Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2013 r. sygn. akt I SA/Po 287/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej R.M. - zwanego dalej "Skarżącym", w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 6 lutego 2013 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r.
Przedstawiając w uzasadnieniu stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że wyrokiem z dnia 22 sierpnia 2013 r. oddalił skargę Skarżącego. Odpis tego wyroku wraz z uzasadnieniem i pouczeniem o skardze kasacyjnej doręczono Skarżącemu w dniu 26 września 2013 r., jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru (k. 104 akt sądowych).
W dniu 24 października 2013 r. Skarżący złożył sporządzoną samodzielnie skargę kasacyjną (k. 105 akt sądowych).
Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę kasacyjną postanowieniem z dnia 5 listopada 2013 r. ze względu na niedotrzymanie przez Skarżącego obowiązku sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (k. 108 akt sądowych).
Odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem i pouczeniem o zażaleniu doręczono Skarżącemu w dniu 14 listopada 2013 r. (k. 114 akt sądowych). W pkt 6 pouczenia wskazano, że zażalenie powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego, zaś w sprawach obowiązków podatkowych może być sporządzone przez doradcę podatkowego.
W dniu 20 listopada 2013 r. Skarżący złożył sporządzone samodzielnie zażalenie na postanowienie odrzucające skargę kasacyjną.
Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 178 w zw. z art. 194 § 4 oraz z art. 197 § 2 P.p.s.a. odrzucił zażalenie.
Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie podał po pierwsze, że na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, stosownie do art. 194 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", przysługuje zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zażalenie w myśl art. 194 § 4 P.p.s.a., którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego.
Skarżący został pouczony o powyższym obowiązku przy doręczeniu odpisu skarżonego postanowienia (k. 121 akt sądowych).
Pomimo tego, zażalenie Skarżący sporządził i wniósł samodzielnie z pominięciem przymusu adwokacko-radcowskiego. Z tego powodu na podstawie art. 178 w zw. z art. 194 § 4 oraz z art. 197 § 2 P.p.s.a. zażalenie podlegało odrzuceniu.
Zażalenie powinno zostać sporządzone przez adwokata bądź radcę prawnego. Brak jest przy tym podstaw do przyjęcia, aby Skarżący należał do kręgu osób zwolnionych od przymusu adwokackiego. Z tego też powodu zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej jest niedopuszczalne i podlega odrzuceniu stosownie do treści powołanych wyżej przepisów.
W złożonym zażaleniu Skarżący wskazał na naruszenie Konwencji o Ochronie Praw Człowieka, cytując treść art. 13 i art. 6 pkt 1 i pkt 3c, które gwarantują prawo do skutecznego środka odwoławczego oraz prawo do rzetelnego procesu, a w szczególności do bronienia się osobiście.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie jest bezzasadne.
Przepis art. 194 § 4 P.p.s.a. stanowi, że zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego. Przepis art. 175 § 2 i 3 P.p.s.a. stosuje się odpowiednio. Niezachowanie przymusu adwokacko-radcowskiego w odniesieniu do zażalenia na postanowienie o odrzucaniu skargi kasacyjnej czyni wniesienie takiego zażalenia niedopuszczalnym z innych przyczyn w rozumieniu art. 178 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a.
W niniejszej sprawie bezspornym jest, że postanowieniem Sądu pierwszej instancji z dnia 5 listopada 2013 r. odrzucono skargę kasacyjną Skarżącego, jako sporządzoną, wbrew przymusowi adwokacko-radcowskiemu, osobiście. Zażalenie na to postanowienie, również sporządził osobiście i wniósł Skarżący.
W tej sytuacji prawidłowo Sąd pierwszej instancji uznał, że przedmiotowe zażalenie na postanowienie z dnia 5 listopada 2013 r. należało odrzucić jako uchybiające wymogowi z art. 194 § 4 P.p.s.a.
Podnieść należy, że zgodnie z treścią przytoczonego wyżej art. 194 § 4 P.p.s.a. zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, powinno zostać sporządzone przez profesjonalnego pełnomocnika. Zatem, mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że niezachowanie przymusu adwokacko-radcowskiego w odniesieniu do zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej stanowi brak niepodlegający konwalidacji w trybie art. 49 P.p.s.a. Jest to brak nieusuwalny (postanowienie NSA z 20 marca 2012 r. I OZ 169/12, postanowienie NSA z dnia 8 grudnia 2004 r. OZ 713/04).
Odnosząc się do zarzutów postawionych w zażaleniu, czyli zarzutu naruszenia art. 13, art. 6 pkt 1 i pkt 3c Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284) należy po pierwsze podnieść, że Skarżący miał zapewniony udział w postępowaniu sądowo-administracyjnym, gdyż od orzeczenia miał zapewnione środki ochrony w tym skargę na drodze sądowej, a zatem nie doszło do naruszenia art. 6 Konwencji.
Pamiętać przy tym należy, że prawo każdej osoby do skutecznej obrony nie ma charakteru absolutnego - jest jedną z fundamentalnych cech rzetelnego procesu. Artykuł 6 ust. 3 lit. c Konwencji nie określa sposobu wykonywania tego prawa. Pozostawia więc państwom Konwencji wybór środków jego realizacji w ich systemach sądowych. Jak wyżej wskazano prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami, a celem do realizacji, którego stosowane środki zmierzały (postanowienia NSA z dnia 26 lipca 2007 r., I OZ 559/07; 17 marca 2009 r., II OZ 243/2009; 30 września 2009 r., II OZ 801/2009).
Zasada prawa do sądu wyrażona w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP nie ma charakteru absolutnego, a jednym z jej ograniczeń jest złożenie środka odwoławczego za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika, tzw. przymus adwokacko-radcowski lub uiszczenie zgodnego z prawem wpisu sądowego w określonym terminie. Dla podmiotów, które nie są w stanie uiścić kosztów związanych z działaniem w ich imieniu pełnomocnika profesjonalnego lub uiścić wpisu w wymaganej wysokości w postępowaniu sądowoadministracyjnym, przepisy P.p.s.a. przewidują możliwość złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Sąd pierwszej instancji nie pozbawił Skarżącego żadnej z tych możliwości służących realizacji zasady prawa do sądu, gdyż po pierwsze oddalając skargę Skarżącego w odezwie Sąd zawarł pouczenie (k. 103) w punkcie 2 i 3, gdzie poinformował Skarżącego o wymogach, jakie musi spełniać skarga kasacyjna (pkt 2), czyli o konieczności sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika. Natomiast w pkt 3 pouczył Skarżącego, że strona może wystąpić do sądu, w przypadku gdy nie ma środków na pokrycie tych inicjujących postępowanie środków, o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym, jeżeli przedstawiona we wniosku sytuacja finansowa kwalifikuje daną osobę do przyznania jej prawa pomocy.
Złożone przez Skarżącego zażalenie na postanowienie z dnia 5 listopada 2013 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej nie zostało sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego, słusznie więc Sąd pierwszej instancji odrzucił je jako niedopuszczalne. Z tego względu zażalenie na postanowienie z dnia 11 grudnia 2013 r. o odrzuceniu zażalenia jest nieuzasadnione.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., wniesione zażalenie należało oddalić.