Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 13 listopada 2007 r., sygn. VIII SA/Wa 530/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Wydział VIII Zamiejscowy w Radomiu odmówił przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 9 lipca 2007 r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. od dochodu nieznajdującego pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu.
Uzasadniając zaskarżone postanowienie podano, że skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Na podstawie informacji zawartych we wniosku, jak również w piśmie nadesłanym w uzupełnieniu wniosku ustalono, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i dwiema córkami. Źródłem utrzymania rodziny jest dochód z działalności gospodarczej męża skarżącej i z dzierżawy stacji paliw w wysokości 4.000 zł. Wg nadesłanego zeznania podatkowego PIT-36 w 2006 r., mąż skarżącej osiągnął dochód w wysokości 76.623,45 zł brutto, natomiast straty z działalności gospodarczej, tj. sklepie mięsno-wędliniarskim za okres od stycznia do września 2007 r. wyniosły 11.000 zł. Ponadto, małżonkowie posiadają dom o powierzchni 150 m², nieruchomość rolną o powierzchni 2 ha oraz stację paliw, obecnie dzierżawioną. Małżonkowie nie osiągają żadnych dochodów z tytułu posiadanego gospodarstwa rolnego, a w ciągu ostatnich dwóch lat nie sprzedali żadnych ruchomości i nieruchomości o wartości powyżej 5.000 zł. Koszty związane z utrzymaniem rodziny, tj. opłaty za ogrzewanie domu, energię, wodę i wyżywienie ponoszą rodzice męża wnioskodawczyni, nadto skarżąca nie ponosi kosztów związanych z ustanowieniem w sprawie profesjonalnego pełnomocnika - doradcy podatkowego.
Postanowieniem z dnia 19 października 2007 r. Referendarz Sądowy WSA w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W dniu 30 października 2007 r. skarżąca wniosła sprzeciw od tegoż postanowienia podnosząc, że dochody rodziny stanowią dochody z najmu, pozostali członkowie rodziny nie pracują, a dzieci uczą się i pozostają na utrzymaniu rodziców.
Odmawiając przyznania prawa pomocy, Sąd I instancji powołał się na art. 260, art. 243 § 1, art. 245 § 1 – 3, art. 199 oraz art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. (dalej: P.p.s.a.). Oceniając sytuację skarżącej wskazano, że pozostaje ona na utrzymaniu męża, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe oraz że małżonkowie mają dwójkę dzieci. Pomimo stosownego wezwania Sądu, skarżąca nie wyjaśniła, czy wobec tego, że nie osiąga żadnego dochodu, posiada status osoby bezrobotnej.
Sąd zwrócił uwagę na regulacje prawa rodzinnego, dotyczące wzajemnych obowiązków małżonków, zaznaczając, że skarżący inicjując postępowanie sądowe powinien liczyć na wsparcie finansowe małżonka, również w zakresie uiszczania kosztów postępowania sądowego. Wobec powyższego podniesiono, że współmałżonek wnioskodawczyni uzyskuje stały miesięczny dochód w wysokości 3.700 zł z tytułu dzierżawy stacji paliw, której jest właścicielem oraz że prowadzi działalność gospodarczą, tj. sklep mięsno - wędliniarski. Kluczowe znaczenie ma - w ocenie Sądu I instancji - zeznanie podatkowe męża wnioskodawczyni PIT-36 za 2006 r., wg którego dochód jaki uzyskał w tymże roku wyniósł 76.623,45 zł, a jednocześnie małżonkowie ponoszą ograniczone koszty związane z utrzymaniem rodziny, gdyż opłaty za energię, gaz i wyżywienie ponoszą teściowie wnioskodawczyni. Porównując wysokość osiąganego przez czteroosobową rodzinę miesięcznego dochodu (około 4.000 zł) z wysokością kosztów, jakie skarżąca jest zobowiązana uiścić, przy jednoczesnym braku innych wydatków związanych z postępowaniem (jak wynika z oświadczenia męża wnioskodawczyni nie ponoszą kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika), oraz biorąc pod uwagę wsparcie rodziny męża przy ponoszeniu bieżących wydatków życia codziennego, WSA nie znalazł podstaw do zastosowania w niniejszej sprawie instytucji prawa pomocy.
Skarżąca (reprezentowana przez pełnomocnika – doradcę podatkowego) złożyła zażalenie od w.w. postanowienia na podstawie art. 194 P.p.s.a., wnosząc o przyznanie prawa pomocy zgodnie ze zgłoszonym w tym zakresie wnioskiem, tj. zwolnienie całkowite lub częściowe z kosztów sądowych w zakresie wpisu. Uzasadniając powyższe zażalenie podano, że skarżąca jest na utrzymaniu męża, który wprawdzie osiąga dochody, ale jednocześnie utrzymuje całą rodzinę, gdyż pozostali jej członkowie nie pracują i nie mają źródeł dochodów. Dodano, że rodzina nie ma żadnych oszczędności i nie ma możliwości finansowych poniesienia wpisu w pełnej wysokości we wszystkich sprawach (tj. łącznie 4.000 zł). Powołując się na powyższe okoliczności wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i ponowne rozpatrzenie sprawy w kwestii całkowitego lub częściowego zwolnienia.
Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, co następuje:
Zażalenie nie jest zasadne i podlega oddaleniu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, o ile wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie terminu "gdy wykaże" świadczy, ze ciężar udowodnienia okoliczności, o których mowa w tym przepisie spoczywa na stronie.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo ocenił sytuację majątkową oraz możliwości płatnicze strony. Wg wniosku złożonego na urzędowym formularzu PPF oraz z dodatkowych dokumentów złożonych na wezwanie Sądu, skarżąca jest na utrzymaniu męża, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe oraz że małżonkowie mają dwójkę dzieci. Jednakże pomimo wezwania Sądu z dnia 4 października 2007 r. skarżąca nie wyjaśniła, czy posiada status osoby bezrobotnej. Należy więc zaznaczyć, że z uwagi na regulację zawartą w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm. (dalej: K.r.o.), małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy, także w zakresie ponoszenia kosztów sądowych.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie ulega wątpliwości, że małżonkowie, których dochody w 2006 roku wyniosły 76.623,45 zł, a obecnie uzyskują stały miesięczny dochód z dzierżawy stacji paliw w wysokości 3.700 zł oraz prowadzą działalność gospodarczą w postaci sklepu mięsno – wędliniarskiego, są w stanie zaoszczędzić 4.000 zł w celu uiszczenia wpisu w obu sprawach, nawet w sytuacji, gdy pozostali członkowie rodziny nie uzyskują żadnych dochodów. Dodatkowo uwzględnić należy fakt, że wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, tj.: opłaty za gaz, energię, wodę i wyżywienie ponoszą teściowie wnioskodawczyni oraz okoliczność, że małżonkowie nie ponoszą kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika. Prawidłowa jest zatem ocena, że poniesienie pełnych kosztów postępowania nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla czteroosobowej rodziny wnioskodawczyni.
Kierując się przytoczonymi względami Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak sentencji, na podstawie art. 184 P.p.s.a. w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.