Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 stycznia 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 3438/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, odmówił E. Sp. z o.o. w W. (dalej: stronie skarżącej) wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 30 października 2012 r., w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2006 r.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że pismem z dnia 11 stycznia 2013 r. strona skarżąca wniosła o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, która utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej instancji, określającą wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za rok 2006 w kwocie 2.902.335,00 zł. W uzasadnieniu strona skarżąca wskazała, że wraz z odsetkami za zaległości podatkowe w wysokości 1.718.114,60 zł, cała kwota jej zaległości podatkowej wynosi 4.620.469,60 zł i znacznie przewyższa możliwości płatnicze skarżącej spółki (środki finansowe spółki zgromadzone na rachunkach bankowych są niewystarczające). Stąd zdaniem strony skarżącej, wykonanie zaskarżonej decyzji spowodowałoby daleko idące negatywne skutki, a konsekwencją nie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji może być w ostateczności konieczność sprzedaży udziału w użytkowaniu wieczystym nieruchomości – stanowiący jedyny składnik aktywów trwałych spółki.
Strona skarżąca podniosła również, że wobec aktualnego kryzysu na rynku nieruchomości, musiałaby sprzedać prawo do nieruchomości poniżej jego wartości, co wiązałoby się z poniesieniem przez nią znacznej straty i szkody. Stąd, wykonanie zaskarżonej decyzji może doprowadzić do likwidacji działalności gospodarczej prowadzonej przez stronę skarżącą. Ponadto skarżąca spółka zwróciła uwagę, że w 2010 r. osiągnęła zysk brutto w kwocie 1.419.030,86 zł, a w 2011 r. stratę brutto w kwocie 7.672.361,77 zł – co bezpośrednio dowodzi, że nie jest obecnie w stanie spłacić zaległości podatkowej w łącznej kwocie 4.620.469,60 zł. Strona skarżąca podniosła także, że posiada liczne zobowiązania krótkoterminowe, a konieczność bezzwłocznej zapłaty ww. zaległości podatkowej wpłynęłaby na niemożliwość wywiązywania się z pozostałych zobowiązań, a w konsekwencji musiałaby doprowadzić do upłynnienia majątku trwałego spółki i likwidacji działalności gospodarczej.
Skarżąca zwróciła przy tym uwagę, że analiza rachunku zysków i strat spółki za 2011 r. potwierdza przejściowe wygaszanie prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, co pozwala uznać, że również w 2012 r. istnieje nikłe prawdopodobieństwo osiągnięcia przychodów pozwalających na pokrycie straty z 2011 r. i wywiązanie się ze zobowiązań spółki.Ponadto strona skarżąca zauważyła, że z posiadaną nieruchomością wiąże się także obowiązek uiszczania przez nią opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste (48.568,55 zł) oraz podatku od nieruchomości (38.368,00 zł) i pokrycie zaległości podatkowej.
Na uzasadnienie swojego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że strona skarżąca nie wykazała w sposób jednoznaczny, że w jej sprawie nastąpi wyrządzenie znacznej szkody lub spowodowanie trudnych do odwrócenia skutków w wyniku wykonania zaskarżonej decyzji. Sąd pierwszej instancji zauważył, że choć strona skarżąca wskazała, że konsekwencją nie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji może być w ostateczności konieczność sprzedaży jej udziału w użytkowaniu wieczystym nieruchomości, to twierdzenie to nie zostało jednak poparte żadną merytoryczną argumentacją pozwalającą na ocenę, czy wykonanie decyzji rzeczywiście może takie skutki wywołać. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że złożone przez stronę skarżącą dokumenty nie potwierdzają faktu, iż na skutek wykonania zaskarżonej decyzji dojdzie do całkowitej utraty płynności finansowej skarżącej spółki i konieczności złożenia wniosku o jej upadłość.
W ocenie Sądu, również analiza przedłożonych dokumentów finansowych nie prowadzi do wniosku, iż podjęcie wobec strony skarżącej czynności egzekucyjnych wiązać się będzie z nieodwracalnymi skutkami prawnymi. Sąd pierwszej instancji stwierdził mianowicie, że strona skarżąca nie przedstawiła stosownych dokumentów potwierdzających jej sytuację majątkową, w szczególności nie przedstawiła aktualnego sprawozdania finansowego spółki (a jedynie sprawozdanie na dzień 31 grudnia 2011 r.). Ponadto Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyznał, że łączna kwota określonego decyzją organu podatkowego zobowiązania w podatku dochodowym od osób prawnych za w kwocie 2.902.355,00 zł, plus odsetki za zaległości podatkowe należne na dzień 16 listopada 2012 r. w wysokości 1.718.114,60 zł. jest znaczna, a zatem wykonanie tejże decyzji może mieć wpływ na kondycję finansową skarżącej.
Jednocześnie jednak przypomniał, że egzekwowanie zaległości podatkowych powoduje dolegliwość w postaci uszczerbku finansowego, która – nawet w przypadku znacznych zaległości – nie jest tożsama z groźbą wyrządzenia znacznej szkody, czy też spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.
W przepisie art. 61 § 3 p.p.s.a. chodzi bowiem o szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest należność pieniężna, a więc z natury rzeczy świadczenie odwracalne, którego zwrot (wraz z odsetkami) może być skutkiem ewentualnego uwzględnienia skargi. W sytuacji, gdy ponadto z okoliczności przedstawionych przez spółkę nie wynika, aby wykonanie decyzji miało zagrozić jej bytowi, nie sposób też przyjąć, że spowoduje ono powstanie trudnych do odwrócenia skutków.
Podsumowując, w ocenie Sądu, strona skarżąca nie wykazała w sposób jednoznaczny, że w jej sprawie nastąpi wyrządzenie znacznej szkody lub spowodowanie trudnych do odwrócenia skutków w wyniku wykonania zaskarżonej decyzji. Mając na uwadze powyższe ustalenia Sąd, na podstawie art. 61 § 3 oraz § 5 p.p.s.a. odmówił wstrzymania zaskarżonej decyzji.
Pismem z dnia 11 lutego 2013 r. strona skarżąca wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:
- 1) art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) poprzez niezastosowanie w sprawie, bowiem Sąd pierwszej instancji uznał, że strona skarżąca nie wykazała w sposób jednoznaczny, iż wykonanie zaskarżonej decyzji spowoduje wyrządzenie stronie skarżącej znacznej szkody lub spowoduje trudne do odwrócenia skutki, gdy tymczasem skarżąca uprawdopodobniła w sposób jednoznaczny, iż za wstrzymaniem wykonania zaskarżonej decyzji przemawia zarówno niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody jak i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków;
- 2) art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż strona skarżąca powinna udowodnić (wykazać w sposób jednoznaczny) istnienie okoliczności przemawiających za obawą wyrządzenia znacznej szkody bądź spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, gdy tymczasem prawidłowa wykładnia tego przepisu powinna polegać na przyjęciu, że strona skarżąca powinna jedynie uprawdopodobnić wystąpienie przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, czego zresztą dokonała we wniosku z dnia 11 stycznia 2013 r.
W uzasadnieniu zażalenia skarżąca spółka miedzy innymi podkreśliła, że uprawdopodobniła, iż do wykonania zaskarżonej decyzji niezbędnym byłoby wyprzedanie jej majątku, tj. sprzedaż posiadanej nieruchomości, co świadczy o ryzyku wyrządzenia znacznej szkody oraz zaistnienia trudnych do odwrócenia skutków. Byłaby to bowiem sprzedaż o charakterze wymuszonym, dokonana na niekorzystnych warunkach gospodarczych, co byłoby równoznaczne z niepowetowaną stratą dla spółki. Nieruchomość ta (użytkowanie wieczyste gruntu i własność posadowionego na nim budynku) stanowi bowiem jedyny trwały aktyw spółki i cel jej istnienia. Strona skarżąca zwróciła jednocześnie uwagę, że – wbrew twierdzeniom Sądu pierwszej instancji – art. 61 § 3 p.p.s.a. nie obliguje wnioskodawcy do udowodnienia ziszczenia się wskazanych w nim przesłanek, a jedynie do ich uprawdopodobnienia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie jest zasadne, a wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji zasługuje na uwzględnienie.
Oddalając wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Sąd pierwszej instancji ustalił, że strona skarżąca "nie przedstawiła stosownych dokumentów potwierdzających jej sytuację majątkową, w szczególności nie przedstawiła aktualnego sprawozdania finansowego Spółki".
Należy jednak przyznać rację stronie skarżącej, że w myśl art. 52 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2009 r. nr 152, poz. 1223 ze zm.) roczne sprawozdanie finansowe powinno zostać sporządzone nie później niż w ciągu 3 miesięcy od dnia bilansowego. W przypadku strony skarżącej rok obrotowy zakończył się 31 grudnia 2012 r., a więc miała ona czas na sporządzenie sprawozdania do dnia 31 marca 2013 r. W dacie złożenia wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji tj. 11 stycznia 2013 r. spółka mogła nie dysponować sprawozdaniem za rok 2012, a więc zarzucanie jej nie przedstawienia takiego sprawozdania nie znajduje podstaw prawnych.
Należy zgodzić się z argumentem zażalenia, iż przedstawione sprawozdanie było najbardziej aktualnym, jakim dysponowała strona skarżąca. Ze sprawozdania tego wynika, że w roku 2011 spółka poniosła stratę brutto w wysokości 7.672.361,77 zł. Skarżąca podniosła również, iż nie dysponuje wolnymi środkami w kwocie 4.620.469,60 zł, a taka jest właśnie wartość przedmiotu sporu w niniejszej sprawie. Wykonanie decyzji spowodowałoby konieczność sprzedaży po zaniżonej cenie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, które - jak wielokrotnie podkreślono - jest jedynym aktywem trwałym strony skarżącej. Strona skarżąca zwracała również uwagę, że udział w użytkowaniu wieczystym nieruchomości i prowadzona na tej nieruchomości inwestycja stanowią jedyny cel istnienia Spółki. Sprzedaż posiadanej nieruchomości po zaniżonej cenie - będąca konsekwencją nie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji - oznaczać będzie koniec prowadzonej przez Spółkę działalności gospodarczej i jej likwidację.
Biorąc pod uwagę powyższe argumenty, podniesione w zażaleniu oraz we wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji, nie można się zgodzić ze stanowiskiem wyrażonym w zaskarżonym postanowieniu, że "skarżący nie wskazali (...) na czym konkretnie miałyby polegać ewentualnie wyrządzona im szkoda, czy trudne do odwrócenia skutki". Ponadto należy także podkreślić, że dla zastosowania wstrzymania wykonania decyzji wystarczające jest spełnienie choćby jednej z przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. tj. (1) zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub (2) spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Słuszne jest także stanowisko strony skarżącej, że do wykazania w/w przesłanek wystarczające jest ich uprawdopodobnienie, a nie udowodnienie.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zakończenie prowadzonej działalności gospodarczej stanowi trudny do odwrócenia skutek, o którym mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. W tym miejscu należy wskazać, że trudne do odwrócenia skutki, to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (por.: postanowienie NSA z dnia 30 kwietnia 2010 r., II FZ 110/10, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
Biorąc pod uwagę wysokość zobowiązania podatkowego będącego przedmiotem zaskarżenia, w świetle sytuacji ekonomicznej skarżącej spółki oraz w kontekście trudnej sytuacji na rynku gospodarczym, należało: uznać, że strona skarżąca uprawdopodobniła przesłankę wystąpienia trudnych do odwrócenia skutków i wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji uwzględnić.
Z tego względu, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a