Uzasadnienie
Postanowieniem z 27 lutego 2013 r., sygn. akt I SA/Po 825/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił wniosek W. R. o przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji wskazał, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł Skarżący złożył, sporządzony na urzędowym formularzu, wniosek o przyznanie prawa pomocy.
W uzasadnieniu wniosku oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z 23-letnim synem. Skarżący nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności oraz papierów wartościowych. Posiada natomiast samochód osobowy marki Volvo we współwłasności z S. [...] B. Rata kredytu na samochód wynosi 1.040 zł. Skarżący z tytułu renty otrzymuje 1.900 zł brutto.
Referendarz sądowy wezwał Skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o dokumenty dotyczące jego sytuacji finansowej.
Wobec braku udzielenia odpowiedzi na powyższe wezwanie, referendarz sądowy postanowieniem z dnia 20 grudnia 2012 r. oddalił wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy.
Na powyższe postanowienie Skarżący pismem z dnia 14 stycznia 2013 r. złożył sprzeciw, w którym wniósł o "całkowite zwolnienie z opłat sądowych". Następnie stwierdził, że wnioskował o "pomoc prawną i finansową". Ponadto podniósł, że w dniu 4 grudnia 2012 r. przesłał żądane przez Sąd dokumenty, a tym samym uzupełnił wniosek.
Zarządzeniem Przewodniczącego z dnia 23 stycznia 2013 r. do akt sprawy włączono przesłaną przez Skarżącego korespondencję zawierającą odpowiedź na wezwanie referendarza o uzupełnienie wniosku.
Jednocześnie, wobec braku precyzyjnego wskazania przez Skarżącego o jaki zakres prawa pomocy wnosi, zarządzeniem z dnia 23 stycznia 2012 r. Skarżący został wezwany do skonkretyzowania swojego żądania.
W odpowiedzi na powyższe, Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
W uzasadnieniu postanowienia, Sąd I instancji odwołując się do treści art. 246 §1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej - "P.p.s.a."), przypomniał o ciążącym, na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, obowiązku wykazania, że jej sytuacja materialna uprawnia do skorzystania z tego prawa.
W ocenie Sądu I instancji, treść złożonego przez Skarżącego oświadczenia dotyczącego sytuacji majątkowej budzi wątpliwości, co do jego zgodności ze stanem rzeczywistym. Ze złożonego oświadczenia o stanie majątkowym wynika bowiem, że łączny dochód miesięczny rodziny netto wynosi 3.115,59 zł i składa się na niego renta Skarżącego w wysokości 1.913,11 zł oraz wynagrodzenie za pracę jego żony w wysokości 1.202,48 zł. Natomiast koszty miesięcznego utrzymania Skarżący oszacował na sumę 4.067,89 zł. Na kwotę tę składają się następujące wydatki: czynsz 351,88 zł, energia elektryczna 113 zł, woda 132 zł, ogrzewanie 162,50 zł, telefon 230,42 zł, TV 54,90 zł, Internet 59 zł, ubezpieczenie na życie 119,40 zł, ubezpieczenie samochodu 150 zł, koszty eksploatacji samochodu 360 zł, rata kredytu zaciągniętego na zakup samochodu osobowego 1.022,63 zł (okres kredytowania do 15 lutego 2015 r.), rata pożyczki zaciągniętej na zakup pralki 47,16 zł (okres spłaty do 28 lutego 2015 r.), koszty leczenia i zakupu lekarstw 180 zł, środki czystości 35 zł, odzież 150 zł, wyżywienie 900 zł.
Sąd I instancji wskazał, że z powyższego wynika, że wykazane przez Skarżącego wydatki znacznie przekraczają osiągany przez niego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym miesięczny dochód. Jednocześnie Skarżący nie wykazał skąd uzyskuje środki finansowe na pokrycie owych wydatków. Z przedłożonej przez Skarżącego deklaracji VAT-Z wynika, że zaprzestał on wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług z dniem 7 sierpnia 2012 r. wskutek likwidacji działalności gospodarczej. Skarżący został uznany przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności za osobę niezdolną do pracy, a ZUS z tytułu częściowej niezdolności do pracy przyznał mu rentę w wysokości 1.913,11 zł. Wnioskodawca nie posiada żadnych oszczędności, z których mógłby pokryć wykazane wydatki.
Sąd I instancji podkreślił, że wśród wydatków Skarżący wskazał, że spłaca dwa kredyty zaciągnięte na zakup samochodu osobowego oraz pralki, których raty wynoszą odpowiednio 1.022,63 zł oraz 47,16 zł. Obowiązek spłaty zobowiązań kredytowych nie stanowi przesłanki, która przesądza o przyznaniu prawa pomocy. Spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym
Podsumowując Sąd I instancji wskazał, że powołane okoliczności, pozwoliły na podważenie kompletności, a także wiarygodności podanych informacji. W ocenie Sądu I instancji, Skarżący w złożonym oświadczeniu przedstawił przede wszystkim informacje mogące świadczyć o jego złej sytuacji materialnej. Wobec powyższego można domniemywać, że dysponuje nieujawnionymi w niniejszej sprawie środkami finansowymi, które mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.
W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący zwrócił się o ponowne rozpoznanie sprawy, z uwagi na jego sytuację finansową i zdrowotną. Wskazał, że jest inwalidą z orzeczonym stopniem niepełnosprawności oraz że leczy się psychiatrycznie, a także na chorobę nowotworową. Nie udzielenie mu prawa pomocy uniemożliwi mu skorzystanie z możliwości przedstawienia swoich racji wobec zaskarżonego postanowienia. Skarżący powołując się na przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. wskazał, że użycie w tym przepisie wyrazu "następuje" oznacza, że Sąd przyzna prawo pomocy gdy wnioskodawca udowodni brak środków na poniesienie jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania.
Skarżący zauważył również, że Sąd rozpatrując wniosek o prawo pomocy powinien uwzględnić nie tylko bieżące dochody i wydatki, ale również jego stan majątkowy. Zdaniem Skarżącego, z analizy akt sprawy nie można wywieść, że jest on w stanie ponieść koszty wpisu w jakiejkolwiek wysokości. Skarżący wskazał, że wykazane przychody odzwierciedlają stan rzeczywisty. Z kolei kosztów nie jest w stanie zmniejszyć bowiem, np. na samochodzie ustanowiony jest zastaw, samochód jest współwłasnością banku, z kolei warunki umowy wykluczają odstąpienie od niej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Przepis ten stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, określonej w art. 199 P.p.s.a. Celem instytucji prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest zagwarantowanie stronie konstytucyjnego prawa do sądu ustanowionego w art. 45 ust.1 Konstytucji RP. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2011 r. sygn. akt I FZ 136/11). Wnioskodawca powinien zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jego sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa więc na wnioskodawcy.
Wynika to z treści art. 252 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Rzetelne przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy i dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że Skarżący nie wykazał w przekonujący sposób, że znajduje się w sytuacji, która kwalifikowałaby go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Odnosząc się do argumentacji przedstawionej w zażaleniu zauważyć należy, że w zaskarżonym postanowieniu Sąd I instancji nie negował trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej Skarżącego. Odmowa przyznania prawa pomocy podyktowana była przede wszystkim istotnymi wątpliwościami co do rzetelności złożonych oświadczeń. Analiza przedstawionych przez Skarżącego wydatków daje podstawy do stwierdzenia, że jego rodzina wydatkuje kwoty znacznie większe, niż uzyskuje. Powyższe powoduje, że oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach złożone przez Skarżącego nie mogą być uznane za wiarygodne. Sytuacja majątkowa Skarżącego musi być więc inna, niż podaje. Niemożliwe jest bowiem, aby wydatki przewyższały dochody Skarżącego, a zwłaszcza w sytuacji, gdy Skarżący nie wykazuje innych źródeł ich finansowania.
Niestety niespójności w złożonych oświadczeniach Skarżący nie wyjaśnił również w zażaleniu. Tym samym uniemożliwił pozytywne jego rozpoznanie.
Ponadto jak słusznie podkreślił Sąd I instancji brak jest podstaw do przyjęcia, że wydatki ponoszone przez Skarżącego na spłatę zaciągniętych kredytów mają pierwszeństwo przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego.
W świetle opisanych okoliczności za usprawiedliwioną należało uznać ocenę Sądu I instancji, że przedstawione przez Skarżącego dane nie dawały podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.