Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 22 lutego 2008 r., sygn. akt I SA/Kr 1159/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek Ł. C. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu.
W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że Ł. C. prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi dochód w wysokości ok. 2.000 zł miesięcznie. W 2006 r. dochody skarżącego uzyskane ze stosunku pracy kształtowały się na poziomie 29.240,62 zł. W tym samym okresie skarżący wykazał stratę z tytułu działalności gospodarczej w wysokości 199.967,81 zł (przychód 915.776,93 zł). Wartość zakupionych przez niego w ramach prowadzonej działalności towarów i usług we wrześniu 2007 r. wyniosła 123.740 zł.
Ł. C. jest właścicielem nieruchomości rolnych o powierzchni 0,3101 ha (wartość 2.000 zł) i 0,332 ha (wartość 2.500 zł) i posiada oszczędności w kwocie 1.500 zł. Saldo konta bankowego należącego do strony na dzień 15 listopada 2007 r. wynosiło 40.465,92 zł.
W ramach prowadzonej działalności gospodarczej skarżący jest właścicielem szeregu używanych pojazdów i naczep (ciągnik SCANIA - wartość 19.000 zł, ciągnik RENAULT - wartość 10.000 zł, FORD MONDEO - wartość 18.000 zł, MERCEDES BENZ - wartość 2.200 zł, VOLVO - wartość 7.400 zł, MAN - wartość 3.000 zł, naczepa ACERMAN - wartość 5.000 zł, naczepa KEL-BERG - wartość 3.000 zł, naczepa HENDRICKS - wartość 4.000 zł, naczepa LEVECK SKD - wartość 3.000 zł, dwie naczepy DROMECH - wartość po 8.000 zł, naczepa MEIERLING - wartość 3.000 zł).
Na zobowiązania skarżącego składają się: należności wobec Skarbu Państwa związane z prowadzeniem działalności gospodarczej - 8.000 zł, zobowiązania podatkowe - 90.000 zł, zobowiązania z tytułu zaciągniętych pożyczek - 60.000 zł oraz inne zobowiązania - 15.000 zł. Ponadto Ł. C. jest poręczycielem kilku kredytów o wartości 600.000 zł.
Mając powyższe na względzie Sąd pierwszej instancji uznał, że sytuacja majątkowa strony nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Skarżący posiada bowiem majątek i dochody, które pozwalają na poniesienie niezbędnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.
W zażaleniu Ł. C. wniósł o uchylenie powyższego postanowienia i zwolnienie go od kosztów sądowych w całości lub w części.
Skarżący argumentował, że fakt posiadania przez niego pojazdów mechanicznych służących do wykonywania działalności gospodarczej nie może przesądzać o możliwości uiszczenia kwoty wpisu sądowego. Konieczność opłacenia kosztów sądowych wymagałaby wyzbycia się składników majątku przedsiębiorstwa, co spowodowałoby znaczne ograniczenie prowadzonej działalności gospodarczej, a tym samym obniżenie dochodów strony.
W ocenie Ł. C., uwzględniona przez Sąd wartość nabytych towarów i usług winna być rozpatrywana w kategoriach obrotu przedsiębiorstwa, a udzielone przez niego w przeszłości poręczenia nie mogą świadczyć o aktualnej kondycji finansowej. Skarżący podkreślił, że wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów nie pozwalała na odłożenie kwoty niezbędnej na pokrycie należnego wpisu sądowego.
Na potwierdzenie prezentowanej argumentacji w zażaleniu powołano postanowienia: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 maja 2005 r., sygn. akt III SAB/Wa 65/04 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2006 r., sygn. akt II OZ 1028/06.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy podnieść, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.
W myśl art. 243 § 1 i art. 246 § 1 pkt 1 i 2 powołanej ustawy, prawo pomocy może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną:
- a) w zakresie całkowitym - jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania,
- b) w zakresie częściowym - jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności stanowiące podstawę żądania.
Na gruncie niniejszej sprawy należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, który nie stwierdził podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Podkreślenia wymaga, że z oświadczenia skarżącego wynika, iż prowadzi on samodzielnie gospodarstwo domowe i uzyskuje stały miesięczny dochód w kwocie ok. 2.000 zł. Dokumenty zgromadzone w aktach sprawy potwierdzają, że Ł. C. prowadzi działalność gospodarczą znacznych rozmiarów dokonując w jej ramach licznych transakcji opiewających na wysokie kwoty (koszty miesięcznej działalności gospodarczej określono na sumę ponad 47.000 zł). Skarżący jest właścicielem szeregu samochodów i naczep o łącznej wartości przekraczającej 90.000 zł oraz nieruchomości wycenionych przez niego na kwotę 4.500 zł. Wyciągi bankowe przedstawione przez stronę wykazują dodatnie salda końcowe rachunku.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, sytuacja materialna skarżącego nie usprawiedliwia przyznania prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji dokonał trafnej analizy możliwości płatniczych skarżącego stwierdzając, że pokrycie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 2.000 zł (wpis od skargi), nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla strony.
Nie sposób zgodzić się z sugestiami wynikającymi z zażalenia, że majątek przedsiębiorstwa nie powinien być brany pod uwagę przy ocenie kondycji finansowej skarżącego. Rozmiar i warunki działalności gospodarczej prowadzonej przez osobę fizyczną, ubiegającą się o zwolnienie od kosztów sądowych, muszą być uwzględniane przy badaniu całokształtu sytuacji majątkowej wnioskodawcy.
Na gruncie niniejszej sprawy nie znajdują również uzasadnienia twierdzenia skarżącego, że uiszczenie wpisu stworzy zagrożenie utraty płynności finansowej przedsiębiorstwa i ograniczenia działalności gospodarczej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wartość majątku należącego do Ł. C., uzyskiwany przez niego dochód, jak również deklarowane w formularzu PPF oszczędności (1.500 zł) umożliwiają skarżącemu partycypowanie w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego.
O konieczności przyznania prawa pomocy nie mogą również przesądzać ciążące na stronie zobowiązania prywatnoprawne (m. in. pożyczki). W orzecznictwie wskazuje się, że pozbawione podstaw byłoby priorytetowe traktowanie innych zobowiązań skarżącego w stosunku do opłat sądowych stanowiących należności publicznoprawne (por. m. in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lutego 2006 r., sygn. akt II FZ 49/06, niepubl.). Instytucja prawa pomocy nie może bowiem stanowić formy "kredytowania" działalności gospodarczej.
Nieuzasadnione jest ponadto powoływanie się przez stronę na wymienione w zażaleniu postanowienia sądów administracyjnych. Argumentacja prezentowana w przytoczonych orzeczeniach wiąże się ściśle z określonym stanem faktycznym spraw, na gruncie których zapadły wskazane rozstrzygnięcia i nie może tym samym znajdować bezpośredniego przełożenia w przypadku rozpatrywanym obecnie.
Na marginesie jedynie podnieść należy, że nieuprawnione były uwagi Sądu pierwszej instancji oceniające postanowienie wydane uprzednio w tej sprawie przez referendarza sądowego. Prawidłowe wniesienie sprzeciwu (co miało miejsce w niniejszej sprawie) spowodowało bowiem utratę mocy orzeczenia referendarza sądowego i przejęcie kompetencji do rozpoznania i rozpatrzenia kwestii prawa pomocy przez sąd, który nie powinien zajmować się wówczas badaniem prawidłowości zakwestionowanego postanowienia (por. art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Zakamycze 2005, str. 619). Dostrzeżone uchybienie pozostaje jednakże bez znaczenia dla oceny legalności kontrolowanego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego, gdyż nie miało ono jakiegokolwiek wpływu na kierunek zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.