Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 stycznia 2010 roku sygn. akt I SA/Łd 725/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił C. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych.
Z przedstawionego przez Sąd I instancji stanu sprawy wynika, że w dniu 28 lipca 2009 r. C. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia 30 czerwca 2009 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 r. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 28 sierpnia 2009 r. wpis od tej skargi został określony na kwotę 11.037 zł. W skardze strona, poza zarzutami co do decyzji, zawarła też wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Do skargi załączono wypełniony urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (PPF). W uzasadnieniu tegoż wniosku skarżący podał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Podał, że aktualnie jest jedynym żywicielem rodziny, bowiem żona przebywa na urlopie wychowawczym i nie uzyskuje żadnych dochodów.
Małżonkowie posiadają dwoje dzieci. Skarżący jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1.500 zł brutto, z którego pokrywane są wydatki na wyżywienie całej rodziny i opłaty. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, dochodach i majątku, wynika ponadto, że we wspólnym gospodarstwie pozostają żona i dwoje dzieci, a skarżący posiada dom w A. w Gminie O. o powierzchni 200 m2 oraz spłaca kredyt zaciągnięty na zakup ww. nieruchomości, przy czym nie wskazał wysokości raty. Z wniosku wynika również, że skarżący nie posiada przedmiotów wartościowych, papierów wartościowych ani oszczędności.
Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 2 września 2009 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez udokumentowanie wysokości wynagrodzenia, które ujawnił we wniosku, nadesłanie zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości swoich oraz żony dochodów za lata 2007 i 2008 ze wskazaniem źródeł osiągnięcia przychodów bądź odpisów zeznań podatkowych, wyciągów z posiadanych przez małżonków kont i lokat bankowych za ostatnie 3 miesiące, nadesłanie zaświadczenia o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego, oraz udokumentowanie miesięcznych kosztów eksploatacyjnych, w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie przedstawił zaświadczenie, z którego wynika, iż jest zatrudniony w Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością "W.", na stanowisku Prezesa Zarządu, a jego średnie wynagrodzenie z ostatnich 3 miesięcy wynosi 1.120 zł netto, oraz informację o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy PIT-11 za okres od 1 października do 31 grudnia 2008 r., wystawiony przez obecnego pracodawcę, z którego wynika, iż za ten okres osiągnął dochód w wysokości 2.780 zł. Nadto nadesłał zaświadczenie Prezydenta Miasta Ł. o wykreśleniu z ewidencji z dniem 28 czerwca 2007 r. prowadzonej działalności gospodarczej pod nazwą "F." Prywatne Przedsiębiorstwo Wielobranżowe oraz zawartą w formie aktu notarialnego umowę ustanawiającą z dniem 23 kwietnia 2004 r. ustrój małżeńskiej rozdzielności majątkowej a także kopię wyroku z dnia 27 września 2007 r. zobowiązującego wnioskodawcę do łożenia alimentów na poczet swojej żony oraz córki w wysokości 1.000 zł miesięcznie.
Ponadto oświadczył, iż jest w faktycznej separacji z żoną i dlatego nie jest w stanie przedłożyć zaświadczeń dotyczących wielkości jej dochodów, względnie jej zeznań podatkowych za ubiegłe lata ani dokumentów potwierdzających wysokość wydatków eksploatacyjnych, czy też wyciągów z jej rachunków bankowych. Sam nie posiada rachunków bankowych. Oświadczył także, że w roku 2007 nie osiągał żadnych dochodów, zaś w roku 2008 osiągnął jedynie dochód w spółce "W.". Postanowieniem z dnia 16 września 2009 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem, motywując rozstrzygnięcie niemożnością przeprowadzenia całościowej oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącego w celu ustalenia, czy rzeczywiście obiektywnie odpowiada ona przesłankom uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych.
Na to postanowienie skarżący złożył sprzeciw. Postanowieniem z dnia 20 października 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 19 listopada 2009 r. ponownie wezwano stronę do uiszczenia wpisu od skargi.
W dniu 1 grudnia 2009r. skarżący uiścił kwotę 500 zł tytułem wpisu od skargi i jednocześnie złożył nowy wniosek o przyznanie prawa pomocy, tym razem w zakresie częściowym. W uzasadnieniu podniósł, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oświadczył, że jego jedynym źródłem utrzymania jest wynagrodzenie, które uzyskuje z tytułu zatrudnienia w Spółce z o.o. "W.", w wysokości 1.200 zł netto. Skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej. Wyjaśnił, że w dniu 28 czerwca 2008 nastąpiło wykreślenie działalności gospodarczej prowadzonej pod nazwą P.P.W. F. W umowie zawartej w formie aktu notarialnego w dniu 23 kwietnia 2004 r. skarżący i jego żona ustanowili ustrój rozdzielności majątkowej, a wyrokiem z dnia 27 września 2007 r. skarżący został zobowiązany do łożenia alimentów na poczet swojej żony oraz córki, w wysokości 1.000 zł miesięcznie.
Wnioskodawca oświadczył nadto, iż pozostaje w faktycznej separacji z żoną i nie partycypuje w jej dochodach. Nie jest w stanie przedstawić zaświadczenia o dochodach żony, ale według posiadanej przez niego wiedzy żona korzysta z urlopu wychowawczego, dlatego skarżący starał się "przekazywać żonie kwoty na pokrycie opłat etc.". Skarżący oświadczył, że posiada dom w A. II oraz że spłaca kredyt, który zaciągnął na jego zakup. Z uwagi na fakt pozostawania w faktycznej separacji z żoną, wnioskodawca mieszka w Ł. przy ul. J., gdzie jest zameldowany. Mieszkanie nie jest jego własnością. Mieszka w nim dzięki grzeczności brata. Nie ponosi opłat za to mieszkanie, nie posiada rachunku bankowego, oszczędności, kosztowności itp.
Skarżący oświadczył, że opisany w ponownym wniosku stan faktyczny przedstawiał Sądowi we wniosku o całkowite zwolnienie z kosztów sądowych. Wyjaśnił też, że wobec nie uzyskania zwolnienia z kosztów tytułem wpisu od skargi uiścił kwotę 500 zł, pożyczoną od najbliższych. Podniósł też, iż wszystkie dokumenty dotyczące stanu faktycznego złożył do pierwotnego wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką dzieci. Treść zawarta w kolejnych rubrykach formularza stanowi powtórzenie okoliczności przedstawionych w uzasadnieniu wniosku. Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2009 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W złożonym sprzeciwie pełnomocnik skarżącego wniósł o jego zmianę poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, tj. powyżej kwoty 500 zł.
W uzasadnieniu sprzeciwu, poza przytoczeniem argumentów uzasadnienia postanowienia i polemiką z oceną referendarza sądowego co do wiarygodności okoliczności podniesionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, pełnomocnik podniósł, że skarżący jest współwłaścicielem domu w A., co nie oznacza że w nim mieszka. Z uwagi na złe relacje z żoną skarżący mieszka w Ł. przy ul. J. korzystając z pomocy brata. Skarżący jest obciążony obowiązkiem alimentacyjnym, a więc partycypuje w kosztach utrzymania rodziny (zaspokajania potrzeb dzieci). Ponieważ nie posiada on środków, pomoc ta jest sporadyczna i znikoma.
Dalej podniósł, że strona pozostaje w separacji z żoną, nie wie ile ona zarabia, nie korzysta z jej dochodów, zaś wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru nie zawsze kształtuje się na podstawie wartości przedmiotu zaskarżenia. Pełnomocnik strony zakwestionował też twierdzenie zawarte w postanowieniu jakoby skarżący wygospodarował 500 zł na opłacenie wpisu. Oświadczył, że wobec tak wysokiego zobowiązania nie można się dziwić, że skarżący chce uiścić choć część wpisu. Podniósł nadto, iż skarżący pożyczył wymienioną kwotę od rodziny. Stwierdził również że podważanie w skarżonym postanowieniu oświadczeń skarżącego oraz dowodzenie, iż skarżący posiada oszczędności których nie ujawnił we wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie znajduje uzasadnienia merytorycznego. Po ponownym rozpoznaniu wniosku Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że skarżący nie wykazał w sposób należyty, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Podniósł dodatkowo, że nadal wskazane przez skarżącego we wniosku okoliczności faktyczne dotyczące sytuacji materialnej budzą liczne zastrzeżenia co do ich wiarygodności, przede wszystkim z uwagi na rozbieżności nie tylko pomiędzy oświadczeniami samego wnioskodawcy, zawartymi we wniosku i sprzeciwie, ale i złożonymi przez niego do pierwotnego wniosku dokumentami, mającymi potwierdzać te okoliczności. W dalszym ciągu też strona nie złożyła wszystkich dokumentów, do przedstawienia których została wezwana, a które miały nie tylko ustalić rzeczywiste okoliczności faktyczne niezbędne do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, tj. dotyczące rzeczywistej sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a które pozwalałyby także na wyeliminowanie sprzeczności w twierdzeniach wnioskodawcy co do tej sytuacji. Argumentował, że strona, oświadcza, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką dzieci, a jednocześnie stwierdza, że pozostaje w faktycznej separacji z żoną i nie partycypuje w dochodach swojej żony, z kolei w sprzeciwie podnosi, iż płacąc alimenty partycypuje w kosztach utrzymania rodziny, ale już w następnym zdaniu tego sprzeciwu stwierdza, iż sporadycznie i w znikomej wielkości partycypuje w tych kosztach z uwagi na brak środków.
Te rozbieżne oświadczenia skarżący składał w roku 2009, podczas gdy umowa o rozdzielności majątkowej i wyrok zasądzający alimenty są datowane odpowiednio na 2004 i 2007 r. Jedynym wydatkiem jaki skarżący udokumentował, dopiero na wezwanie referendarza, są alimenty zasądzone wyrokiem sądu, a ponadto wyjaśnił, iż nie ponosi opłat za używanie mieszkania brata. Nadal nie ujawnił wysokości wydatków na utrzymanie domu w A. Gmina O. oraz przemilczał kwestię wysokości rat kredytu zaciągniętego na budowę tego domu. Ponadto Sąd I instancji nie dał wiary, iż jedynym źródłem utrzymania skarżącego i jego rodziny jest wynagrodzenie w wysokości 1.120 zł netto. Wątpliwe jest bowiem, by deklarowany przez stronę dochód mógł pokryć wydatki utrzymania własnego strony oraz spłatę rat kredytu zaciągniętego na zakup domu o tak znacznej powierzchni jaką jest pow. 200 m². Istotne jest też i to, że skarżący nie przedłożył też ani rocznych zeznań podatkowych o wysokości dochodu osiągniętego w latach 2007-2008, ani zaświadczeń z urzędu skarbowego w tej sprawie, co mogłoby pozwolić na ocenę jego zdolności do poczynienia ewentualnych oszczędności.
W zażaleniu skarżący zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej - p.p.s.a.), poprzez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego w wysokości 11.037 zł. Co do kwestii zamieszkania, poinformowano, że z uwagi na separację faktyczną z żoną Skarżący nie przebywa w A. II, gmina O., ale w lokalu mieszkalnym, który nie stanowi jego własności, za zgodą brata. Oświadczył także, że nie ponosi kosztów utrzymania tego lokalu, a wskazane dochody stanowią jedyne źródło utrzymania. Wyjaśnił także, że nie ma wiedzy co do wysokości dochodów żony.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej skarżącego w taki sposób, że nie jest on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Przy czym to do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy na temat sytuacji materialnej wnioskodawcy, wynikającej ze zgromadzonych w sprawie dokumentów, należy ocena czy zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy także, iż w swojej ocenie Sąd rozważa wniosek strony i jej indywidualną sytuację, mając z jednej strony na względzie umożliwienie stronie faktycznej realizacji prawa do sądu, zaś z drugiej strony, sąd musi ocenić indywidualną sytuację wnioskodawcy, uwzględniając przesłanki z art. 199 p.p.s.a., tj. zasadę ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.
Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a., spoczywa na stronie składającej wniosek. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa na urzędowym formularzu stosowny wniosek (art. 252 § 2 p.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej, finansowej wnoszącego. Jednak w razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W konsekwencji - podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny lub wzajemnie sprzeczny powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia.
W rozpoznawanej sprawie, z naruszeniem spoczywającego na nim obowiązku, składający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie uprawdopodobnił i nie udokumentował szeregu okoliczności podnoszonych na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. A zatem skoro skarżący nie przedstawił dokumentów, które uprawdopodobniłyby, że jego sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie wniosku, to Sąd I instancji miał pełne podstawy ocenić wniosek jako niezasadny.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego strona nie wykazała przesłanek przyznania prawa pomocy nie tylko wówczas, gdy nie przedłożyła dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową, ale także wówczas, gdy przedłożone dokumenty i oświadczenia są niewiarygodne. Zdaniem Sądu skarżący przedstawił dokumenty i oświadczenia, które budzą uzasadnione wątpliwości. O ich niewiarygodności świadczy ich niespójność oraz niedostateczne wyjaśnienie przez Stronę istotnych okoliczności. Przede wszystkim skarżący nie wyjaśnił w żaden sposób jak jest możliwe, że z jednej strony pozostaje w faktycznej separacji z żoną, a z drugiej strony pozostaje z nią we wspólnym gospodarstwie domowym i jako dochód rodziny wskazuje kwotę 1500 zł brutto. Ta okoliczność, wskazana we wniosku, pozostaje z kolei w sprzeczności z oświadczeniem strony, iż zamieszkuje on gościnnie u brata, a zatem w innym mieszkaniu niż żona.
Ponadto strona nie wyjaśniła skąd posiada środki na zatrudnienie profesjonalnego pełnomocnika, w jaki sposób udaje jej się - przy dochodach 1.120 zł netto - wyasygnować kwotę 1000 zł, którą jest obciążona z tytułu alimentów na dzieci, a za pozostałą kwotę utrzymać siebie i zapłacić raty kredytu za dom. Nawet gdyby przyjąć, jak twierdzi skarżący, że alimenty płaci sporadycznie i znikomej wysokości, to i tak wątpliwe jest aby wykazany dochód mógł pokryć koszty utrzymania własnego. Nadal nie zostały też rozwiane wątpliwości co do wysokości rat i pozyskania środków na spłatę kredytu zaciągniętego na zakup domu w A. Gmina O. W tej sytuacji zasadne było stwierdzenie Sądu I instancji, że skarżący w sposób wybiórczy przedstawia okoliczności związane z sytuacja materialną i rodzinną akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jego trudnej sytuacji materialnej, ignorując natomiast wezwania do udokumentowania rzeczywistej wysokości wydatków.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, trafnie Sąd I instancji uznał, że w rozpoznawanej sprawie brak jest dostatecznych podstaw do przyjęcia, że skarżący jest osobą, której sytuacja materialna uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzekł jak w sentencji.