Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 grudnia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1430/09 przyznał K. C. prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi w zakresie przekraczającym 2000 zł (wysokość wpisu – 3.393,00 zł), natomiast w pozostałym zakresie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.
Sąd wojewódzki oparł swoje orzeczenie na następująco ustalonym stanie faktycznym sprawy:
Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, uzasadniając swój wniosek tym, że większą część jego dochodów, w kwocie 3.000 zł miesięcznie, pochłaniają zasądzone na rzecz jego dzieci alimenty (1.600 zł). Wnioskodawca podał, że prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie oraz posiada 1/2 "udziału" w domu (około 100 m2). Zajmowana przez niego część nie nadaje się jednak do zamieszkania, nie może też zostać sprzedana, ponieważ do tej pory nie została wyodrębniona jako odrębna nieruchomość. Skarżący posiada ponadto nieruchomość rolną o powierzchni około 8 ha, klasy VI, nie nadającej się do uprawy. Poza tym nie dysponuje żadnymi oszczędnościami, ani przedmiotami o wartości powyżej 3.000 euro.
Skarżący podniósł, że posiadane przez niego nieruchomości zostały obciążone hipotekami na rzecz Skarbu Państwa na kwotę około 1.300.000 zł. Spłaca także zaciągnięte kredyty, których miesięczna rata wynosi około 500 zł. Skarżący oświadczył ponadto, że jest osobą samotną, od 35 lat cierpi na epilepsję. Aktualnie korzysta z pomocy bliskich, którzy w miarę możliwości zapewniają mu, w zakresie podstawowych spraw, codzienne funkcjonowanie oraz niezbędne leki. Obecnie mieszka w użyczonym mieszkaniu. W przedstawionym do akt sprawy zeznaniu podatkowym za 2008 r. skarżący wykazał dochód z działalności wykonywanej osobiście w wysokości 71.538,46 zł.
W tym stanie rzeczy Sąd uwzględnił wniosek skarżącego w części obejmującej zwolnienie z wpisu od skargi w zakresie przekraczającym 2000 zł. Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał, aby nie był w stanie uiścić całego wpisu od skargi, bez uszczerbku dla swojego utrzymania. Podkreślono, że skarżący nie przedstawił, pomimo obowiązku w tym względzie, informacji dotyczących jego miesięcznych wydatków i dowodów ponoszenia opłat, wyciągów z posiadanych rachunków bankowych oraz zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia z ostatnich trzech miesięcy, przez co uniemożliwił Sądowi dokładne zapoznanie się z jego sytuacją majątkową i rzeczywistymi możliwościami płatniczymi oraz stwierdzenie, czy w jego sytuacji zaistniały przesłanki dla przyznania mu prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym.
W zażaleniu na wyżej wskazane postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie w części i zwolnienie go od wpisu w całości.
W ocenie skarżącego Sąd zbyt pobieżnie rozpatrzył przedstawiony materiał dotyczący jego sytuacji materialnej, bowiem dostatecznie uprawdopodobnił, iż nie ma możliwości uiszczenia kosztów w kwocie ponad 3000 zł. Wskazano, że skarżący nie posiada majątku, który mógłby spieniężyć jak też nie posiada oszczędności, ponadto ponosi wysokie koszty leczenia oraz opłaca alimenty na rzecz pełnoletniego, upośledzonego umysłowo syna.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia powołanego przepisu wynika także, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania.
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym.
Ponadto należy zauważyć, że zgodnie z treścią art. 246 § 1 P.p.s.a. regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści jej art. 199 P.p.s.a., stosownie do którego strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Przy tym to do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena czy takie okoliczności zachodzą.
Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie. Nie można zarzucić Sądowi pierwszej instancji niedostateczną analizę sytuacji majątkowej skarżącego. Sąd skorzystał z przysługującego mu na mocy art. 255 P.p.s.a. prawa i wezwał o nadesłanie dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Skarżący przedłożył jedynie część dokumentów, o które był wezwany, m.in. zeznanie podatkowe za 2008 r. oraz dokumenty potwierdzające alimenty i obciążenie hipoteką przymusową posiadanych nieruchomości. Nie przedstawił natomiast zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków i dowodów na ponoszenie opłat, wyciągów z posiadanych rachunków bankowych oraz zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia.
Skarżący powołał się jedynie w oświadczeniu na brak zarobków, lokat oraz czynnych rachunków bankowych. Także podniesiony argument odnoszący się do złego stanu zdrowia i wysokich kosztów leczenia skarżącego, nie znajduje żadnego potwierdzenia, ponieważ powołując się na te względy strona nie wskazuje na wysokość wydatków z tych przyczyn ponoszonych. Niemożliwe było więc ustalenie wpływu powołanych okoliczności na możliwości płatnicze strony. W tej sytuacji, należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługiwał jedynie na uwzględnienie w zakresie przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym określonym w zaskarżonym postanowieniu, gdyż skarżący nie wykazał w sposób przekonujący niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania.
Ponadto stwierdzić należy, że w zażaleniu na postanowienie sądu pierwszej instancji należy wykazać, że narusza ono prawo. W niniejszej sprawie byłyby to przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które regulują zasady przyznawania prawa pomocy. Skarżący w zażaleniu przedstawił ponownie swoją sytuację finansową, nie wskazując jednak na naruszenie prawa w zaskarżonym postanowieniu.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji