Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 29 grudnia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w sprawie o sygn. akt I SA/Kr 499/09 ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 28 listopada 2008 r. w przedmiocie pozostawienia odwołania bez rozpoznania oddalił wniosek skarżącego R. W. o zwolnienie od kosztów sądowych. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 245 § 1 i § 3, art. 246 §1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że z uzasadnienia wniosku oraz nadesłanych dodatkowo dokumentów wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną D. W., która otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 727,88 zł miesięcznie netto. Wydatki rodziny obejmują: opłatę za gaz – ok. 150 zł miesięcznie, za prąd – ok. 200 zł miesięcznie, opłatę za telefon – ok. 100 zł miesięcznie, wydatki na leki – ok. 300 zł miesięcznie, koszty utrzymania domu i napraw niezbędnych urządzeń – ok. 100 zł miesięcznie, koszty opału – ok. 2000 zł rocznie, koszty wywozu śmieci – ok. 250 zł rocznie, koszt abonamentu radiowo – telewizyjnego – 228 zł rocznie, koszty utrzymania samochodu osobowego Fiat 126 p – ok. 412 zł rocznie, a także koszty obowiązkowego ubezpieczenia rolników – 271 zł rocznie.
Postanowieniem z dnia 5 czerwca 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych.
Od powyższego postanowienia w ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący podniósł, że nie ma żadnego dochodu, jest osobą schorowaną, a stan zdrowia nie pozwala jemu na podjęcie żadnej pracy, w związku z czym pozostaje na utrzymaniu żony, a "jeśli braknie na chleb chodzi po domach i żebrze".
Zarządzeniem z dnia 19 października 2009 r. wezwano skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a. o złożenie dodatkowego oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym. Wykonując zarządzenie strona oświadczyła, że nie posiada żadnego źródła dochodu, nie korzysta z pomocy społecznej w żadnej formie, albowiem udzielenia jej odmówiono, oświadczyła również, że niczego nie posiada, nie składa żadnych zeznań podatkowych, zaś żona D. W. spłaca kredyt w wysokości 3.000 zł (rata miesięczna 259,84 zł), według przedłożonego harmonogramu spłat.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący nie wykazał, aby spełnił przesłanki konieczne dla zwolnienia go z kosztów sądowych.
Przede wszystkim Sąd nie dał wiary oświadczeniom wnioskodawcy, że nie uzyskuje żadnego dochodu, a jedynym źródłem utrzymania dwuosobowej rodziny jest świadczenie rentowe małżonki w wysokości 727,88 zł. Same miesięczne stałe opłaty zadeklarowane przez wnioskodawcę wynoszą ok. 850 zł. Doliczając do powyższych kosztów ratę kredytu w wysokości 259,84 zł, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości itp. należy zauważyć, że miesięczne wydatki rodziny wnioskodawcy znacznie przekraczają deklarowany i wykazany dochód. Zatem nie jest możliwe, by skarżący nie posiadał innych źródeł dochodu, biorąc pod uwagę fakt, że nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej, nie wykazał również żadnych dodatkowych kredytów, czy pożyczek zaciąganych w instytucjach bankowych lub u osób prywatnych na zaspokojenie deklarowanych potrzeb i wydatków (oprócz kredytu żony w wysokości 3.000 zł).
Ponadto zaznaczyć należy, że według oświadczenia skarżącego, jego rodzina nie otrzymuje świadczeń z pomocy społecznej, albowiem organy odmówiły przyznania takiej pomocy. Z reguły przyczyną odmowy udzielenia pomocy jest przekroczenie, tzw. kryterium dochodowego określonego w przepisach o pomocy społecznej. W tej sytuacji można domniemywać, że sytuacja materialna rodziny skarżącego nie jest na tyle ciężka, by uzasadniała korzystanie z instytucjonalnej pomocy społecznej.
Poza tym Sąd nie dał również wiary oświadczeniu wnioskodawcy odnośnie do tego, że nie posiada żadnych nieruchomości, w tym nieruchomości rolnej. Sprawa pośrednio dotyczy bowiem podatku rolnego, zatem skarżący musi posiadać działkę rolną, od której naliczany jest w/w podatek. Skarżący zadeklarował zresztą, że ponosi koszty obowiązkowego ubezpieczenia rolników.
W związku z wątpliwościami co do prawdziwości składanych przez wnioskodawcę oświadczeń w zakresie jego sytuacji majątkowej, Sąd uznał, że R. W. nie wykazał przesłanek uprawniających go do przyznania mu prawa pomocy w żadnym zakresie.
W dniu 26 stycznia 2010 r. skarżący złożył zażalenie na w/w postanowienie, w którym podkreślił, że już "podał wszelkie wyjaśnienia, aby wykazać swoją zasadność".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe, w tym wpis, należy zaliczyć do danin publicznych. Zwolnienie z tego rodzaju opłaty stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP z dnia 2.04.1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483). Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy (art. 246 § 1 p.p.s.a.). Zatem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania sytuacji majątkowej i rodzinnej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy, strona zostaje pouczona - stosownie do treści art. 233 § 1 Kodeksu karnego - o odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy.
Skarżący składając wniosek o przyznanie prawa pomocy - wbrew wyraźnemu pouczeniu zawartemu w formularzu - nie podał całego swojego majątku. W rubryce "majątek" skarżący nie wskazał posiadanej nieruchomości rolnej, którą wynajmuje i za którą – jak sam wskazał - pobiera tylko kwotę w wysokości podatku. Ponadto wśród wydatków skarżący wskazał na koszty związane z obowiązkowym ubezpieczeniem od odpowiedzialności cywilnej rolników i budynków rolniczych. Składkę z tego tytułu opłaca posiadacz gospodarstwa rolnego i związanych z nimi budynków: art. 44, art. 62 ust. 1 i art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz.U. z 2003 r., Nr 124. poz. 1152 ze zm.). Strona nie ujawniła we wniosku ani gospodarstwa rolnego ani budynków z nim związanych.
Skarżący również nie wymienił wśród ruchomości samochodu - Fiata 126 p. Wszystkie pozostałe rubryki we wniosku "PPF" skarżący pozostawił puste. Budzi też wątpliwość informacja o tym, że żadne z małżonków nie może wykazać dochodów poprzez doręczenie PIT-u, a skoro małżonka strony pobiera rentę powinna otrzymywać PIT z KRUS-u.
Trafnie zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił niewiarygodność złożonych przez skarżącego oświadczeń, że nie uzyskuje żadnego dochodu, a jedynym źródłem utrzymania dwuosobowej rodziny jest renta jego małżonki.
Reasumując, należy stwierdzić, że skarżący podał niepełne informacje i zataił prawdę o swej sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdolnościach płatniczych, a tym sposobem nie wykazał, że nie może ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.