Uzasadnienie
Sygn. akt II FZ 147/09
Postanowieniem z 22 grudnia 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.
Z uzasadnienia postanowienia wynikało, iż skarżący wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi określonego na 100 złotych. Oświadczył przy tym, iż utrzymuje się jedynie z renty strukturalnej wynoszącej 1654 złotych. Na jego utrzymaniu pozostaje pełnoletnia córka będąca studentką. Stwierdził, iż stałe wydatki pochłaniają niemal całość jego miesięcznych dochodów. Skarżący posiada dom mieszkalny, dwa domy w budowie, mieszkanie, nieruchomość rolną / 0,8 ha / oraz nieruchomość gruntową / 604 m kw. /.
W odpowiedzi na wezwanie wystosowane w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. - dalej: "p.p.s.a."/ skarżący przedstawił m.in. wyciąg z rachunku bankowego zaświadczający saldo rachunku bankowego w wysokości 84,76 złotych. Oświadczył jednocześnie, iż koszty utrzymania córki studiującej w Wielkiej Brytanii wynoszą miesięcznie 470 funtów.
W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, który odmówił przyznania prawa pomocy, skarżący rozszerzył swój wniosek o żądanie ustanowienia adwokata.
Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż rozszerzenie wniosku w drodze pisma procesowego jest dopuszczalne i rozpoznał wniosek skarżącego jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Sąd nie znalazł jednak podstaw do uwzględnienia takiego żądania. Wskazał na dyskredytujące wniosek sprzeczności wynikające z oświadczeń skarżącego. Stwierdził mianowicie, iż deklarowana we wniosku kwota miesięcznych wydatków jak również kwoty przeznaczane przez skarżącego na utrzymanie córki przekraczają kwotę jego miesięcznych dochodów. Nadto wskazano, iż skarżący - pomimo wystosowanego do niego wezwania - nie przedłożył wyciągu z jednego z posiadanych rachunków bankowych, ograniczając się do oświadczenia o ujemnym saldzie. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał też, iż na przeszkodzie przyznaniu prawa pomocy stoi fakt posiadania przez skarżącego licznych nieruchomości.
W ocenie Sądu na obecnym etapie postępowania nie ma również potrzeby ustanawiania adwokata, ponieważ jego udział jest niezbędny dopiero w razie sporządzania skargi kasacyjnej lub zażalenia. Ponadto zgodnie z art. 6 p.p.s.a. sąd powinien udzielać wskazówek i pouczeń o czynnościach procesowych i ich skutkach stronie działającej bez pełnomocnika, natomiast zgodnie z art. 134 p.p.s.a. sąd nie jest związany granicami skargi.
Skarżący nie zgodził się z postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i w złożonym zażaleniu wniósł o przyznanie prawa pomocy. Stwierdził, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślił, iż obok kosztów własnego utrzymania, ponosi również wydatki związane z zagranicznymi studiami córki.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 194 § 3 p.p.s.a. zażalenie winno zawierać m.in. wniosek o zmianę lub uchylenie zaskarżonego postanowienia, jak również zwięzłe uzasadnienie. Lektura zażalenia skarżącego uzasadnia przyjęcie, iż spełnia ono wskazane wymogi formalne i to pomimo tego, iż wprost nie wskazano w jego treści wniosku procesowego o zmianę czy uchylenie zaskarżonego postanowienia. Niemniej Sąd odwoławczy uznaje, iż zadość powyższemu wymogowi czyni sformułowane w zażaleniu żądanie przyznania prawa pomocy. Skoro bowiem jest ono adresowane do Naczelnego Sądu Administracyjnego w reakcji na postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy, taki wniosek procesowy należy odczytać jako wniosek o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny nie znajduje jednak podstaw do uwzględnienia zażalenia. Prawo pomocy w zakresie całkowitym, czyli takim jakiego przyznania ostatecznie domaga się skarżący, przysługiwałoby mu gdyby wykazał, iż nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym natomiast gdyby wykazał, że poniesienie całości kosztów postępowania mogłoby narazić jego i jego rodzinę na uszczerbek utrzymania koniecznego (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zasadnie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Istotnie bowiem oświadczenia skarżącego nie dają podstaw do poczynienia kategorycznych - niewątpliwych ustaleń co do jego stanu posiadania. Oświadczenia te są niespójne i wynikają z nich sprzeczności na tyle istotne, że nie pozwalają na uznanie tych oświadczeń za wiarygodne. Skarżący dowodził bowiem, iż ponosi wydatki przekraczające dochody, twierdząc jednocześnie, że nie posiada oszczędności. Sprzeczność ta nasuwa wątpliwość co do faktycznego stanu posiadania skarżącego, na co słusznie zwrócono uwagę w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
W złożonym zażaleniu skarżący nie podważył powyższych ustaleń. Ograniczył się tylko do podsumowania swoich wcześniejszych oświadczeń, które - jak wskazano - zostały wnikliwie ocenione przez Sąd I instancji.
Trzeba też podkreślić, iż prawo pomocy przysługuje osobom ubogim, nieposiadającym majątku wystarczającego na sfinansowanie swego udziału w postępowaniu sądowym, gdy poniesienie tych kosztów jest w ogóle niemożliwe bądź pociąga za sobą groźbę niemożności zaspokojenia podstawowych - uzasadnionych potrzeb życiowych. Skarżący natomiast posiada majątek na który składają się liczne nieruchomości, natomiast z jego oświadczeń wynika, iż ponosi także wydatki nie służące utrzymaniu koniecznemu (np. na korzystanie z internetu).
Na podstawie oświadczeń i dokumentów przedstawionych przez skarżącego nie można więc uznać, że poniesienie kosztów postępowania obejmujących uiszczenie wpisu od skargi / 100 zł / i pokrycie wynagrodzenia pełnomocnika przekracza jego możliwości majątkowe.
Ostatecznie, zażalenie jako pozbawione uzasadnionych podstaw należało oddalić / art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. /.