Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 28 marca 2018 r., sygn. akt II FZ 153/18

Uzasadnienie

1. 1. Postanowieniem z dnia 25 stycznia 2018 r. o sygn. I SA/Po 157/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w sprawie ze skargi W. R. (dalej: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu (dalej: Dyrektor IS) z dnia 20 grudnia 2012 r. o nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 254 § 1, art. 260 i art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 165 w związku z art. 16 § 2 w związku z art. 178 oraz art. 16 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.
2. 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji.
3. 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Poznaniu podał, że skarżący wniósł kolejny (piąty) wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 13 grudnia 2017 r. Starszy Referendarz sądowy WSA w Poznaniu oddalił wniosek skarżącego uznając, że skarżący nie wykazał, aby w sprawie zaszły istotne zmiany okoliczności w porównaniu z wcześniej złożonymi wnioskami o przyznanie prawa pomocy, które byłyby na tyle znaczące, aby umożliwić odstąpienie od stanowiska wyrażonego we wcześniejszych postanowieniach oraz umożliwić skarżącemu udzielenie wnioskowanej pomocy. W ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw od rozstrzygnięcia starszego referendarza sądowego argumentując, że we wniosku wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zdaniem skarżącego, jako osoba z orzeczonym przez biegłego psychiatrę ograniczeniem możliwości uczestnictwa w jakiejkolwiek formie w postępowaniu sądowym, powinien z urzędu otrzymać pomoc prawną i finansową umożliwiającą mu reprezentację przed sądem. Odwołując się do art. 165 p.p.s.a. WSA w Poznaniu stwierdził, że w aktualnie rozpatrywanym wniosku skarżący powołuje te same okoliczności, co w poprzednich wnioskach, tj. że jest osobą niepełnosprawną, leczącą się psychiatrycznie, nie posiada majątku o znacznej wartości, utrzymuje się z renty w wysokości około 1.400 zł, jest żonaty, z żoną posiada rozdzielność majątkową i nie prowadzi z nią wspólnie gospodarstwa domowego. W ocenie WSA w Poznaniu, złożone przez skarżącego oświadczenie po raz kolejny nie pozwalało na ustalenie jego rzeczywistej sytuacji materialnej pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, albowiem wnioskodawca ponownie nie przedłożył dokumentów obrazujących sytuację majątkową i finansową jego żony. Wskazanych braków nie uzupełnił też na etapie sprzeciwu.
4. 3. Stanowisko skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
5. 3.1. Skarżący wniósł zażalenie na postanowienie WSA w Poznaniu, w którym sformułował wniosek o uchylenie zaskarżonego postanowienia.
6. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
7. 4.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu prawidłowo postanowił o oddaleniu wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
8. 4.2. Podkreślenia wymaga, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada odpłatności drogi sądowej. Zasada ta nie powinna jednak uniemożliwiać realizacji prawa obywateli do sądu, czemu służyć ma instytucja zwolnienia od kosztów sądowych, a której realizację stanowią przepisy dotyczące przyznania prawa pomocy. Stosownie do art. 245 § 1 i 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika Zgodnie z art. 246 § 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa jednak ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do przyznania prawa pomocy.
9. 4.3. Wniosek skarżącego jest piątym z kolei wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Poprzednie wnioski zostały już merytorycznie i prawomocnie rozstrzygnięte. Tym samym rozstrzygnięcie kwestii wpadkowej uzyskało już moc wiążącą na dalszych etapach postępowania. Stosownie do art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przepis ten wyraźnie przewiduje, że jego zastosowanie jest możliwe "wskutek zmiany okoliczności sprawy". Przez zmianę okoliczności sprawy należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za przesłankę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. W konsekwencji, kolejny wniosek może być rozpatrywany jedynie pod kątem przesłanek przyznania prawa pomocy w świetle ewentualnie zmienionej sytuacji materialnej skarżącego i dotyczyć wysokości kosztów sądowych, które skarżący ma obowiązek jeszcze ponieść w postępowaniu. Obowiązkiem skarżącego domagającego się zmiany postanowienia w tym przedmiocie jednak jest wykazanie, że nastąpiła zmiana jego sytuacji majątkowej w porównaniu do tej ocenianej poprzednio. Taka sytuacja, jak trafnie ocenił WSA w Poznaniu, w sprawie nie zaszła. Skarżący, poza wcześniej powoływanymi okolicznościami nie podał żadnych przesłanek, które obligowałyby WSA w Poznaniu do udzielenia skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Lektura uzasadnienia zaskarżonego postanowienia pozwala na wniosek, że WSA w Poznaniu na podstawie złożonych przez skarżącego dokumentów i oświadczeń wnikliwie przeanalizował sytuację finansową i osobistą skarżącego.
10. 4.4. Mając na uwadze wyżej przedstawioną argumentację, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.