Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił wniosek skarżącej M. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że ciężar utrzymania rodziny (trzyosobowej) spoczywa wyłącznie na niej, ponieważ mąż jest bezrobotny, hodowla drobiu nie przynosi dochodów, a zakupiona do tego celu nieruchomość (kurnik) została oddana do użytkowania szwagrowi w zamian za spłatę rat kredytowych, do czego zmusiła skarżącą trudna sytuacja w branży i całym rolnictwie. W tym stanie rzeczy, nie jest ona w stanie uiścić kosztów sądowych należnych w sprawie.
Odnośnie sytuacji rodzinnej i majątkowej, skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami, siostrą, dwoma braćmi i córką. Jako majątek zadeklarowała dom mieszkalny o pow. 60 m², nieruchomość rolną o pow. 3,9 ha, która stanowi współwłasność jej braci i kurnik o pow. 2000 m². Zaznaczyła, że obciąża ją kredyt w wysokości ponad 500.000 zł i spłaca z tego tytułu raty w wysokości ok. 40.000 zł rocznie. Dochód skarżącej wynosi 693 zł brutto miesięcznie, rodzice otrzymują rentę strukturalną w wysokości ok. 1800 zł.
Sąd wskazał, że na wnioskującym o przyznanie tego zwolnienia ciąży wykazanie, że jego sytuacja jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowa traktowanie, o jakim mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm. dalej zwana p.p.s.a. W przedmiotowej sprawie Sąd powziął wątpliwości co do sytuacji majątkowej skarżącej. W ocenie Sądu pierwszej instancji wątpliwości związanych z faktycznymi dochodami skarżącej nie wyeliminowały kolejne wyjaśnienia i dokumenty nadesłane na wezwanie z dnia 3 stycznia 2012 r. Skarżąca przedłożyła wyciąg ze swojego rachunku bankowego (okres od 1.04.2011 do 31.12.2011), prowadzonego przez bank, który udzielił jej kredytu. W okresie ośmiu miesięcy, poza comiesięcznymi operacjami banku, związanymi z obsługą tegoż rachunku, odnotowano operację przelewu kwoty 300 zł od najemcy kurnika i przelew tytułem spłaty odsetek za jeden miesiąc w kwocie 359,96 zł. Natomiast na zestawieniu operacji bankowych za okres od 1.07.2011 do 31.10.2011, dokonywanych na rachunku męża skarżącej, odnotowywano spłaty rat kredytowych (11.07.2011: odsetki – 295,34 zł, rata- 326,17, 6.08.2011: 280 zł- spłata kredytu samochodowego, 10.08.2011: odsetki – 300,06 zł, rata- 321,45 zł, 11.09.2011: 280 zł- spłata kredytu samochodowego, 12.09.2011: odsetki –295,01zł, rata- 326,50zł, 9.10.2011: 280 zł- spłata kredytu samochodowego, 10.10.2011: odsetki –280,53 zł, rata - 340,98 zł).
Sąd wskazał również, że pomimo bezsprzecznego faktu dokonywanej spłaty kredytu zaciągniętego w związku z kupnem nieruchomości do produkcji rolnej, poświadczonej przez bank w zaświadczeniu z dnia 13.01.2012 r., wbrew twierdzeniom pełnomocnika (pismo z dnia 16.01.2012 r.) spłata kredytów oraz ich wysokość nie wynika z załączonych wyciągów z rachunków bankowych. Skoro rocznie skarżąca spłaca ok. 40.000 zł kredytu, to miesięcznie na jego spłatę musi przeznaczyć ponad 3000 zł, czyli w przybliżeniu przyjmując czynsz z tytułu wynajmu kurnika. Kwoty takie wpłacane są przez skarżącą na rachunek bankowy męża, ale ich rozchód nie pokrywa tego kredytu, a inne wydatki. Z akt sprawy wynika, że raty -w przeciwieństwie do odsetek - nie są spłacane w systemie miesięcznym (k.6 akt administracyjnych). Strona wyjaśniła, że wpłaty dokonywane przez skarżącą, przewyższające znacznie deklarowane przez nią dochody, pochodzą z drobnych pożyczek udzielanych przez rodzinę. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w takiej sytuacji jedynym logicznym wnioskiem nasuwającym się z analizy sprawy, jest to, że skarżąca posiada większe możliwości finansowe niż deklaruje.
Od postanowienia złożone zostało zażalenie. W zażaleniu pełnomocnik strony zarzucił postanowieniu naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 246 § 1 P.p.s.a. polegające na przyjęciu, że M. P. nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. W ocenie strony z przedstawionych informacji wynika, że M. P. nie posiada środków na uiszczenie opłaty od skargi. Ponadto z uwagi na znaczne zadłużenie skarżąca pozbawiona jest całkowicie zdolności kredytowej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Celem instytucji prawa pomocy jest finansowanie z budżetu państwa kosztów postępowania sądowego prowadzonego przez stronę. Zagwarantowanie osobom dochodzącym sądowej ochrony swych praw możliwości skorzystania z wymiaru sprawiedliwości w sytuacji braku środków finansowych stanowi urzeczywistnienie zarówno przepisu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przewidującego prawo do sądu, jak i bardziej ogólnego art. 2 Konstytucji RP, który stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Właśnie zasady sprawiedliwości społecznej wymagają, aby finansować ze środków Skarbu Państwa udział w postępowaniu sądowym osób, które nie posiadają na ten wystarczającego zabezpieczenia finansowego. Przewidując omawiane uprawnienie procesowe, ustawodawca ma prawo kształtować reguły jego przyznawania, a skorzystanie z niego może mieć miejsce jedynie w granicach przez prawo określonych.
W wypadku wniosku osoby fizycznej o zwolnienie od kosztów postępowania, ustawowa regulacja instytucji prawa pomocy przewiduje, że przerzucenie tych kosztów na Skarb Państwa, może nastąpić tylko pod warunkiem wykazania przez ubiegającego się o powyższe uprawnienie, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl jednolicie przyjętej w orzecznictwie sądów administracyjnych interpretacji art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., to wnioskodawca ma podjąć starania w celu, co najmniej uprawdopodobnienia zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy.
Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnioskodawcy. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych Sąd, na mocy art. 255 P.p.s.a., może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości.
Sąd I instancji skorzystał z możliwości z art. 255 P.p.s.a. i wezwał skarżącą do przedłożenia stosownych dokumentów.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowo Sąd I instancji podkreślił na fakt rozbieżności pomiędzy deklarowanymi przez wnioskodawcę dochodami, a wpływami na konto, a ściślej kwotami wpłaconymi przez nią na konto męża. Ponadto analiza wydatków wynikająca z rachunku bankowego – chociażby spłata kredytu samochodowego - daje podstawy do stwierdzenia, że wydatkuje ona kwotę znacznie większą niż uzyskuje. Wskazać należy, że wydatki związane ze spłatą kredytu na samochód są zbliżone do uzyskiwanego przez skarżącą dochodu (wskazanego na kwotę 693 zł). Z informacji jakiej udzieliła wynika, że tylko ona utrzymuje rodzinę, gdyż mąż jest bezrobotny, a strona nie przedłożyła dowodów by uzyskiwał jakieś dochody, wręcz przeciwnie z zaświadczenia z Urzędu Pracy (k-34 akt sądowych) wynika, że odmówiono mu prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Strona ponadto ponosi inne wydatki tj. rata pożyczki z funduszu mieszkaniowego, kredyt.
Strona w żaden sposób nie wyjaśniła – pomimo wezwania - kwestii związanych z utrzymaniem domu, kosztów wyżywienia, utrzymania córki. Strona również nie wykazała jakie wydatki ponosi z utrzymaniem samochodu osobowego (np. wydatki na paliwo, ubezpieczenie). Nie ulega również wątpliwości, że kredyt na zakup kurnika wraz z działką, który strona otrzymała w 2006 r. w wysokości 504.000 zł jest spłacany – zaświadczenie k-57 akt sądowych. Powyższe powoduje, że oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach złożone przez skarżącą nie mogą być uznane za wiarygodne. Sytuacja majątkowa skarżącej musi być więc inna niż podaje. Niemożliwe jest bowiem, aby deklarowane przez stronę dochody przewyższały jej wydatki. Strona nie wykazuje innych źródeł ich finansowania. W złożonym zażaleniu strona nie wyjaśniła tych rozbieżności, zatem nie można uznać, że Sąd I instancji naruszył art. 246 § 1 P.p.s.a.
Korzystanie z prawa pomocy jak podkreśla się w ugruntowanym orzecznictwie musi być związane z wystąpieniem szczególnych okoliczności, zatem w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji trafnie uznał, że przedstawione przez skarżącą oświadczenia zarówno te z wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i wynikające z późniejszych oświadczeń nie obrazują w wystarczającym stopniu sytuacji materialnej strony i nie dają podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez stronę zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Sądu I instancji, że skarżąca posiada większe możliwości finansowe niż deklaruje. W konsekwencji powyższego okoliczności nie pozwalają stwierdzić, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji