Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 3 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Rz 817/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił wniosek J. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych.
Sąd pierwszej instancji wyjaśnił w uzasadnieniu, że J. S. wystąpił do Sądu o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych, podając w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym, złożonym na urzędowym formularzu PPF, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, oboje zaś utrzymują się z renty skarżącego, wynoszącej 1360 zł brutto miesięcznie. Zgodnie z wyżej wymienionym oświadczeniem majątek skarżącego obejmuje następujące składniki: dom o powierzchni 123 m², gospodarstwo rolne o pow. 1,68 ha oraz samochód osobowy Fiat 126 p, rok produkcji 1979. Jeżeli chodzi o ponoszone przez J. S. wydatki, to oprócz wydatków na leczenie, określonych na kwotę 230 zł miesięcznie (którą to kwotę skarżący wymienił w oświadczeniu złożonym na formularzu PPF), w dodatkowym oświadczeniu o stanie majątkowym, złożonym na wezwanie referendarza sądowego, wyszczególnił on ponadto: raty pożyczek w wysokości 690 i 272 zł miesięcznie, rachunki za prąd – 304 zł kwartalnie (rachunki prognozowane), gaz – 104 zł miesięcznie, kanalizacja 100 zł miesięcznie, telefony – 143 zł miesięcznie, węgiel – 296 zł i drewno 100 zł miesięcznie.
Mając na uwadze powyższe informacje i oświadczenia wnioskodawcy Sąd uznał, że nie wykazał on spełnienia przesłanek od których ustawodawca uzależnia między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, albowiem złożone przez niego oświadczenia są niewiarygodne. Wynika to przede wszystkim z faktu, że podawana przez skarżącego wysokość miesięcznych wydatków, wynosząca ponad 2 000 zł miesięcznie, przewyższa kwotę zadeklarowanych przez niego dochodów, określonych na kwotę 1360 zł brutto miesięcznie. W podanym przez siebie zestawieniu wydatków skarżący nie wymienił takich pozycji jak: koszty utrzymania i użytkowania samochodu, wydatki na zakup żywności, środków czystości i odzieży, których konieczność ponoszenia wynika z doświadczenia życiowego.
Na powyższe postanowienie skarżący pismem z dnia 11 lutego 2012 r. wniósł zażalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 245 § 1 i § 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika.
Z kolei art. 246 § 1 p.p.s.a. przewiduje, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Skarżący zaś nie wypełni obowiązków wynikających ze spoczywającego na nim ciężaru dowodowego, jeżeli nie przedstawi dokumentów na podstawie, których dałoby się ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się jego koszty utrzymania (por. J.P.Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Warszawa 2010 s. 567 – 568).
Zgodnie natomiast z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przepis ten w powiązaniu z powyższą konstatacją, iż to na skarżącym spoczywa ciężar dowodu prowadzi do wniosku, że niedopełnienie przez stronę w całości lub części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia wymaganych dokumentów, uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno Prawo...., s. 594). Nałożenie na stronę powyższych obowiązków wynika z faktu, że instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od ogólnej zasady postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Na skutek przyznania stronie prawa pomocy dochodzi do obciążenia tymi kosztami budżetu państwa, a więc pośrednio wszystkich podatników.
Odnosząc powyższe rozważania do rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zasadnie odmówił skarżącemu prawa pomocy. Skarżący tylko w części bowiem wywiązał się z obowiązku nałożonego przez referendarza sądowego w trybie art. 255 p.p.s.a Wnioskodawca nie przedłożył, zeznania podatkowego, które pozwoliłby zweryfikować jego możliwości finansowe ani także informacji m.in. o kosztach żywności, środkach czystości i odzieży. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący pozbawił w ten sposób sąd możliwości wnikliwej i szczegółowej oceny swojej sytuacji materialnej. Było to szczególnie istotne wobec faktu, że zadeklarowane przez skarżącego wydatki były wyższe niż uzyskiwane dochody. Pozostałe informacje przedstawione przez skarżącego były niewystarczające do wydania korzystnego dla skarżącego rozstrzygnięcia. Nie przedstawiały bowiem całościowego obrazu sytuacji finansowej skarżącego, tylko dokumentowały poszczególny przychody i wydatki.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego, na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.