Uzasadnienie
Postanowieniem z 24 marca 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 82/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił J. R. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie w związku z jego skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 31 października 2008 r., Nr [...], w przedmiocie określenia wysokości odsetek za zwłokę.
Z uzasadnienia postanowienia wynikało, że skarżący wniósł na formularzu PPF o zwolnienie od kosztów sądowych, motywując to trudną sytuacją materialną. Wskazał, że osiąga dochód w wysokości 1.100 zł, który służy zaspokojeniu potrzeb życiowych jego i dwójki niepełnoletnich dzieci; nie posiada żadnego majątku. Z pozostającą we wspólnym gospodarstwie domowym żoną posiada rozdzielność majątkową.
W wykonaniu wezwania referendarza sądowego pełnomocnik Skarżącego w piśmie z 17 lutego 2009 r. wyjaśnił, że dochody uzyskane przez wnioskodawcę w latach 2007-2008 wyniosły 11.000 zł netto rocznie. W tym samym okresie żona osiągnęła dochód w wysokości 40.000 zł netto rocznie. Dochód żony określił na kwotę 2.000-3.000 zł netto. Do należącego do niej majątku zaliczył mieszkanie w J. Wskazał, że Skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej. Nie posiada rachunków bankowych. Nie posiada także tytułu prawnego do zajmowanego lokalu (lokal jest własnością żony). Wydatki na bieżące utrzymanie Skarżącego wynoszą 1.500 zł miesięcznie.
W tak przedstawionym stanie faktycznym postanowieniem z 3 marca 2009 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, tj. zwolnienia od kosztów sądowych, wskazując, iż Skarżący nie nadesłał żądanych dokumentów, do przedłożenia których został wezwany. Zatem niemożliwa była ocena rzeczywistej sytuacji materialnej Skarżącego.
Skarżący wniósł sprzeciw. Wskazał, iż błędne było stanowisko Referendarza sądowego, bowiem wszelkie informacje na temat swojej sytuacji majątkowej wskazał we wniosku PPF.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu prawa pomocy. Wskazał, że przedstawione przez niego oświadczenia nie dawały dostatecznych podstaw do oceny sytuacji majątkowej skarżącego, a co za tym idzie, do zwolnienia go z kosztów sądowych.
Sąd wskazał na art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strona jest obowiązana złożyć na wezwanie sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów. Skarżący nie uczynił zadość takiemu wezwaniu. Nie dopełnił zatem w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej i nie uprawdopodobnił, iż zapłacenie kosztów sądowych spowoduje uszczerbek w utrzymaniu koniecznym dla niego i rodziny.
Odnosząc się do rozdzielności majątkowej między skarżącym a jego żoną, Sąd wskazał, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie wzajemnego udzielania pomocy i wsparcia finansowego. Zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), małżonkowie są zobowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokojenia potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli.
Skutkiem uchylenia się od przedstawienia wyczerpującej argumentacji we wskazanym w wezwaniu zakresie, Skarżący uniemożliwił przeprowadzenie oceny jego sytuacji materialnej tak, by można było jednoznacznie stwierdzić, że poniesienie przezeń kosztów postępowania jest niemożliwe albo będzie wiązało się z uszczerbkiem w koniecznych kosztach utrzymania jego i jego rodziny. W ocenie Sądu dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych trybie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy.
W zażaleniu J. R., działający przez pełnomocnika, wniósł o uchylenie postanowienia w całości, zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez wadliwe przyjęcie, że sytuacja majątkowa skarżącego pozwala mu uiścić całość kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.
Wskazał, że informacje o stanie majątkowym wnioskodawcy zostały przedstawione m.in. we wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Podatnik oświadczył w nim, że nie posiada majątku w postaci nieruchomości, przedmiotów wartościowych i wolnych środków pieniężnych. Ponadto, miesięczny dochód podatnika to kwota w wysokości 1.100 zł.
Należy podkreślić, że rozstrzygnięcie w sprawie zwolnienia z kosztów sądowych powinno uwzględniać fakt, iż na utrzymaniu wnioskodawcy pozostaje dwójka dorastających niepełnoletnich dzieci. Nie sposób uznać, że przy niskich zarobkach, pomniejszonych o wysokie koszty przeznaczone na utrzymanie dzieci oraz przy braku majątku, z którego możliwe jest finansowanie potrzeb życiowych uiszczenie opłaty sądowej nie pozostanie bez wpływu na sytuację ekonomiczną rodziny.
Wobec przedstawionych okoliczności zasadne jest zatem, aby Naczelny Sąd Administracyjny uchylił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odmawiające skarżącemu przyznania prawa pomocy w przedmiocie zwolnienia z kosztów sądowych.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził i zważył, co następuje
Zażalenie J. R. nie miało uzasadnionych podstaw.
Art. 243 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowił, że: "Prawo pomocy m o ż e być przyznane stronie na jej w n i o s e k..."
Oznaczało to po pierwsze, że to strona ma obowiązek przedstawić we wniosku dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach oraz o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Ocena informacji przedstawionych przez stronę należy do sądu.
Dopiero w wypadku wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny sąd ma obowiązek orzec o przyznaniu prawa pomocy (art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Dla pełnej oceny zasadności wniosku sąd może zażądać złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ustawy). WSA tę możliwość wykorzystał. Nie przyniosła ona jednak oczekiwanych skutków, bowiem skarżący - wnioskodawca nie podjął wysiłku przekonania Sądu, że w jego sytuacji wystąpiła przesłanka ze wskazanego wyżej art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Również autor zażalenia nie odniósł się do argumentów przedstawionych w postanowieniu na temat obowiązku wzajemnego wspierania się – również finansowego – przez członków rodziny; nie wyjaśnił z jakich źródeł skarżący czerpie środki na miesięczne wydatki w kwotach po 1.500 zł (pismo z 17 lutego 2009 r.) przy dochodach rocznych 11.000 zł netto i wreszcie nie stwierdził, aby dwójka dorastających, niepełnoletnich dzieci pozostawała na wyłącznym utrzymaniu skarżącego. Nie wykazał, iżby znany Sądowi, który wydał zaskarżone postanowienie stan faktyczny sprawy wyczerpywał przesłankę zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych; tym samym nie wykazał naruszenia przez ten Sąd postanowień art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.