Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 29 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 2058/14

Uzasadnienie

1. 1. Postanowieniem z dnia 24 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Ke 490/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach – po rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – zwolnił E. C. (dalej jako "strona", "skarżąca", "wnioskodawczyni") od uiszczenia wpisu sądowego od skargi oraz oddalił wniosek strony w pozostałym zakresie.
2. 2. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, iż skarżąca pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z córką w wieku 17 lat oraz mężem. Zarówno wnioskodawczyni jak i jej mąż są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku, a córka uczy się. Jako posiadany majątek skarżąca wykazała dom o powierzchni 125m². Dodatkowo, na wezwanie referendarza sądowego, przedłożono zaświadczenia z Urzędu Skarbowego, z których wynika, że z tytułu działalności opodatkowanej w formie zryczałtowanej, mąż skarżącej W. C. uzyskał przychód za 2013 r. w wysokości 5 767 zł oraz że skarżąca za 2013 r. nie uzyskała dochodu, faktury za wodę oraz energię, kserokopię dowodów rejestracyjnych posiadanych samochodów: Citroen Berlingo rok prod. 2003 oraz Volkswagen Transporter rok prod. 1997, zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy z dnia 30 września 2014 r. Wnioskodawczyni wraz z mężem oświadczyli ponadto, że nie posiadają rachunków bankowych, miesięczny koszt nauki córki oszacowali na kwotę ok. 200 zł, miesięczny koszt wyżywienia na kwotę ok. 500 zł. Oświadczyli, że na wszelkie wydatki łoży syn, który również reguluje rachunki. Skarżąca i jej mąż wskazali, że nie posiadają żadnych zadłużeń ani zobowiązań kredytowych, nigdy też nie korzystali z pomocy społecznej.
3. 3. Przyznając prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi sąd pierwszej instancji uznał, że sytuacja majątkowa wnioskodawczyni wskazywała, iż nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Strona natomiast nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Sąd zauważył, że chociaż wnioskodawczyni i jej mąż są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku, to jednak rodzina strony nie jest pozbawiona środków do życia. Pomimo, że strona nie osiąga dochodów, to jej rodzina ma przede wszystkim zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, wnioskodawczyni wraz z mężem są właścicielami domu o pow. 125 m², za utrzymanie którego nie ponoszą żadnych opłat, ponieważ wszelkie opłaty i wydatki na wyżywienie reguluje syn oraz rodzice męża. Ponadto mąż wnioskodawczyni jest właścicielem dwóch samochodów (rok produkcji 2003 i 1997). Sąd podkreślił, że strona nie wykazała żadnych zobowiązań podatkowych, zadłużeń oraz zaległości w jakichkolwiek opłatach. Nie korzystała i nie korzysta również z pomocy społecznej.
4. 4. W zażaleniu na powyższe postanowienie strona wniosła o jego uchylenie w punkcie 2 i ustanowienie adwokata z urzędu, podnosząc, że nadal pozostaje bez pracy (bez prawa do zasiłku) i nie jest w stanie ponieść żadnych kosztów (pomaga jej rodzina).
5. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie natomiast częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10 - treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez wnioskodawczynię okoliczności należy podzielić stanowisko sądu pierwszej instancji, że strona nie wykazała istnienia przesłanki pozwalającej na udzielenie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd pierwszej instancji właściwie bowiem ocenił, że sytuacja materialna strony nie spełnia niezbędnych warunków do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżąca wskazując na swoją ciężką sytuację i problemy finansowe, nie wskazała żadnych zobowiązań kredytowych, zadłużeń oraz zaległości w jakichkolwiek opłatach, nie korzystała i nie korzysta również z pomocy społecznej.

Podkreślić jednakże należy, że sąd pierwszej instancji, oceniając możliwości finansowe partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego, słusznie stwierdził, że sytuacja materialna wnioskodawczyni wprawdzie nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, jednakże dla realizacji prawa skarżącej do sądu istotne znaczenie ma zwolnienie od ponoszenia wpisu (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Tym samym żądanie strony zostało częściowo spełnione.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego słusznie sąd pierwszej instancji nie znalazł przesłanek do uwzględnienia wniosku w pozostałym zakresie. Należy w pełni zgodzić się z tym stanowiskiem, zwłaszcza że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjny jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Sytuacja taka nie zachodzi w przypadku wnioskodawczyni, zwłaszcza, że przesłanki przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym w identycznym stanie faktycznym były już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w postanowieniu z dnia 19 listopada 2014 r., sygn. akt II FZ 1524/14.

Mając powyższe na względzie, zażalenie – jako pozbawione uzasadnionych podstaw – podlegało oddaleniu na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.