Uzasadnienie
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł M. S. (dalej: skarżący, wnioskodawca) złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na skutek wniesionego sprzeciwu, postanowieniem z dnia 22 lutego 2010 r. odmówił przyznania prawa pomocy.
Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd I instancji doszedł do przekonania, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie kwestionując niewysokiego miesięcznego dochodu skarżącego, Sąd miał na uwadze jednak to, że posiada on znaczny stan oszczędności zgromadzony w formie papierów wartościowych (49.891,73 zł), który jako majątek łatwy do spieniężenia, stanowi obiektywne źródło środków niezbędnych do poniesienia kosztów postępowania sądowego. Przytaczana z kolei przez skarżącego argumentacja, iż sprzedając posiadany majątek faktycznie zrealizowałby stratę wynikającą ze spadku wartości papierów notowanych na giełdzie, nie zasługuje na uwzględnienie. Bez względu na potrzeby majątkowe, zainwestowanie posiadanych środków na giełdzie stanowiło decyzję skarżącego.
Niezrealizowane oczekiwania co do wysokości osiągniętego w ten sposób zysku i niegodzenie się przez skarżącego na spieniężenie części tego majątku, nie mogą uzasadniać żądania przerzucenia ciężaru kosztów sądowych na pozostałych obywateli. Sąd zwrócił również uwagę, że skarżącemu przysługuje wierzytelność w wysokości 20.000 zł, która pomimo, iż jest jeszcze niewymagalna (termin płatności został określony na 25 listopada 2010 r.) również może stanowić przedmiot zbycia. W ocenie Sądu I instancji, jeżeli nawet uwzględnić poziom zadłużenia skarżącego (pożyczki na kwotę 17.500 zł), wysokość wymaganego w niniejszej sprawie wpisu od skargi stanowi mniej niż 1% aktualnej wartości pozostałego majątku skarżącego.
W świetle tych okoliczności, Sąd uznał, że w sprawie nie zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej jako p.p.s.a.) warunkujące przyznanie prawa pomocy.
Oceny tej nie mogą zmienić również takie podnoszone przez skarżącego okoliczności jak nieposiadanie przez niego tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego czy bezrobocie. Rozstrzygnięcie o odmowie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez skarżącego zakresie nie ogranicza także prawa do sądu z uwagi na brzmienie art. 6 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie potrzeby Sąd udzieli stronie niezbędnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczy stronę o skutkach prawnych tych czynności oraz ich zaniedbań.
W zażaleniu na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący zarzucił nierzetelne rozpoznanie sytuacji życiowej i sprzeczność z powołanymi przez Sąd przepisami prawa oraz przepisami Konstytucji przytoczonymi w sprzeciwie od orzeczenia referendarza sądowego, czym w konsekwencji postanowienie to doprowadza do absurdalnej sytuacji, wymusza podwójne opodatkowanie tej samej czynności i poszanowanie godności. W uzasadnieniu skarżący ponownie przedstawił swoją sytuację oraz przyczyny, z powodu których w takiej sytuacji się znalazł. W konkluzji stwierdził, że udowodnił, iż jego sytuacja jest wyjątkowa i w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania pomocy prawnej powinna być wyjątkiem od reguły.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba taka wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie, co też uczynił. Należy zauważyć, że art. 246 § 1 p.p.s.a. stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do którego strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności i przedstawione dokumenty podlegają ocenie Sądu w aspekcie weryfikacji przesłanek określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a.
Sąd pierwszej instancji dokonał analizy sytuacji majątkowej skarżącego. Sąd na mocy art. 255 p.p.s.a. wezwał o nadesłanie dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów.
W przedmiotowej sprawie, z treści złożonego wniosku oraz złożonych dokumentów wynika, iż skarżący wykonuje prace dorywcze, osiągając dochód w kwocie 200,00 zł - 600,00 zł miesięcznie, który przeznacza na utrzymanie dziecka ponadto korzysta z pomocy rodziny i znajomych. Posiada akcje i jednostki uczestnictwa w funduszu inwestycyjnym o wartości bieżącej ponad 45.000,00 zł. oraz wierzytelność na kwotę 20.000 zł. Sąd zauważył, że wierzytelność nie jest wymagalna na dzień złożenia wniosku, nic nie stoi jednak na przeszkodzie aby skarżący zbył ową wierzytelność.
Sąd pierwszej instancji na podstawie zebranego materiału dowodowego zasadnie przyjął, iż nie można uznać, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania - co stanowi przesłankę do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Trafność oceny Sądu potwierdza zestawienie posiadanych oszczędności z kwotą kosztów sądowych jakie powinien skarżący ponieść, kwota kosztów sądowych nie przekracza 1 % posiadanych przez skarżącego oszczędności.
Sąd I instancji trafnie też uznał, że ze względu na treść art. 6 p.p.s.a. odmowa przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego nie ogranicza prawa strony do sądu.
Ponadto stwierdzić należy, że w zażaleniu na postanowienie sądu pierwszej instancji należy wykazać, że narusza ono prawo. W niniejszej sprawie byłyby to przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które regulują zasady przyznawania prawa pomocy. M. S. w zażaleniu przedstawił ponownie swoją sytuację finansową, nie wskazując jednak na naruszenie prawa w zaskarżonym postanowieniu. Także argumenty wywodzone z wadliwego, zdaniem skarżącego, prowadzenia innych postępowań nie uzasadniają przyznania prawa pomocy. Przepis art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie wprowadza tego rodzaju przesłanki przyznania prawa pomocy.
W związku z tym, iż z treści art. 246 § 1 pkt 1 ppsa wynikają precyzyjne wskazane przesłanki przyznania prawa pomocy - gdy osoba taka wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania – w ocenie Sądu II instancji zbędne jest odnoszenie się do hipotecznych sytuacji wskazanych w zażaleniu, w szczególności skarżący nie staje wobec konieczności sprzedaży domu aby uiścić należny wpis sądowy.
Wobec wykazania, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji