Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 31 lipca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 812/14, odmówił W. K. – nazywanemu dalej "Skarżącym", przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Z uzasadnienia postanowienia sądu pierwszej instancji wynika, że Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku Skarżący wyjaśnił, że jest osobą bezrobotną, zawiesił działalność gospodarczą w związku z czym nie osiąga żadnych przychodów. Nie posiada także żadnego majątku. Mieszka wraz z żoną w jej mieszkaniu o powierzchni 110 m2 i pozostaje na jej utrzymaniu. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje także ich niepełnosprawny syn. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do przedstawienia dokumentów obrazujących sytuację majątkową żony, Skarżący złożył akt notarialny, z którego wynikało, ze pozostaje w rozdzielności majątkowej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny, oceniwszy informacje i dokumenty złożone przez Skarżącego, doszedł do wniosku, że nie wykazał on wystąpienia przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a.".
Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że badając sytuację majątkową strony domagającej się przyznania prawa pomocy bierze się pod uwagę także stan majątkowy małżonka – bez względu na to, czy pozostaje on w rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa nie zwalnia bowiem małżonka z obowiązku udzielenia wsparcia finansowego. Ponieważ Skarżący, pomimo wezwania przez sąd, uchylił się od przedstawienia odpowiednich dokumentów, ustalenie sytuacji majątkowej małżonków nie było możliwe. Skarżący zignorował także wezwanie sądu do złożenia wyciągów w rachunków bankowych. Przedstawił jedynie wydruki z aktualnego stanu rachunków, przy czym jeden z wydruków nie ujawnia oszczędności i inwestycji Skarżącego. W świetle powyższego, zdaniem sądu pierwszej instancji, Skarżący uchylił się od wyjaśnienia swojej sytuacji majątkowej.
W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący podniósł, że nie osiąga żadnych dochodów, jest bezrobotny i pozostaje na utrzymaniu żony. Zaprzeczył również temu, że nie przedstawił sytuacji majątkowej swojej żony, wskazując, iż przedstawił jej zeznanie podatkowe za 2012 r. i 2013 r. Skarżący argumentował dalej, że nie zna przepisów nakładających na rodzinę obowiązek płacenia kosztów sądowych. Sąd pierwszej instancji także takich nie wskazał. Odnosząc się do wątpliwości dotyczących rzetelności wydruków potwierdzających stan rachunków bankowych Skarżącego, podniósł on, że załącza do zażalenia
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie jest niezasadne, dlatego podlega oddaleniu.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony w zaskarżonym postanowieniu. Zasadnie sąd pierwszej instancji odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy – nie zaistniały bowiem przesłanki wyrażone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy jest przesłankami udzielenia prawa pomocy zawartymi w art. 246 § 1: brak zdolności do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (zwolnienie w zakresie całkowitym) lub brak zdolności do poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (zwolnienie w zakresie częściowym). Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, str. 696 i n. i powołane tam orzeczenia).
Sąd pierwszej instancji odmówił przyznania prawa pomocy ponieważ złożone przez Skarżącego wyjaśnienia oraz dokumentacja nie pozwalały na ustalenie, w jakiej znajduje się sytuacji majątkowej. Sąd podkreślił przy tym, że Skarżący pozostaje w związku małżeńskim. W konsekwencji nie można dokonać oceny sytuacji majątkowej Skarżącego nie znając sytuacji majątkowej jego żony. Uchylając się od przedstawienia w tym zakresie wystarczającej dokumentacji, Skarżący uniemożliwił bowiem rozstrzygnięcie, czy w sprawie wystąpiła któraś z przedstawionych powyżej przesłanek przyznania prawa pomocy i zwolnienia Skarżącego od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko sądu pierwszej instancji, ponieważ pozostawanie w związku małżeńskim ma istotne znaczenie dla oceny zdolności finansowych wnioskodawcy. Zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9 poz. 59 z późn. zm.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli.
Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Tym samym – wbrew temu co podniósł Skarżący w zażaleniu – zobowiązanie Skarżącego do ponoszenia kosztów sądowych objęte jest obowiązkiem alimentacyjnym, spoczywającym na jego żonie.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.