Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 29 listopada 2023 r., sygn. akt I SPP/Gl 253/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił wniosek G. S. (dalej: "skarżąca", " wnioskodawczyni") o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 października 2022 r.
W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wskazał, że postanowieniem z dnia 18 października 2022 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Przesyłka pocztowa zawierająca m.in. odpis przywołanego wyżej postanowienia została doręczona wnioskodawczyni w dniu 9 listopada 2022 r. W piśmie z dnia 16 listopada 2022 r., nadanym za pośrednictwem operatora pocztowego w dniu 17 listopada 2022 r., wnioskodawczyni sformułowała sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Postanowieniem z dnia 9 stycznia 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił sprzeciw, stwierdzając że wniesiono go po terminie. Termin, do którego wnioskodawczyni mogła skutecznie wnieść sprzeciw od postanowienia z dnia 18 października 2022 r., upływał bowiem z dniem 16 listopada 2022 r. Odpis postanowienia o odrzuceniu sprzeciwu został doręczony skarżącej w dniu 1 lutego 2023 r.
W dniu 8 lutego 2023 r. skarżąca wniosła pismo datowane na dzień 7 lutego 2023 r. W piśmie tym wnioskodawczyni poinformowała, że pismo stanowiące sprzeciw zostało złożone na poczcie do wysyłki w dniu 16 listopada 2022 r. Ponadto wskazała, że zawsze jest wrażliwa i terminowa, jeśli chodzi o korespondencję sądową. Wobec wątpliwości Sądu, co do charakteru tego pisma, wezwano skarżącą do jego jednoznacznego sprecyzowania, w szczególności poprzez wskazanie, czy stanowi ono zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 stycznia 2023 r. W odpowiedzi skarżąca wskazała, iż wskazane pismo jest zażaleniem.
Ponadto w piśmie z dnia 15 lutego 2023 r. (data wpływu do WSA), nadanym w dniu 13 lutego 2023 r., skarżąca uzupełniła zażalenie oraz wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu od postanowienia z dnia 18 października 2022 r. W piśmie tym skarżąca wskazała, iż nie dochowała terminu z nadmiaru obowiązków oraz w związku z problemami związanymi z prowadzeniem działalności. Wnioskodawczyni wskazała również, iż opiekuje się grupą ponad 150 uchodźców z Ukrainy i pomimo wieku pracuje ok. 14 godzin dziennie.
Postanowieniem z dnia 30 maja 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie od orzeczenia w przedmiocie odrzucenia sprzeciwu. Odpis postanowienia NSA został doręczony skarżącej w dniu 19 czerwca 2023 r. W piśmie z dnia 29 czerwca 2023 r., nadanym na poczcie w tym samym dniu, wnioskodawczyni uzupełniła wniosek o przywrócenie terminu. W uzasadnieniu wskazała, iż przesyłka pocztowa zawierająca odpis postanowienia została odebrana 9 listopada 2022 r., podczas gdy skarżąca przebywała na zwolnieniu lekarskim do 11 listopada 2022 r. Wnioskodawczyni przebywała cały czas w domu mając poważne problemy powypadkowe – neurologiczne i kardiologiczne. Skarżąca podniosła, że jest osobą poważnie chorą, o bardzo wysokim nadciśnieniu oraz mającą problemy z poruszaniem się.
Rozpatrując wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu Sąd pierwszej instancji wskazał, że ze stanu faktycznego niniejszej sprawy wynika, iż sprzeciw od postanowienia referendarza został złożony w dniu 17 listopada 2022 r. Skarżąca dokonała zatem wówczas czynności procesowej. W ocenie Sądu najpóźniej w tym dniu ustała przyczyna uchybienia terminu do złożenia sprzeciwu. Tym samym termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności procesowej upływał najpóźniej w dniu 24 listopada 2022 r. Sąd pierwszej instancji wskazał, że wniosek strony został złożony dopiero 13 lutego 2023 r., a więc 88 dni od daty dokonania czynności w postaci wniesienia sprzeciwu oraz 12 dni od daty doręczenia postanowienia o odrzuceniu sprzeciwu. Z tego względu Sąd pierwszej instancji odrzucił wniosek strony o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu.
Pismem z 27 grudnia 2023 r. (data wpływu do WSA) skarżąca wniosła zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie. W piśmie tym skarżąca ponowiła argumentację iż nie dochowała terminu z nadmiaru obowiązków oraz w związku z problemami związanymi z prowadzeniem działalności. Ponadto skarżąca podniosła, iż opiekuje się bowiem grupą ponad 150 uchodźców z Ukrainy i pomimo wieku pracuje ok. 14 godzin dziennie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie
Stosownie do treści przepisu art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu.
Intencją ustawodawcy przy tworzeniu przepisów regulujących instytucję przywrócenia terminu było umożliwienie stronie obrony swoich praw czy interesów w sytuacji, gdy upływ terminów procesowych wywołał dla niej negatywne skutki prawne, przy jednoczesnym założeniu, że strona dołożyła wszelkich możliwych starań, aby takich negatywnych konsekwencji uniknąć. Pierwszorzędne znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma zatem ustalenie, że fakt uchybienia przez stronę terminowi nie nastąpił z jej winy.
Zanim jednak sąd administracyjny przystąpi do badania okoliczności uprawdopodobniających brak winy w uchybieniu terminu, zobowiązany jest uwzględnić treść przepisu art. 88 p.p.s.a., zgodnie z którym spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Wniosek jest spóźniony, jeżeli został wniesiony po upływie siedmiodniowego terminu przewidzianego w art. 87 § 1 p.p.s.a. Wniosek jest niedopuszczalny, gdy nie spełnia ustawowych warunków jego dopuszczalności, np.: jeżeli został złożony po upływie roku od uchybionego terminu, a nie dotyczy przypadku wyjątkowego (art. 87 § 5 p.p.s.a.); jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego (art. 86 § 2 p.p.s.a.); jeżeli czynność strony była dokonana w terminie (art. 86 § 1 p.p.s.a.); jeżeli wniosek nie dotyczy terminu procesowego, lecz np. terminu prawa materialnego lub terminu instrukcyjnego (art. 278 lub 141 § 1 p.p.s.a.) albo terminu związanego z upływem określonej fazy postępowania sądowego (por Dauter B., Komentarz do art. 88 p.p.s.a., (w:) Dauter B., Gruszczyński B., Kabat A., Niezgódka-Medek M., Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX 2011). Jeśli jednak wniosek został złożony terminowo i jest dopuszczalny, to sąd administracyjny musi rozstrzygnąć wniosek - przywracając termin bądź odmawiając przywrócenia terminu.
W tej sprawie Sąd pierwszej instancji uznał wniosek o przywrócenie terminu za spóźniony. Stosownie do art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminowi. Natomiast spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym (art. 88 zd. 1 p.p.s.a.). Przez ustanie przyczyny uchybienia terminowi należy rozumieć sytuację, w której zostaną usunięte przeszkody uniemożliwiające dokonanie czynności procesowej.
Zasadnicze znaczenie dla oceny terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu ma więc ustalenie, kiedy ustała przyczyna uchybienia terminu, przy czym to strona skarżąca zobowiązana jest wskazać, co stanowiło przeszkodę dla terminowego dokonania czynności w postępowaniu.
W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny trafnie wskazał, że ostatnim dniem terminu na wystąpienie z wnioskiem był dzień 24 listopada 2022 r. Przyczyna uchybienia terminu ustała bowiem w dniu 17 listopada 2022 r. (tj. w dacie złożenia sprzeciwu od postanowienia referendarza). Sąd pierwszej instancji słusznie zauważył, że z pouczenia jednoznacznie wynikał termin do wniesienia środka zaskarżenia. Zatem skarżąca powinna mieć świadomość, iż uchybiła terminowi do wniesienia sprzeciwu. Skarżąca w dniu 17 listopada 2022 r. dokonała czynności procesowej, co obligowało Sąd pierwszej instancji do przyjęcia, że wniosek został złożony z uchybieniem terminu określonego w art. 87 § 1 p.p.s.a. oraz wiązało się z koniecznością jego odrzucenia na podstawie art. 88 p.p.s.a.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji