Uzasadnienie
Postanowieniem referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 października 2011 r. w sprawie o sygn. akt I SA/GL 526/11 odmówiono P. B. - zwanemu dalej "Skarżącym", przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Skarżący wniósł od powyższego rozstrzygnięcia sprzeciw.
Sąd pierwszej instancji postanowieniem z dnia 9 stycznia 2012 r. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji opisał instytucję prawa pomocy zawartą w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późń. zm) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a." Następnie Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że w przypadku powstania wątpliwości bądź konieczności uzupełnienia danych zawartych w oświadczeniu o stanie majątkowym i rodzinnym, sąd może wezwać Skarżącego do złożenia dodatkowych dokumentów i udzielenia dodatkowych informacji. Ponieważ Sąd pierwszej instancji uznał, że nie posiada wystarczających informacji do ocenienia, czy w sprawie zachodzą przesłanki z art. 246 P.p.s.a. dwukrotnie wezwał Skarżącego do przedłożenia wskazanych wprost dokumentów źródłowych.
W odpowiedzi na wezwania Skarżący złożył do akt tylko część ze wskazanych dokumentów. W takim stanie rzeczy Sąd pierwszej instancji uznał, że nie posiada wystarczającej ilości informacji, aby ocenić sytuację finansową Skarżącego, w konsekwencji czego oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy.
Zażaleniem z dnia 3 lutego 2012 r. Skarżący odwołał się od powyższego postanowienia i wniósł o jego uchylenie. W uzasadnieniu zażalenia Skarżący podniósł, że przedstawione przez niego dokumenty w wyczerpujący sposób opisują jego sytuację majątkową i w sposób jednoznaczny wskazują, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania przed sądami administracyjnymi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony w zaskarżonym postanowieniu. Zasadnie Sąd pierwszej instancji odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy - Skarżący nie wykazał, że zaistniały przesłanki wyrażone w art. 246 § 1 P.p.s.a. Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy związany jest przesłankami udzielenia prawa pomocy zawartymi w powyższym przepisie: brak zdolności do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (zwolnienie w zakresie całkowitym) lub brak zdolności do poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (zwolnienie w zakresie częściowym).
Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z oceną Sądu pierwszej instancji, że w rozpoznawanej sprawie Skarżący nie przedstawił w pełni danych niezbędnych do dokonania oceny okoliczności wskazujących, że bez otrzymania prawa pomocy pozbawiony zostałby możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu. To na Skarżącym ciąży obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Owe wykazanie, w przypadku całkowitego zwolnienia od kosztów, polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jednakże, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 P.p.s.a., wnioskodawca obowiązany jest złożyć na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym sąd ma możliwość uzupełnienia danych z wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy.
Należy również wziąć pod uwagę, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanego z ich udziałem, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnej zasady prawa do sądu, dla osób których sytuacja materialna powoduje, że nie mogą one ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bądź pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu dla siebie i rodziny. Konstrukcja art. 255 P.p.s.a. ma więc umacniać wyjątkowość stosowania tej instytucji. Ma zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by sąd mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Zwłaszcza jeżeli pojawiają się sprzeczności w wyjaśnieniach Skarżącego; tak jak miało to miejsce w sprawie, gdy Skarżący wskazuje, że posiada tylko jeden rachunek bankowy, ale w różnych pismach wskazuje różne banki.
Tym samym należy zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że niemożność ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, a w konsekwencji niewykazanie przez Skarżącego, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania musi prowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.