Uzasadnienie
1. Postanowieniem z 30 stycznia 2013 r., I SA/Łd 1130/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił przyznania stronie skarżącej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z 2 sierpnia 2012 r. w przedmiocie ustalenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów.
2. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym: postanowieniem z 14 grudnia 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący wskazał, że starał się przedstawić swoją sytuację majątkową w sposób możliwie szczegółowy, że nie miał świadomości aż do otrzymania wezwania o konieczności podawania informacji o posiadanych udziałach w spółkach, tym bardziej, że sam fakt posiadania udziałów nie pozwala na uznanie, że skarżący posiada lub osiąga inny dochód niż 1000 zł z tytułu umowy o pracę.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia sąd wskazał, że oświadczenia skarżącego, składane również na wyraźne wezwanie sądu, budzą uzasadnione wątpliwości co do ich zgodności z rzeczywistym stanem majątkowym i finansowym strony. Po pierwsze, twierdzenie jakoby strona nie ponosiła żadnych kosztów utrzymania mieszkania, w którym przebywa, w zestawieniu z oświadczeniem, że koszty te ponosi wyłącznie piętnastoletni syn skarżącego, bezrobotny i niedysponujący żadnymi dochodami, razi swoją sztucznością. Po drugie, nie bez znaczenia dla oceny wniosku jest fakt celowego pomijania - zarówno samym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i w późniejszych oświadczeniach - istotnych elementów majątku posiadanego przez skarżącego. Brak jakichkolwiek informacji co do szeroko zakrojonej działalności gospodarczej skarżącego oraz udziału w zarządzaniu podmiotami gospodarczymi, świadczyć może jedynie o celowym pominięciu tych okoliczności przez skarżącego.
Nie sposób zatem twierdzić, że skarżący w sposób rzetelny i pełny wykazał swoją sytuację majątkową i finansową, a w konsekwencji, że wykazał przesłanki przyznania mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
3. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił jemu naruszenie art. 246 par. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej jako: "P.p.s.a.") poprzez odmowę przyznania prawa pomocy pomimo wskazania okoliczności, które w sposób niewątpliwy uzasadniają konieczność przyznania prawa pomocy oraz art. 141 par. 4 w zw. z art. 166 P.p.s.a. poprzez brak odniesienia się do argumentacji skarżącego zawartej w sprzeciwie od postanowienia referendarza z 14 grudnia 2012 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
- 4. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, iż w postępowaniu sądowoadministracyjnym jako odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony przewidziana została instytucja pomocy prawnej, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.). Art. 246 P.p.s.a. określa przesłanki przyznania pomocy prawnej. Zgodnie z § 1 pkt 2 wskazanego artykułu, osobie fizycznej można przyznać pomoc prawną w zakresie częściowym dopiero wówczas gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba ta wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 25 kwietnia 2008 r., II OZ 322/08).
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako: "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z treści powołanego przepisu wynika, że skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej postanowienia referendarza ex lege i przejście sprawy będącej przedmiotem sprzeciwu do właściwości sądu.
Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie żądanie w nim sformułowane, powoduje utratę mocy wiążącej orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego. Podniesiona w sprzeciwie argumentacja stanowi zaś uzupełnienie uzasadnienia rozpoznawanego przez sąd wniosku.
Przechodząc od tych ogólnych rozważań na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, że sąd pierwszej instancji właściwie ocenił wniosek skarżącego. Dokonał wnikliwej analizy jego sytuacji majątkowej oraz prawidłowo przedstawił przesłanki, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Trafnie w tym względzie zwrócił uwagę na takie aspekty sprawy jak: braki kompletnej dokumentacji źródłowej, dotyczącej kondycji finansowej małżonki skarżącego, nierzetelne ujawnienie posiadanych składników majątku oraz kosztów utrzymania - które w istocie nie pozwoliły na wolną od wątpliwości ocenę rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskującego.
Ponadto, uzasadnienie kontrolowanego, na skutek zażalenia, postanowienia pozwala na precyzyjne dokonanie analizy powodów, dla których sąd pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w tej sprawie, a to pozwala ocenić zarzut naruszenia art. 141 § 4 w zw. z art. 166 P.p.s.a. również jako bezzasadny. W szczególności sąd prawidłowo podniósł, że twierdzenie jakoby strona nie ponosiła żadnych kosztów utrzymania mieszkania, w którym przebywa, w zestawieniu z oświadczeniem, że koszty te ponosi wyłącznie piętnastoletni syn skarżącego, bezrobotny i nie dysponujący żadnymi dochodami, razi swoją sztucznością. Dla oceny wniosku istotny tez był fakt celowego pomijania istotnych elementów majątku posiadanego przez skarżącego.
Sąd odniósł się także do argumentacji wskazanej w sprzeciwie oraz wskazał, że z danych dostępnych w KRS, wynika, że oprócz wspomnianej w postanowieniu referendarza N. sp. z o.o. w L., w posiada udziały o wartości 50.000 zł, pełni również funkcję prezesa zarządu w T. sp. z o.o. w L., a także jest członkiem rady nadzorczej w S. w L.. Reasumując, twierdzenia skarżącego o rzetelnym i pełnym wykazaniu sytuacji majątkowej są gołosłowne, a uzasadnienie sądu w tym zakresie świadczy o rozpoznaniu przez sąd wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w sposób rzetelny i nienaruszający zasad postępowania.
Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.