstawione wyciągi nie uwzględniają sumy należnej za wykonane prace leśnie za miesiąc wrzesień 2013 r. Dla powyższej oceny nie ma też aktualnie znaczenia to, że prace leśne wykonywane przez Skarżącego mają charakter sezonowy, w miesiącach grudzień-styczeń nie otrzymuje zleceń na pracę, gdyż Sąd ocenia sytuację finansową na datę wydania postanowienia. Ponadto jak wynika z przedstawionego do akt sprawy PIT-28 za 2012 r. Skarżący uzyskał przychód w wysokości 83 483,69 zł, co dawało średniomiesięcznie kwotę 6 956,97 zł, co przy uwzględnieniu aktualnie ponoszonych wydatków, tj. 760 zł (utrzymanie mieszkania), kwoty 2 500 zł (utrzymanie rodziny) oraz kwoty 2 500 zł (utrzymanie firmy), również stanowi dowód potwierdzający, że uzyskiwane dochody umożliwiają zgromadzenie co miesiąc dodatkowych środków. Nie ulega więc wątpliwości, że obecnie wykazany średniomiesięczny dochód to 12 257,47 zł.
W zażaleniu Skarżący zaskarżył postanowienie w całości i wniósł o jego uchylenie i przyznanie mu pomocy w żądanym zakresie, ewentualnie rozważenie, czy przysługuje mu prawo pomocy w zakresie częściowym.
W uzasadnieniu Skarżący w zasadzie powtórzył argumentację, która była znana Sądowi pierwszej instancji, tj. kwestia sezonowości wykonywanej pracy, koszt prowadzenia działalności gospodarczej, utrzymanie sześcioosobowej rodziny. Skarżący nie zgodził się z uzasadnieniem zaskarżonego postanowienia i wyrażonym tam krzywdzącym, w jego ocenie, stanowiskiem Sądu, który bezpodstawnie zarzucił mu zaniżenie dochodów w formularzu PPF. Odnosząc się do tego stanowiska Skarżący podtrzymał swoją argumentacją, jaką wyraził już w sprzeciwie, podkreślając, że w złożonym formularzu został przedstawiony średni miesięczny dochód otrzymywany w 2013 r., z uwagi na sezonowość wykonywanej pracy. Zaznaczając, że jego dochody powinny być rozpatrywane w ujęciu rocznym, ponieważ w miesiącach grudzień-styczeń, w których otrzymuje niższy dochód lub w ogóle go nie otrzymuje, posiłkuje się korzystając z kredytu odnawialnego, by móc w tych okresach pokryć wydatki, które przewyższają dochody.
Zatem stanowisko Sądu, że Skarżącego stać na bieżące wydatki, ale również na spłatę kredytu są bezpodstawne i pochopie została oceniona jego sytuacja majątkowa. Skarżący podniósł, że w postanowieniu nie rozważono okoliczności, iż jeżeli nie zasługuje on na przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, to czy nie było podstaw do przyznania mu prawa pomocy w zakresie przyznania radcy prawnego, gdyż na tym etapie bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika nie ma możliwości złożenia skutecznego odwołania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie
W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada odpłatności drogi sądowej. Nie powinna jednak ona uniemożliwić realizacji prawa obywateli do sądu. Z tej przyczyny powstała instytucja zwolnienia od kosztów sądowych, której realizację stanowią przepisy dotyczące przyznania prawa pomocy. W myśl art. 245 § 1 i § 2 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a., następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, iż z całokształtu sprawy wynika, że Skarżący, co prawidłowo zbadał Sąd pierwszej instancji, uzyskał w 2012 r. przychód w wysokości 83 483,69 zł. Dawało to średniomiesięcznie kwotę 6 956,97 zł, co przy uwzględnieniu aktualnie ponoszonych wydatków, tj. 760 zł (utrzymanie mieszkania), kwoty 2 500 zł (utrzymanie rodziny) oraz kwoty 2 500 zł (utrzymanie firmy) wystarcza na pokrycie tych kosztów. Nie ma także wątpliwości, iż obecnie wykazany średniomiesięczny dochód za trzy miesiące w 2013 r. w wysokości 12 257,47 zł, pozwala Skarżącemu, w ocenie Sądu odwoławczego, na poniesienie pełnych kosztów postępowania, dlatego zasadnie odmówiono Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie znajduje uzasadnienia rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania prawa pomocy odmienne niż uczynił to Sąd pierwszej instancji. Należy tu podnieść, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe.
Przyznanie prawa pomocy bądź odmowa jego przyznania zawsze powinna wynikać z oceny dwóch podstawowych elementów jak koszty ponoszone przez stronę na poczet prowadzonego postępowania oraz aktualnej kondycji finansowej. Sąd pierwszej instancji, wbrew zarzutom Skarżącego, dokonał właśnie takiej oceny złożonego wniosku, poprzez szczegółowe wskazanie, na koszty postępowania oraz dochody jakie otrzymuje Skarżący i uznał, że jest on w stanie pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie bez pomocy państwa i odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.
W takiej sytuacji należy uznać, że Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że Skarżący nie wykazał okoliczności, które mogłyby świadczyć o jego trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Natomiast postawiony w zażaleniu zarzut nierozważenia przez Sąd pierwszej instancji, okoliczności, czy nie ma podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, ocenić należy jako chybiony. Skarżący wnioskował bowiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd pierwszej instancji badał bowiem przesłanki wynikające z art. 246 § 1 P.p.s.a. i stwierdził, że sytuacja Skarżącego nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie, ani zwolnienia od kosztów sądowych, ani poprzez przyznanie mu pomocy radcy prawnego.
Należy wskazać, że przesłanką uzasadniającą przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, czego żąda Skarżący we wnioskach zawartych w zażaleniu, jest niemożność poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego, nie zaś bez jakiegokolwiek uszczerbku stąd też nawet odczuwalny istotnie uszczerbek związany z poniesieniem kosztów pomocy prawnej profesjonalnego pełnomocnika nie skutkuje przyznaniem praw pomocy w zakresie częściowym, jeżeli pozostałe po ich pokryciu środki finansowe, zgodnie z wyliczeniami Sądu pierwszej instancji wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb Skarżącego i jego rodziny.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. oddalił zażalenie.