Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 stycznia 2012r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie sygn. akt I SA/Rz 723/11 zwolnił skarżącą T. S. od wpisu od skargi ponad kwotę 100 zł oraz od pozostałych kosztów sądowych w całości i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Jak wskazał Sąd pierwszej instancji, we wniosku o przyznanie prawa pomocy T. S. wskazała, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, źródło jej utrzymania stanowi świadczenie emerytalne w wysokości 1 040,90 zł miesięcznie. Na majątek skarżącej składa się dom o pow. 160 m 2 oraz nieruchomość gruntowa o pow. 0,11 ha. Skarżąca zadeklarowała, że ponoszone przez nią wydatki, w ujęciu miesięcznym, obejmują: zakup leków - 663,60 zł, prąd - 87,13 zł, gaz - 43,59 zł, podatek od nieruchomości - 23 zł, ubezpieczenie domu - 15 zł, żywność - 200 zł. Wyjaśniła, że nie posiada żadnego tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego w B., który wchodzi w skład masy spadkowej po rodzicach, a którego spadkobiercami jest ona i jej rodzeństwo. Stanowiący jej własność dom w Z. obecnie jest niezamieszkany.
Na tle tak przedstawionej sytuacji rodzinnej i majątkowej Sąd stwierdził, że w przypadku skarżącej uzasadnionym jest przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Skarżąca dysponuje stałym dochodem w postaci świadczenia emerytalnego oraz majątkiem, z którego może czerpać dodatkowe dochody.
W ocenie Sądu, oświadczenie skarżącej co do wysokości miesięcznych wydatków na leki w kwocie 600 zł nie jest w pełni wiarygodne. Wskazał, że z przedłożonych do akt sprawy I SA/Rz 677/11 dokumentów źródłowych wynika, że koszty w tej lub zbliżonej wysokości skarżąca poniosła jedynie we wrześniu 2011r., natomiast w późniejszym okresie wydatki te były zdecydowanie niższe.
Sąd uznał jednak, że uiszczenie pełnych kosztów sądowych w sprawie, w której wpis od skargi wynosi 500 zł, byłoby dla skarżącej nadmiernym obciążeniem. Z tego też względu zwolnił skarżącą od wpisu od skargi ponad kwotę 100 zł, a także od pozostałych kosztów sądowych w całości.
W zażaleniu na to postanowienie skarżąca wniosła o jego zmianę poprzez całkowite zwolnienie jej od kosztów sądowych lub o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu zażalenia podniosła, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów związanych z postępowaniem bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Stały dochód w postaci świadczenia emerytalnego jest bardzo niski a z posiadanego majątku skarżąca nie czerpie żadnego dochodu. Kwota 100 zł wykracza poza zakres jej możliwości finansowych. Zdaniem skarżącej, wysokość ponoszonych wydatków znajduje odzwierciedlenie w fakturach dotyczących zakupu lekarstw, które dołączyła do zażalenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – dalej: p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a wynika, że ciężar udowodnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskującym o jego przyznanie.
Rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji miał, więc obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności oraz do materiału dowodowego zebranego w sprawie i w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego tym wymogom sprostał. Dokonana analiza sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej pod kątem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a jest prawidłowa i nie została skutecznie podważona w zażaleniu, które ogranicza się do ogólnych twierdzeń. W zaskarżonym postanowieniu szczegółowo, wnikliwie i rzetelnie, w oparciu o zawarte we wniosku skarżącej informacje rozważono wszelkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia. Rozważania te znalazły szczegółowe odzwierciedlenie w logicznych i precyzyjnych wywodach zawartych w uzasadnieniu kwestionowanego orzeczenia.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd Sądu pierwszej instancji, że sytuacja finansowa T. S. nie wskazuje na to, aby nie była w stanie ponieść części kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest w pierwszej kolejności od sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, a jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca otrzymuje emeryturę. Jeśli zaś strona posiada stały miesięczny dochód, powinna partycypować w kosztach postępowania przed sądem administracyjnym.
W postępowaniu w sprawie przyznania prawa pomocy badaniu podlega nie tylko dochód wnioskodawcy, ale także posiadany przez niego majątek, dlatego Sąd pierwszej instancji analizując sytuację finansową skarżącej uwzględnił fakt, że jest ona właścicielką niezamieszkanego domu. Należy wyjaśnić, że posiadanie majątku, co do zasady, wyklucza możliwość przyznania pomocy. Reguła ta nie odnosi się tylko do takiej sytuacji, w której osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy nie ma realnej (obiektywnej) możliwości uzyskania z posiadanego majątku jakiegokolwiek dochodu. Tymczasem skarżąca podniosła w zażaleniu, że z posiadanego majątku nie czerpie dodatkowych dochodów, ale nie wyjaśniła, czy sytuacja ta jest zależna od jej woli.
W związku z powyższym, oceniając sytuację finansową skarżącej, nie można było pominąć składnika majątku w postaci niezamieszkanego domu. Prawidłowy jest wniosek Sądu pierwszej instancji, że fakt posiadania tej nieruchomości pozwala stwierdzić, że jest ona w stanie ponieść część kosztów sądowych.
Sąd pierwszej instancji nie pominął faktu ponoszenia przez skarżącą kosztów zakupu lekarstw ale jak słusznie zauważył, nie wykazała, że miesięcznie stanowił to kwotę ponad 600 zł. Nie wskazują na to również dołączone do zażalenia faktury VAT za zakup lekarstw w grudniu 2011r. i styczniu 2012r.
Należy podkreślić, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, po spełnieniu przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji uwzględnił te przesłanki i trafnie uznał, że sytuacja materialna skarżącej pozwala na poniesienie jednorazowego – bo tylko przy uiszczaniu wpisu sądowego – kosztu w kwocie 100 zł, natomiast uzasadnia zwolnienie jej od pozostałych kosztów sądowych.
W tej sytuacji, wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.